Кеніш бортының немесе кемерінің опырылуы — ашық тау-кен өндірісіндегі ең қиратқыш авариялардың бірі. Тереңдігі 200-300 метрге жететін ашық кеніштерде геотехникалық орнықтылық — тұрақты алаңдаушылық мәселесі. Техника операторы қауіпті аймақты уақтылы тастап шығу үшін жақындап келе жатқан опырылудың белгілерін білуге тиіс.
Опырылу себептері
- Геологиялық: әлсіреген аймақтар, жарықшақтылық, әртүрлі жыныстардың түйісуі
- Гидрологиялық: жыныстардың суға қанығуы, төменгі деңгейжиектердің су басуы, қар еруі
- Технологиялық: жобалық еңіс бұрыштарының бұзылуы, кемерлердің үйінділермен шамадан тыс жүктелуі
- Сейсмикалық: жарылыс жұмыстары, табиғи жер сілкіністері
- Климаттық: температураның күрт ауытқуы (қату-еру)
Операторға көрінетін белгілер
- Кемер бетіндегі жаңа жарықтар (жиекке параллель)
- Еңістен өздігінен домалап түсіп жатқан сусыма материал
- Жолдың деформациясы: шөгу, қисаю, жол төсемінде жаңа жарықтардың пайда болуы
- Жарықтандыру бағаналарының, ЭБЖ тіректерінің, басқа құрылымдардың қисаюы
- Әдеттен тыс дыбыстар: сықырлау, қажалу, массивтен шығатын гүрсіл
- Зумпфтердегі судың лайлануы (ішкі жылжулардың белгісі)
Белгілер байқалған кездегі әрекеттер
- Ықтимал опырылу аймағын дереу тастап шық
- Еңіске ПЕРПЕНДИКУЛЯР бағытта, жиектен кеніш орталығына қарай қозғал
- Диспетчерге хабарла: «Опырылу белгілері анықталды, N деңгейжиегі, M учаскесі»
- Аймақтағы басқа экипаждарды рация арқылы ескерт
- Геотехникалық қызметтің рұқсатынсыз аймаққа қайтып оралма
Назар аударыңыз: Кеніш бортының опырылуы ескертусіз, лезде болуы мүмкін. Кем дегенде бір белгіні байқасаң — дереу кет. Көмілген самосвалдан гөрі жалған дабыл артық.
Негізгі тұжырымдар
- Опырылу себептерінің 5 санаты — оларды біл
- Операторға қолжетімді 6 көзбен көрінетін белгі
- Кез келген белгі байқалса: еңіске перпендикуляр бағытта кет → баянда
- Растауды күтпе — бірден әрекет ет