Болжамның орнына өлшеу
Ауаны өлшеу — адамның немен дем алатынын білудің жалғыз тәсілі. Ол кешегі өлшем не көрсеткеніне қарамастан, әрбір кіруге жасалады.
Өлшеу тәртібі
Жоғарыдан төмен қарай, әр деңгейде кідіріп. Газдар көлем бойынша біркелкі таралмайды: күкіртсутек пен отын булары ауадан ауыр және төменде жатады, метан жеңіл әрі күмбез астында жиналады, инертті газ өзін берген жерде оттегіні ығыстырады. Сондықтан сынамалар кемінде үш деңгейде алынады — мойнында, ортасында, түбінде — ал көлем терең болса, одан да жиі.
Практикалық ережелер:
- аспап сынама алғыш түтікшемен немесе шлангпен түсіріледі, өзің төмен түспей;
- әр деңгейде сынаманы шланг арқылы тартуға және датчиктің жауап беруіне жеткілікті уақыт ұсталады: ұзын шлангта бұл ондаған секунд, әрі мұндағы асығыстық жалған қолайлы нәтиже береді;
- өлшем желдетуден кейін қайталанады, оның орнына емес;
- егер көлем қалқалармен, қалталармен, тұрып қалған аймақтармен бөлінген болса — әрқайсысы өлшенеді.
Нақты нені және қандай кезекпен өлшейді
| Кезек | Параметр | Неге дәл осы кезекпен |
|---|---|---|
| 1 | Оттегі | Қалған датчиктердің дұрыстығы оның мөлшеріне байланысты |
| 2 | Жанғыш газдар мен булар (НКПР %-бен) | Ұшқын шығаратын аспап пен дәнекерлеудің жіберілетінін айқындайды |
| 3 | Улы газдар (H₂S, CO және нысанға тән) | Оқшаулағыш ЖҚҚ қажеттігін айқындайды |
Кезек кездейсоқ емес: каталитикалық типтегі жанғыш газдар датчигі оттегі жетіспегенде көрсеткіштерін төмендетеді — яғни оттегі тапшы атмосферада ол жанғыш зат шектен тыс көп жерде «таза» деп көрсетеді.
Рұқсат беру өлшемшарттары
Өндірістік нұсқаулықтар негізге алатын жалпыға ортақ шектер:
- оттегі — шамамен 19,5–23,5% аралығында; төмен болса — оттегі тапшы атмосфера, жоғары болса — байытылған, екеуі де арнайы шараларсыз кіруге жарамсыз;
- жанғыш газдар мен булар — қатаң түрде НКПР 10%-нан төмен;
- улы газдар — нысанда белгіленген нақты зат үшін шекті рұқсат етілген концентрациядан төмен.
Сіздің кәсіпорныңыз бойынша нақты мәндер жадтан емес, қолданыстағы өндірістік нұсқаулықтан алынады. Бірақ қағидат өзгермейді: шектер қормен белгіленеді, өйткені көлем ішіндегі концентрация сіз онда шөгіндіні қозғай бастағанда өзгереді.
Аспап
- Тексерілген және калибрленген — қолданыстағы белгісі бар; тексеру мерзімі өтіп кеткен аспап фактілерді емес, сандарды көрсетеді.
- Бастар алдында таза ауамен сынау: далада қосылған аспап шамамен 20,9% оттегіні және қалған арналар бойынша нөлдерді көрсетуге тиіс.
- Жарамды дабыл мен қуат — бүкіл ауысымға жететін заряд, дыбысы мен дірілі тексерілген.
- Кіру алдындағы өлшеммен ғана шектелмей, ішінде жұмыс істеп жатқан адамда жеке газталдағыш болуы. Тұйық көлемдегі атмосфера — өзгермелі шама.
Ең жиі кездесетін қателер
- Тек мойнында өлшеу: «онда таза ғой».
- Желдетуге дейін өлшеу — және содан кейін сол нәтиже бойынша қайталама өлшемсіз кіру.
- Бірнеше кіру болғанда бүкіл күнге бір ғана өлшем.
- Сынама алғыш түтікшесі жоқ аспап: адам өлшеу үшін төмен түседі.
- «Шиқылдамасын» деп өшірілген дабыл.