ҚАЗ
Курсқа оралу

Алдын ала қарау — тек оқу

Қандай орынды тұйық кеңістік деп санау керек

22 сабақтан 3-сабақ, курс: Тұйық кеңістіктердегі жұмыстар: газға қауіпті жұмыстар және наряд-рұқсат

Курс қолданыстағы нормативтік актілердің мәтіні бойынша жүргізіледі; тіркелгеннен кейін тесттер есепке алынады, курсты аяқтағанда платформада оқудан өткені туралы KNOWIKA сертификаты беріледі.

Курстың басы жазылусыз ашық. Жазылу қалған сабақтарды ашады және мыналарды қосады:

  • прогресс сақталады — тоқтаған жеріңізден жалғастырасыз
  • тесттер тексеріледі және есепке алынады
  • курс аяқталғанда сертификат

Оқу мен сертификат — тегін.

Люк — жабдықтың ішіне кіруге арналған жабылатын ойық — ашық тұр. Іші жарық, түбі құрғақ. Жұмысшыға резервуарға, зат сақтауға арналған ыдысқа, түсіп, бекітпені қарап шығу ұсынылады: „Ондағының бәрін ағызып тастаған, көпке созылмайды“. Бұл ұсыныстың осал тұсы бар. Ол сырттан көрінетін жағдайды сипаттайды, бірақ тереңдегі ауа, онымен жалғасқан құбыржолдар — сұйықтық, газ немесе бу тасымалдайтын құбырлар — және адамның жағдайы нашарласа, сыртқа шығу мүмкіндігі туралы ештеңе айтпайды.

Ашық люк пен құрғақ түп резервуарды кәдімгі жұмыс үй-жайына айналдырмайды. „Қарап шығу“ деген сөз ішкі жағдайды өзгертпейді. Қауіпті орынды баспалдаққа алғашқы қадам жасамай тұрып тану қажет.

Бұл сабақ кеңістіктің ерекшеліктерін байқауға және арнайы дайындық қажет болғанда үйреншікті іс-қимыл тәртібін дер кезінде тоқтатуға үйретеді. Қауіпсіздікті сыртқы көрініске қарап бағалауға болмайды. Теориялық оқу іште жұмыс істеуге рұқсат бермейді.

Неліктен бір ғана құқықтық тұжырымнан бастауға болмайды

Курс үшін тексерілген Қазақстан Республикасының (ҚР) актілерінен еңбекті қорғауға қатысты тұйық кеңістіктің әмбебап анықтамасы табылған жоқ. Сондықтан мұнда „заңнама бойынша осындай белгілері бар кез келген кеңістік тұйық кеңістік болып табылады“ деген сөйлем болмайды. Төмендегі жұмыс белгілері — курстың түсіндірмелік үлгісі, жалпы нормативтік анықтамадан алынған дәйексөз емес.

Сонымен бірге актілерде қауіпті орындар мен олардың ішіндегі жұмыстар аталған. ҚР Энергетика министрінің 22.01.2015 № 33 бұйрығымен бекітілген Магистральдық газ құбырларын (газды алыс қашықтыққа тасымалдайтын құбыржолдарды) пайдалану қағидаларының 193-тармағында ауа ортасын талдау (ауаның құрамын тексеру) «тұйық кеңістіктерде (ыдыстарда, құдықтарда, үй-жайларда)» жүргізілетіні айтылады. Мұндағы ыдыс — зат салуға арналған сыйымдылық, ал құдық — үстінен кіретін жерасты құрылысы. Бұл терминнің нақты бір сала қағидаларында қолданылуы. Ол кез келген өндіріске ортақ анықтама белгілемейді.

Сипаттаудың басқа тәсілі ҚР Энергетика министрінің 20.02.2015 № 122 бұйрығында — Электр станцияларының және жылу желілерінің жылу-механикалық жабдықтарын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидаларында берілген. Жылу-механикалық жабдық жылуды пайдаланады немесе береді; электр станциясы электр энергиясын өндіреді, ал жылу желілері тұтынушыларға ыстық су не бу жеткізеді. 8-параграф „Жерасты құрылыстары мен резервуарлардағы жұмыс“ деп аталады. Мұнда талаптар бір әмбебап маңдайшаға емес, аталған құрылыстар мен жұмыс жағдайларына байланысты қойылады.

Наряд-рұқсат — арнайы қауіпсіздік шараларын қажет ететін қауіптілігі жоғары жұмыстарды қауіпсіз жүргізуге арналған, қажетті қауіпсіздік шаралары мен жауапты адамдар көрсетілетін ұйымның жазбаша өкімі. Құжаттың осындай мазмұны ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 28.08.2020 № 344 бұйрығымен бекітілген Қауіпі жоғары жағдайларда жұмыс жүргізу кезінде наряд-рұқсаттарды ресімдеу және қолдану қағидаларының 2-тармағында бекітілген. Нарядтың егжей-тегжейлі құрылымы келесі модульде қарастырылады.

Мұндағы коммуникациялар — құбырлар, кабельдер (ток өткізбейтін қабықшалардағы сымдар) және зат не энергия беретін басқа желілер. № 122 Қағидалардың 797-тармағының 17-тармақшасында құрылыстар мен жабдықтардың ішінде наряд бойынша жүргізілетін жұмыстар тізілген. Аталған нысандар қатарында камералар (жабдық орналастыруға арналған шектеулі көлемдер), құдықтар, аппараттар (затты өңдеуге арналған құрылғылар), бункерлер (сусымалы материал — астық, ұнтақ және ұқсас бөлшектер сақталатын ыдыстар), резервуарлар, бактар (сұйықтыққа арналған ыдыстар), коллекторлар (бұл мысалда — құбырлар мен кабельдерге арналған жерасты өткелдері), тоннельдер, яғни ұзын жерасты өткелдері, құбыржолдар, каналдар (ағынға не коммуникацияларға арналған созылыңқы құрылыстар), шұңқырлар, турбина конденсаторлары (пайдаланылған буды суға айналдыратын аппараттар; турбина — ағын жұмыс дөңгелегін айналдыратын машина) және басқа металл ыдыстар бар. Бұл Қазақстанның барлық ұйымдарына ортақ тізбе емес, жұмыстардың салалық тізбесі.

Жұмысшы үшін бұдан практикалық қорытынды шығады: нысанда „тұйық кеңістік“ деген тақтайшаның болмауы қолданылатын қағидаларды тексеруден босатпайды. Құдық камера, резервуар бак, ал аппараттың ішкі көлемі қарап-тексеру, жабдықтың көрінетін күйін тексеру аймағы деп аталуы мүмкін. Өтінімдегі атау орынның құрылысын өзгертпейді.

Жұмыс үлгісі: адам өзге ортаға кіреді

Осы курстың түсіндірмесінде тұйық кеңістік — нысанның құрылысы кіруді, ішінде болуды және шығуды қиындататын, ал қауіпті жағдайлар адамға байқалмай пайда болуы немесе сақталуы мүмкін орын. Мұндай көзқарас жауапты адамдар нақты жұмыстың тәртібін анықтамас бұрын бастапқы тану үшін қажет.

Көбіне мына белгілердің үйлесуі алаңдатады: кіру мен шығу шектеулі; орын адамдардың тұрақты болуына арналмаған; ауа алмасу, яғни ішкі ауаның сыртқы ауамен ауысуы қиындаған; ішінде қауіпті орта жиналуы мүмкін. Бұл барлық ұяшықтары міндетті түрде сәйкес келетін құқықтық сынақ емес. Бір белгінің болмауы кіруге рұқсат бермейді.

Технологиялық аппарат пен жұмыс бөлмесін салыстыру пайдалы. Бөлмені адамның болуына лайықтап жасайды. Ал аппаратты ең алдымен өнімді — өндіріс затын не материалын — жылжытуға, сақтауға немесе өңдеуге есептейді. Қақпағын ашып, ішіне ену мүмкіндігі қызмет көрсетуге — жабдықты жарамды күйде ұстауға — қажет, бірақ өздігінен оның ішкі көлемін кәдімгі жұмысқа жарамды етпейді.

Аппаратқа кірген адам өнімнің орнын уақытша алады. Сондықтан тек өз құралын емес, мұнда әдетте сұйықтық, газ, бу, жылу немесе қозғалыс қайдан келетінін де ойлау керек. Қарап-тексеру кезінде аппарат қозғалыссыз әрі бос болса да, оның технологиялық процеспен, өндірістік операциялар тізбегімен байланыстары тапсырманың маңызды бөлігі болып қалады.

Жұмыс үлгісі мәселені байқауға көмектеседі. Жұмысқа жіберудің, жұмысты бастауға рұқсат етудің нақты тәртібін қолданылатын нормативтік актілер мен жұмыс берушінің құжаттары белгілейді. Жұмысты газға қауіпті деп атау үшін жалғыз тарлық сезімі жеткіліксіз: қауіпті газ бар, газдалған ортадағы не газ шығуы мүмкін жұмысты осылай атайды. Іштің кең болуы да қауіпсіздікті растамайды.

Кірудің шектеулілігі шығудың да қиындығын білдіреді

Кіру мен шығудың шектеулілігі — тек люк диаметрінің тар болуы емес. Жұмыс орнынан қауіпсіз аймаққа дейінгі бүкіл жол маңызды. Ол тік баспалдақпен, бүйір ойық арқылы, қалқаның (ішкі қабырғаның) үстімен, тайғақ түппен, ыдыстың төменгі қабырғасымен немесе құбырлар бойымен өтуі мүмкін. Есік көрініп тұрса да, оған құралмен және жарақпен, қорғаныш құралдары мен жұмысқа арналған құрылғылар жиынтығымен жету қиын болуы мүмкін.

Бүйірінде люгі бар бакты елестетіңіз. Жұмыскер сергек, еркін қозғалып, денесінің қалпын таңдай алғанда оған аса қиналмай кіреді. Адамның жағдайы нашарласа, бұл артықшылық жоғалады. Өздігінен кіруге ыңғайлы болған сол ойық сыртқа шығаруға, адамды басқа адамдардың не құрылғылардың көмегімен сыртқа жылжытуға елеулі кедергі болуы мүмкін.

Құдықтағы кедергі басқа: шығатын жер адамның үстінде орналасады. Ол ұстап тұруы, өрмелеп көтерілуі және қимыл үйлесімін, қозғалыстардың келісімділігін сақтауы керек. Мұнда әл-қуаттың жоғалуы жағдайды тегіс алаңдағыдан ертерек өзгертеді. Жақын жерде қасиеті басқа ауа болуы мүмкін, бірақ оған жай қадам басып өту мүмкін емес.

Ұзын коллектордың люгі міндетті түрде тар болмайды. Шектеуді қашықтық пен бағыт жасайды. Жұмыскер бұрылыстан не қалқадан әрі кетеді, шығатын жерді тікелей көруден қалады, бір-біріне жол бере алмайтын жерлерден өтеді. Оның жағдайын жалпы коллектордың көлемі емес, кері қайтатын қолжетімді жол анықтайды.

Сондықтан „мен ол жерге сыямын ба?“ деген сұрақ жеткіліксіз. „Жағдай нашарласа, қалай қайтамын және шығуыма не кедергі болады?“ деп сұраған пайдалырақ. Жауапты сыртта тұрып, нысанның құрылысы мен жұмыстың ұйымдастырылуына қарап талқылайды. Жолды өз бетінше сынақ үшін түсіп тексеру — оның қауіпсіздігі туралы шешім шықпай жатып кіруді бастау.

Жабдыққа арналған орын адам пайда болғаннан бөлмеге айналмайды

Тұрақты болуға арналмаған дегеніміз — адамның мұнда қарап-тексеру, тазалау (ластану мен зат қалдықтарын жою), жөндеу (жарамдылығын қалпына келтіру) немесе басқа жеке операция үшін келуі. Ішкі көлем ең алдымен өзге қызметке арналған. Жұмыскер оған уақытша кіреді, сондықтан кәдімгі жұмыс үй-жайының жағдайлары өздігінен қамтамасыз етілген деп санауға болмайды.

Резервуардың үлкендігі сонша, ішінде жүру ыңғайлы болуы мүмкін. Бункер өндірістік үй-жайдан биік болуы мүмкін. Тоннельде коммуникациялар бойымен өтетін жол болуы мүмкін. Кеңдік геометрияны сипаттайды, бірақ ортаның дәл қазір адамның болуына есептелгенін көрсетпейді.

Мұнда ішінде болу мүмкіндігі мен ішінде болуға арналуын ажыратқан пайдалы. Сұйықтықтарды не газдарды тасымалдап, сақтайтын цистернаға техникалық тұрғыдан кіріп алуға болады. Аппарат ішінде құралмен орналасуға болады. Бірақ бұл ауаның, температураның, жарықтың, жабдықпен байланыстардың және шығу жолының осындай жұмысқа жарамдылығын дәлелдемейді.

Сирек кіретін қойма бөлмесі тек тұрақты жұмыс орны болмағандықтан тұйық кеңістікке айналмайды. Оның құрылысына, ықтимал әсерлерге және тапсырмаға қарайды.

Керісінше, бір аппаратқа жиі қызмет көрсету әдеті оның мақсатын өзгертпейді. „Біз онда үнемі жұмыс істейміз“ деген сөйлем бригаданың тәжірибесін сипаттайды. Ол жабдықтың қазіргі күйі туралы ештеңе дәлелдемейді. Операцияның қайталануы адамдарға тәуекелді аз байқатуы мүмкін, бірақ оның себептерін жоймайды.

Нашар ауа алмасу: ашық люк тереңдегі жағдайды көрсетпейді

Ауа алмасу — кеңістік ішіндегі ауаның сыртқы ауамен ауысуы. Бастапқы тану кезінде оны көз мөлшерімен есептеуге сүйенбеу маңызды. Көрінетін тесік сыртпен қатынас бар екенін көрсетеді, бірақ бүкіл ішкі көлем біркелкі желдетілетінін дәлелдемейді.

Резервуарда қалқалар мен ойыстар болуы мүмкін. Коллекторда тармақтар мен тұйық бөліктер болады. Тоннельде жабдық артында жабық учаскелер болуы мүмкін. Кіреберісте ауа қозғалысы сезілсе де, бұл байқау кіретін жерге ғана қатысты. Ол жұмыс істеушінің басы орналасатын ойысты автоматты түрде сипаттамайды.

Үстіңгі жағының ашық болуы да дайын қорытынды бермейді. Ойыста оның үстіндегі ауадан өзгеше ішкі орта сақталуы мүмкін. Ауа қозғалысына нысанның пішіні, кедергілер, заттардың келу көздері және сыртқы жағдайлар әсер етеді. Мұны жиегінде тұрып ауаның таза сезілуімен тексеруге болмайды.

Жылу-механикалық жабдыққа арналған № 122 Қағидалардың 147-тармағы ауа сынамаларын алу, құрамын талдау үшін ауа үлестерін алу мақсатында жерасты құрылыстары мен резервуарларға түсуге тікелей жол бермейді. Бұл қауіпсіздік қисынының маңызды мысалы: ішкі орта туралы мәліметті адамды әлі тексерілмеген ортаға орналастырмай алады. Талдау әдістемесі бөлек қарастырылады.

Тану кезеңінде жұмысшы ішкі ауаны бір ғана ашық ойыққа қарап сыртқы ауамен теңестіруге болмайтынын байқауы керек. Одан желдетудің, табиғи қозғалыс не жабдық көмегімен ауаны ұйымдасқан түрде жаңартудың тәсілін өздігінен таңдау талап етілмейді. Ауаның күйі туралы жауап әзірге тек сыртқы әсерге сүйенсе, кірудің қауіпсіздігі туралы сұрақ ашық қалады.

Ықтимал жиналу: тек түбіне қарау жеткіліксіз

Қауіпті орта — зиян келтіруі мүмкін ауа немесе іште жатқан заттар. Бұл сабақта оның пайда болуы не келіп түсуі мүмкін жолдың бар болуы маңызды. Жеке газдар мен олардың әсері кейін қарастырылады. Мұнда „Ішінде не болуы мүмкін еді және жұмысым кезінде мұнда не келіп түсуі мүмкін?“ деген сұрақ пайдалы.

Көз ретінде қалған өнім, шөгінді қабаттар — беттерде жиналған зат, жалғасқан құбыржолдың ішіндегісі, ыдырау, құрамын өзгерте отырып заттың бөлшектенуі немесе іште орындалатын алдағы операция болуы мүмкін. Сондықтан құрғақ түп пен көрінетін сұйықтықтың болмауы сұрақтардың бір бөлігіне ғана жауап береді. Қабырғадағы жұғынды, ойыстағы тұнба, шөгіп қалған зат және жабық тармақ сырттан көрінбеуі мүмкін.

Бұрынғы өнімнің атауы да мәселені шешпейді. „Судан босаған“ ыдыс технологиялық жүйеге жалғасқан болуы мүмкін. Арматураға — құбыржол ағынын жабатын не реттейтін құрылғыларға — арналған құдыққа көрші коммуникациялар арқылы орта келіп түсуі мүмкін. Жабдық паспортындағы, оның мақсаты мен сипаттамалары жазылған құжаттағы таза мақсат жұмыс алдындағы расталған күйге тең емес.

Магистральдық газ құбырларын пайдалану № 33 Қағидаларының 183-тармағының 8-тармақшасы қауіпті заттар бөлінетін немесе олардың бөліну мүмкіндігі жоққа шығарылмаған жұмыстарды сипаттайды. Тек байқалып қойған бөліну емес, дәл осы мүмкіндік маңызды. Бұл ереже аталған салаға қатысты, бірақ қауіптің айқын белгісін күтудің неліктен дұрыс бастама емес екенін жақсы көрсетеді.

Бұдан жұмысшы затты болжап табуы керек деген қорытынды шықпайды. Аппараттың тарихы белгісіз болса немесе жалғасқан желілер туралы анықтық болмаса, осы білмеудің өзі нақтылауды талап етеді. „Білмеймін“ деген жауап „бәрі шығып кеткен шығар“ деген сенімді жорамалдан пайдалырақ. Болжаммен ішкі көлемді кәдімгі жұмыс орнына айналдыруға болмайды.

Сыртқы көрінісі бірдей, сұрақтары әртүрлі

ОрынНенің бекер жұбатуы мүмкінТану кезінде неге назар аудару керек
Технологиялық аппараттың ыдысыЛюгі үлкен, ішінен ештеңе ақпайдыАппараттың мақсаты, ішкі қалқалар, процеспен байланыстар, шығу жолы
РезервуарӨнім ағызылған, түбі көрінедіҚалдықтар мен шөгінді қабаттар, ішкі ойыстар, жұмыс орнының люктен алыстығы
ҚұдықҮстінде кәдімгі сыртқы ауаТік шығу жолы, коммуникациялар арқылы ықтимал келіп түсу, баспалдақтың күйі
КоллекторКіреберістен өткелдің басы жақсы көрінедіҰзындығы, тармақтары, бұрылыстары, адамдардың шығатын жерге қатысты орналасуы
ТоннельІшінде тік тұруға боладыКоммуникациялар, тұйық учаскелер, жабдық режимінің өзгеруі, кері бағыт
БункерСұйықтық жоқ, сондықтан „уландыратын ештеңе жоқ“Сусымалы материал, күмбездер — қуыс үстіндегі қабаттар, ілініп қалулар — қабырғада ұсталып қалған материал жиындары, өнімнің келу мүмкіндігі, ішкі ауа
ЦистернаОны жұмыс істеп тұрған құбыржолдан алыстатқанІшіндегінің тарихы, ішкі қалдықтар, мойынның, кіретін тесіктің жанындағы ыдыстың тарылған бөлігінің пішіні, жұмысқа орналасатын жер

Кесте әр нысанға бірдей құқықтық режим бермейді. Ол тексеру бағыттарын көрсетеді. Бір салада жұмыс арнайы қағидаларда тікелей аталады; екіншісінде қолданылатын талаптар мен жергілікті тәртіпті — осы кәсіпорындағы жұмысты ұйымдастыру қағидаларын — қосымша анықтау қажет. Жұмыс белгілері осындай тексеруге дейін қауіпті орынды назардан шығармауға көмектеседі.

Жағдай: жуылған резервуар және өнімнің жоғалған тарихы

Резервуарды тазалаудағы әдеттегі жағдай: негізгі ішіндегісін шығарғаннан кейін қабырғаларды жуды — сұйықтық ағынымен тазалады, люкті ашық қалдырды. Ішке кіретін жұмыскер, ішінде болып жұмыс істейтін адам, таза бетті көреді және аппарат дайындалғаны туралы ауызша түсінік алады. Ол ішкі қалқаның ар жағындағы учаскені қарап-тексеруге жиналады.

Мұнда орындалған операция мен расталған нәтижені шатастыру оңай. Жуу орындалды, бірақ оның нәтижесін әлі растау керек. Жуылғаны туралы сөздер қол жетпейтін жерлерде не қалғанын, ішкі қолжетімсіз учаскелер ескерілгенін және қалқа артындағы ауада не болып жатқанын білдірмейді. Тану үшін осы алшақтықты байқау жеткілікті.

Екінші алшақтық — бақылау орны мен жұмыс орнының арасында: бекітпе люктен әрі, кедергілердің артында, тікелей көрінбейтін жерде орналасқан. Ойық жанындағы қолайлылық бекітпе маңындағы жағдайды сипаттамайды.

Бұл кезеңдегі дұрыс әрекет — қабырғалар жақсы жуылды ма деп дауласпау. Тапсырманың нақты сипаттамасын беру қажет: қалқадан әрі кіру, белгілі учаскені қарап-тексеру, болжанған бағыт. Жауапты адамдар орны көрсетілмеген жалпылама „резервуарды қарап-тексеруді“ емес, дәл осы жұмысты бағалауы керек.

Бұл жағдайдың сабағы тануға қатысты: аяқталған тазалау нысанның геометриясы мен мақсатын өзгертпейді. Кіруге дайындалған тұйық кеңістік белгіленген тәртіп қолданылатын кеңістік болып қалады. Дайындық шараларынан кейін оны бөлме деп қайта атамайды.

Жағдай: кеше кәдімгідей болған құдық

Бригада құдықты біледі және арматураның қайда орналасқанын біледі. Алдыңғы жұмыс кезінде ішінде көзге көрінетін су болмаған, жұмыскер баспалдақпен қиналмай көтерілген. Сондықтан жаңа тапсырманы қарапайым деп атайды: түсіп, таңбалауды — жабдыққа жазылған белгілер мен мәліметтерді — оқу.

Тәжірибе бағдарлануға көмектеседі, бірақ мұнда ол өткен жағдай туралы сұраққа жауап береді. Ауаның құрамы, жалғасқан коммуникациялардан келіп түсу және беттің күйі өзгеруі мүмкін еді. Таныс люк дәл қазір одан төмен не жатқаны туралы үздіксіз білім бермейді.

Бұған қоса „таңбалауды оқу“ мақсаты еңкеюді, жанға қарай өтуді немесе басты үйреншікті деңгейден төмен түсіруді талап етуі мүмкін. Сырттағы адам үшін бұл әлі сол бір құдық. Ал жұмыс істеуші үшін ауаға, баспалдаққа және шығатын жерге қатысты басқа қалып. Тану кезінде нысанның мекенін ғана емес, әрекетті де ескереді.

Жылу-механикалық жабдыққа арналған № 122 Қағидалардың 142-тармағы барлық жерасты құрылыстарының жұмыс аймағы, жұмыскер орналасатын кеңістік ауасындағы ең ықтимал зиянды заттарды жұмысшыларды кіргізер алдында тексеруді белгілейді. Бұл — салалық талап, оның мағынасын алдыңғы түсудің сәтті болғаны туралы әңгімемен алмастыруға болмайды.

Жұмысшының орынды сұрағы нақты болады: „Дайындық осы құдықтың қандай күйіне және қандай операцияға есептелген?“ Ал „мұнда бұрын біреу құлаған ба?“ деген сұрақ әлсіздеу. Белгілі оқиғаның болмауы қазіргі жағдайды сипаттамайды және бұрынғы шешімдердің қолданылуын растамайды.

Жағдай: кері қайтуы қиын кең коллектор

Коллекторда өтуге жеткілікті орын бар. Жұмыскерге еңбектеудің қажеті жоқ, иығы қабырғаға тимейді. Сондықтан бригададағы біреу: „Бұл қандай тұйық кеңістік? Мұнда тұтас дәліз ғой“ деп қарсы шығады. Бұл — белгіні алмастыру: тарлықты жалғыз ықтимал мәселе деп қабылдау.

Бағыт бойында бұрылыстар, деңгей айырмалары және коммуникациялар бөгеген жерлер болуы мүмкін. Олардан жұмыскер кәдімгі құралымен өзі өтеді. Жағдай нашарласа, кері жүруге, бәлкім әріптесіне көмектесуге тура келеді. Тыныш жағдайдағы қозғалыс қолайлылығы мұндай міндетті сипаттамайды.

Сыртқы процестермен байланыс та бар. Коллектор жөндеу бригадасының тұрақты болуына емес, коммуникациялар орналастыруға арналған. Маңынан қандай желілер өтетінін және олардың режимі ішкі жағдайды өзгерте алатынын түсіну керек. Кеңдік бұл байланыстарды ажыратпайды.

Бастапқы тану үшін бүкіл жолды ойша жүріп өту пайдалы: кіру — жұмыс орны — сыртқа қайту. Талқылау люк жанында аяқталса, нысанның бір бөлігі назардан тыс қалған. Нақты өтінімде тек коллектор ғана емес, баруды жоспарлаған учаске де аталуы керек.

Өткелдің ені орта мен кері қайту жолын бағалауды алмастырмайды. Мақсаты, ауа алмасуы және қолжетімділігі сұрақ туғызса, үйреншікті „дәліз“ сөзі тексеруге кедергі болмауы тиіс.

Жағдай: тек тыныс алу ғана қауіпті емес бункер

Бункерде сұйықтық жоқ. Материал құрғақ көрінеді, үстінен бос орын көрінеді. Сондықтан ішкі көлемді кәдімгі бос құйғыш тәрізді қабылдайды. Бірақ бункер сусымалы материалды сақтауға және жылжытуға арналған. Бұл мақсат айқын газ болмағанның өзінде маңызды.

Материал қуыстарды жасыруы, жұмыс орнының үстіне төніп тұруы немесе қабырғаларда қалуы мүмкін. Адам оған аяқ басса не ілініп қалған учаскеге тиіп кетсе, оның орнын өзі өзгертеді. Үйінді астында қалудың алдын алу егжей-тегжейлері кейінгі оқуға жатады; әзірге тануды иіске немесе сұйықтықтың болуына тіреп қоймау жеткілікті.

Бункерден шығу жолы көбіне ерекше: үсті арқылы, сүйеп қойылатын баспалдақпен, материал мен ішкі элементтердің жанынан өтеді. Оның жұмыс беті адамға арналған еден болуға міндетті емес. Ішіне ойша шеберүстел қойсаңыз да, бұл үшін үй-жай пайда болмайды: мақсаты мен өнім беру байланыстары сол күйі қалады.

№ 122 Қағидалардың салалық тізбесінде бункерлер 797-тармақтың 17-тармақшасында тікелей аталған. Мұны арнайы тәртіпті тек сұйықтық резервуарларымен байланыстырып қателесетін жылу-механикалық шаруашылық жұмыскерінің есте ұстағаны пайдалы. Бірақ бүкіл тізбені негіздерін тексермей басқа салаға көшіруге болмайды.

Тану кезінде тапсырманы материалмен ықтимал өзара әсер көрінетіндей тұжырымдайды: ішінен қарап-тексеру, қабырғаны тазалау, ілініп қалған материалға жақындау. „Өткелді босату“ деген сөз адамның іс жүзінде қайда кіруіне тура келетінін және оның үстінде не тұрғанын тым аз хабарлайды.

Жағдай: цистерна орнын өзгертті, бірақ қасиеттерін өзгертпеді

Цистернаны жабдықтан ажыратып, қызмет көрсету алаңына көшірді. Жұмыскер оны жұмыс істеп тұрған қондырғыдан бөлек көріп, енді алдында жай металл қабық тұр деген қорытынды жасайды. Орын ауыстыруды кіруге дайындықтың аяқталуы деп қабылдайды.

Көшіру сыртқы байланыстардың бір бөлігін шынымен өзгертуі мүмкін. Бірақ ол ішкі беттерде, қалталарда, қалдықтар тұрып қалған шағын ойыстарда және мойын маңында не қалғанын айтпайды. Ішіндегінің тарихы нысанмен бірге көшеді. Кіру пішіні мен шығу қиындықтары да басқа алаңда жоғалып кетпейді.

Нысанның неден ажыратылғаны туралы мәліметті оның қазіргі ішкі күйі туралы мәліметтен ажырату керек. Тек біріншісі белгілі болса, екіншісі белгісіз қалады. Жұмыстардың нақты сипаттамасы мұны адам ішке кіріп, құрал беруді сұрамай тұрып байқауға көмектеседі.

Цистерна шағын болуы және мойны арқылы қарағанда көрінуі мүмкін. Бірақ жұмыс орны — тыныс алуға, қозғалуға және құрал пайдалануға тура келетін жер. Сырттан қарау бақылаушыны барлық ішкі нүктеге жеткізбейді. Нысанның сыртқы қарапайымдылығы ол туралы мәліметтің толықтығына тең емес.

Бұл мысал уақытша сақталған ыдыстарға, шешіп алынған аппараттарға, жөндеуден кейінгі жабдық бөліктеріне де пайдалы. Маңында жұмыс істеп тұрған құбыржолдың болмауы тек бір сұраққа жауап береді. Кіруді кәдімгі әрекет деп тану үшін мұндай жауап жеткіліксіз.

Сырттан бақылау қай жерде аяқталады

Сырттағы қауіпсіз қалыптан қарап-тексеру мен басты немесе денені әлі тексерілмеген ішкі ортаға орналастырудың айырмасы бар. „Тек үңіліп қарау“ ниеті бірінші нұсқаны екіншісіне байқатпай айналдырмауы керек. Әрекеттің атауы зиянсыз болып қала береді, ал тыныс алатын орын өзгеріп кетеді.

Курс дененің люк тұсындағы шартты сызықтан өтуіне қарап кірудің геометриялық шекарасын белгілемейді. Нақты жұмыс үшін әрекет шекараларын қолданылатын талаптар мен жергілікті тәртіп белгілейді. Әрекетті сырттағы келісілген қауіпсіз қалыпта тұрып орындау мүмкін болмаса, бұл — тапсырманы бастамай тұрып нақтылауға себеп.

Жалпы тұжырымның жоқтығынан тексеру аяқталмай тұрып ішке еңкеюге рұқсат туындамайды. Жұмыс қисыны қарапайым: белгісіз жағдайды білу тәсілі ретінде өз денесін пайдаланбау. Иісті тексеру үшін басты сұқпау және арнайы тәртіп керек пе екенін анықтау үшін сынақ ретінде түспеу.

Мысалы, бөлшекті люк арқылы қатты еңкейгенде ғана көруге болады. Онда „сыртқы қарап-тексеру“ деген өтінім іс жүзіндегі әрекетке сәйкес келмейді. Бұл туралы жұмысқа дейін хабарлап, бақылаудың өзге тәсілін қарастыру керек. Шешімді дененің кездейсоқ ыңғайлы қалпы емес, жауапты адамдар таңдайды.

Бұл құралға да қатысты. Ұзын затпен бөлшекке жету мүмкіндігі өздігінен қауіпсіздікті дәлелдемейді: затты түсіріп алу, іліп кету немесе оның соңынан созылу мүмкін. Тану операцияның тыныш басталуын ғана емес, ықтимал жалғасуын да қамтиды.

Нысанның атауы, жұмыс түрі және күйі — бөлек мәліметтер

Дәл сөйлесу үшін нысанды, операцияны және жағдайларды бөліп қараңыз. Нысан — кіру жоспарланған жер: резервуар, камера, коллектор. Операция — жасалатын іс: қарап-тексеру, тазалау, жөндеу. Жағдайлар — ішінде және айналасында не бары, байланыстар мен қолжетімділіктің қалай ұйымдастырылғаны.

„Бактағы жұмыс“ деген сөйлем тек нысанды атайды. „Бекітпені тексеру“ тек операцияны атайды. Екеуінің ешқайсысы жеке өзі толық түсінік бермейді. Оларды біріктіру керек: бүйір люк арқылы кіріп, бак ішіндегі қалқаның артындағы бекітпені қарап-тексеру. Осыдан кейін дайындыққа негіз болатын нақты міндет пайда болады.

Осы элементтердің кез келгенінің өзгеруі маңызды. Бір резервуарды сырттан қарап-тексеру мен ішінен тазалау — әртүрлі тапсырмалар. Бір коллектордың әртүрлі учаскелерін тазалаудың кіру жолдары әртүрлі болуы мүмкін. Жабдықтың жұмысы өзгергеннен кейінгі бірдей операция да бұрынғы жағдайларды міндетті түрде сақтамайды.

Газға қауіпті жұмыс пен тұйық кеңістіктегі жұмыс сөзсіз синонимдер емес. Қауіпті бөліну ыдыстан тыс жерде де болуы мүмкін, ал ішкі көлем адамға механикалық әсермен қауіп төндіруі мүмкін. № 33 Қағидалардың 183-тармағында газға қауіпті жұмыстардың әртүрлі түрлері, соның ішінде газ құбырларымен операциялар және жабдық ішіндегі жұмыстар тізілген.

Сондықтан мәселені „Бұл газ ыдысы емес, демек арнайы бағалау қажет емес“ деген бір таңбамен шешуге болмайды. Алдымен нақты қауіптер мен қолданылатын қағидаларды қарайды. Атау құжатты табуға көмектеседі, бірақ тапсырманы талдауды алмастырмайды.

Әрбір жабық үй-жай бірдей тапсырмаға жатпайды

Есігі бар кәдімгі бөлме де қабырғалармен шектелген. Тұрмыстық мағынада оны тұйық деп атауға болады. Бірақ осы сабақтың жұмыс үлгісі ішінде болу мен шығу ортаға және нысанның құрылысына ерекше назар аударуды талап ететін технологиялық көлемдер мен құрылыстарға бағытталған. Қорытынды жасауға бір жабық есік жеткіліксіз.

Тұрақты жұмысқа жабдықталған үй-жайды терезесі аз болғаны үшін ғана резервуарға теңестіруге болмайды. Оның өз тәуекелдері жоғалып кетпейді, бірақ оларды тиісті талаптар бойынша бағалайды. Тану бәріне бірдей таңба жапсырудың орнына сипаттаманы нақтылауы керек.

Кері қате ашық шұңқырда немесе тұтас шатыры жоқ құрылыста туындайды. Толық қоршаудың болмауы кәдімгі жағдайларға кепіл бермейді. Жер бетінен төменде шығу қиындығы және өзгеше ауа болуы мүмкін. „Ашық“ деген сөз құрылысты сипаттайды, бірақ ішінде болу қауіпсіздігін растамайды.

Тағы бір шекаралық жағдай — тұрақты өткелі бар үлкен камера. Камераның мақсатын, өткелдің сипатын және нақты жұмыс учаскесін анықтау керек. Кез келген құдықтың режимін автоматты көшіруге де, ыңғайлы есік бар деп барлық сұрақты алып тастауға да болмайды. Шешім нақты нысан мен қолданылатын тәртіпке сүйенуі тиіс.

Танудың нәтижесі — кіру ерекшеліктері мен белгісіз жағдайлар туралы нақты хабарлама. Олар тексерілгенге дейін кіруді кәдімгі операция ретінде бастамайды, тіпті жалпы анықтама болмаса да.

Сыртта тұрып бастапқы тануды қалай жүргізуге болады

Бұл реттілік — сипаттама жинаудың оқу тәсілі, өздігінен жұмысқа жіберу рәсімі емес. Ол жергілікті нұсқаулықты, нақты жұмыс қағидалары жазылған кәсіпорын құжатын, наряд-рұқсатты және жұмыс орнын дайындауды алмастырмайды. Оның нәтижесі — өз бетінше кіруге рұқсат емес, жұмысты дайындауға арналған тапсырма сипаттамасы.

  1. Нақты нысан мен учаскені атаңыз. „Ана төменде“ емес, арматурасы бар құдық, резервуардың қалқалармен бөлінген бөлігі немесе бұрылыстың ар жағындағы коллектор учаскесі болсын. Адамның дәл қай жерге баруы керегін нақтылаңыз.
  2. Денемен жасалатын әрекетті сипаттаңыз. Түсу, өту, ішке еңкею, қалқа артында жұмыс істеу керек пе? Сипаттаманы „қарау“ немесе „түзетіп жіберу“ тәрізді операция атауымен шектемеңіз.
  3. Кіру мен шығуды қарастырыңыз. Қай жерде өту, көтерілу, бұрылу керек; қозғалысқа не кедергі; жұмыс орны сырттан көрініп тұра ма? Белгісіз бағытты сынақ үшін кіріп тексермеңіз.
  4. Мақсаты мен тарихын анықтаңыз. Нысан не үшін қызмет етеді, ішінде не болған және жұмыс алдында не істелген? Расталған мәліметті болжамдар мен ауызша қысқартулардан ажыратыңыз.
  5. Ықтимал байланыстарды көрсетіңіз. Ішкі жағдайларға қандай коммуникациялар мен процестер әсер етуі мүмкін? Бұл кезеңде тексеру үшін жабдықты өз бетінше ауыстырып қосудың қажеті жоқ.
  6. Сипаттаманы жұмыс жүргізушіге беріңіз. Жұмыс жүргізуші — жұмысты тікелей жүргізуге тағайындалған адам; № 344 Қағидалардың 19 және 24-тармақтары бойынша оны жұмыстарды ұйымдастыру кезінде тағайындайды, ал ауысымды қабылдағанда, алдыңғы ауысымнан жұмысты алғанда, ол өндіріс жағдайларын өзі тексереді. Белгіленген тәртіпті сыртқы көрініске қарап жасалған өз қорытындыңызбен алмастырмаңыз.

Сұраққа жауап болмаса, сол сұрақтың өзін жазады. „Ішіндегінің тарихы расталмаған“ — пайдалануға болатын хабарлама. „Таза сияқты“ — нақты ненің тексерілгенін түсіну қиын әсер ғана. Тұжырымдардың дәлдігі орынды дайындауға және елеулі белгісіздікті назардан шығармауға көмектеседі.

Келесі сабаққа нені есте сақтау керек

Тұйық кеңістікті тарлық сезімімен де, өтінімдегі бір сөзбен де танымайды. Көлемнің мақсатына, кіруге, шығу мүмкіндігіне, ауа алмасуға және жағдайлардың өзгеру көздеріне қарайды. Жұмыс үлгісі осы ерекшеліктердің үйлесуін байқауға көмектеседі; қолданылатын нормалар мен жергілікті тәртіп нақты жұмыстың дайындығын анықтайды.

ҚР тексерілген актілерінде мұндай қарастыруды алмастыратын жалпы анықтама жоқ. № 33 Қағидалар терминді мысалдармен қолданады, ал № 122 Қағидалар жерасты құрылыстарын, резервуарларды және нақты жұмыс түрлерін атайды. Салалық ережелерді өз қолданылу аясында оқиды және барлық кәсіпорындарға ортақ тізімге айналдырмайды.

Келесі сабақ кәдімгідей көрінетін ауаның таныс ішкі көлемді неліктен қауіпті ете алатынын түсіндіреді. Әзірге қате өтуді нық тоқтата білу жеткілікті: „люк ашық және орын таныс“ деген сөз „ішкі жағдайлар белгілі“ дегенді білдірмейді. Алдымен нақты тапсырманы сипаттап, оны дайындау тәртібін белгілейді. Кіру осы тәртіп керек пе екенін анықтаудың тәсілі болмайды.

Келесі сабақКөзге көрінбейтін ауа: оттегі, улы және жанғыш газдар

Қызметкерлеріңізді оқытасыз ба?

Бүкіл компанияға арналған тағайындаулар, есептер және сертификаттар — 5 қызметкерге дейін тегін, әрі қарай шот бойынша.

Компаниялар үшін
Қандай орынды тұйық кеңістік деп санау керек — KNOWIKA