Алдын ала қабылданатын шешім
Төмендегі адам жауап беруді тоқтатқан сәтте ешкім ойланып жатпайды. Люк ашылғанға дейін шешілген және пысықталған нәрсе ғана жұмыс істейді. Сондықтан бұл сабақ — ерлік туралы емес, бригада нұсқамада дауыстап айтатын әрекеттер тізбегі туралы.
Шығарудың үш тәсілі
1. Өз бетімен шығу. Адам есінде, команданы естіді, өзі шықты. Бұл — норма және бүкіл алдыңғы дайындықтың мақсаты: газталдағыштың дабылы мен бақылаушының командасы дәл осы жерде аяқталуы үшін бар.
2. Кірмей, сырттан шығару. Адам жауап бермейді немесе қозғала алмайды. Бақылаушы оны түсуге дейін сақтандыру белдігіне бекітілген арқанмен шығыр арқылы көтереді. Ішке ешкім кірмейді. Бұл — люктің қасында тұрған адамға қолжетімді жалғыз құтқару түрі.
3. Құтқару есептобының кіруі. Тек дайындалған адамдар, оқшаулағыш аппараттармен, өз бақылаушысымен, өз байланысымен және өз сақтандыруымен. Бригада емес, шебер емес, жанында кез болған адам емес.
Бақылаушының әрекет тәртібі
- Түспеу. Бірінші әрекет — әрекеттен бас тарту, әрі ол ең қиыны.
- Алдын ала белгілі сызба бойынша дабыл беру: кім шақырылады, қай нөмірмен, кім қарсы алады.
- Сырттан шығаруға тырысу — арқан, шығыр. Көмек келгенше жалғастыру.
- Желдетуді өшірмеу. Ол әр минут сайын зардап шеккеннің пайдасына жұмыс істейді.
- Басшыларды және көрші учаскеден жүгіріп келгендерді қоса алғанда, ішке ешкімді жібермеу. Бұл да оның міндеті, әрі ол беріктікті талап етеді.
- Келгендерге фактілерді хабарлау: төменде қанша адам бар, дәл қай жерде, көлемде не болды, аспапта қандай көрсеткіштер болды, желдету жұмыс істеп тұр ма.
Шығарғаннан кейін
- Таза ауаға шығару, тыныс жолдарының өткізгіштігін қамтамасыз ету.
- Тыныс алу болмағанда — медиктер келгенге дейін стандартты алгоритм бойынша жүрек-өкпе реанимациясы.
- Сырттай толық сау көрінген жағдайда да — дәрігерге. Иіс газымен және күкіртсутекпен улану кейінге шегерілген нашарлау береді: адам «есін жиды» да, бірнеше сағаттан кейін қайта есінен танады.
- Талдау жүргізілгенге дейін жұмыс орнын қозғамау, нарядты жабу, мән-жайларды тіркеу.
1-тармақ неге дәл осылай тұжырымдалған
Себебі дәл соны бұзады, әрі оны ниеті жақсы адамдар бұзады. Дені сау адамды жаңа ғана істен шығарған атмосфераға оқшаулағыш аппаратсыз түсу құтқару болып саналмайды — ол екінші зардап шегушіні қосады және біріншісін жалғыз мүмкіндігінен айырады, өйткені жоғарыда енді ешкім жоқ.
Бақылаушының беріктігі — құтқару жоспарының бөлігі, мінез сипаты емес. Оны нұсқамада дауыстап айтады, қажет секундта ол оның жеке шешімі емес, бригаданың шешімі болуы үшін.