Жұмыс берушінің міндеттері, дәрі қобдишасы және жауапкершілік

Алғашқы көмек оқиғадан әлдеқайда бұрын басталады. Жанында не істеу керектігін білетін адам бола ма; қол астында дәрі қобдишасы бола ма және оның ішінде не болады; әркім кімді және қалай шақыру керектігін біле ме — мұның бәрі алдын ала шешіледі, ал мұны ең алдымен жұмыс беруші шешеді.

Бұл сабақта мыналарды қарастырамыз:

• Қазақстан Республикасының Еңбек кодексі жұмыс берушіден алғашқы көмекке байланысты бөлігінде не талап етеді: еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша оқыту, медициналық қобдиша, жазатайым оқиға кезіндегі әрекеттер;
• № 125 бұйрықтың редакциясындағы № ҚР ДСМ-118/2020 бұйрығымен бекітілген алғашқы көмек көрсетуге арналған дәрі қобдишасының құрамы — барлық жиырма екі позиция және олардың әрқайсысы Стандарттың қандай әрекеттеріне қажет екені;
• № 368 бұйрық бойынша автомобильдегі дәрі қобдишасының құрамы;
• Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 93-бабы бойынша әкімшілік жауапкершілік — және ол туралы неге абайлап айту керек екені;
• еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша оқыту мен алғашқы көмекке оқыту неге әртүрлі міндеттер екені.

1. Еңбек кодексі: жұмыс берушіден не талап етеді

Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 23 қарашадағы № 414-V Еңбек кодексінде (бұдан әрі — Еңбек кодексі) еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау туралы тарау бар. Бізді екі бап қызықтырады: 182-бап «Жұмыс берушінің еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау саласындағы құқықтары мен міндеттері» және 187-бап «Еңбек қызметіне байланысты жазатайым оқиғаларды тергеп-тексеру кезіндегі жұмыс берушінің міндеттері».

182-бап: еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша оқыту

Еңбек кодексінің 182-бабы 2-тармағының 2) тармақшасы:

«2) жұмыскерлерге еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау мәселелері бойынша оқытуды, оларға нұсқау беруді және білімдерін тексеруді өткізуге, сондай-ақ меншікті қаражаты есебінен өндірістік процесс пен жұмыстарды қауіпсіз жүргізу жөніндегі құжаттармен қамтамасыз етуге;»

Сол тармақтың 3) тармақшасы:

«3) жұмыс берушінің актісімен бекітілген тізімге сәйкес, еңбек жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган айқындаған тәртіппен, кадрлардың біліктілігін арттыруды жүзеге асыратын ұйымдарда үш жылда бір реттен сиретпей мерзімділікпен басшылар мен еңбек қауіпсіздігін және еңбекті қорғауды қамтамасыз етуге жауапты адамдарды еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау мәселелері бойынша оқытуды және білімін тексеруді ұйымдастыруға;»

Бұл тармақшаларды мұқият оқып, оқытудың нысанасына назар аударыңыз: «еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау мәселелері бойынша». Бұл тармақшаларда „алғашқы көмек“ деген сөздер жоқ. Жұмыскерлерді алғашқы көмекке оқыту міндетін Еңбек кодексі тұжырымдамайды; ол Алғашқы көмекті медициналық білімі жоқ, оның ішінде тиісті даярлықтан өткен адамдардың көрсету қағидаларының (№ ҚР ДСМ-269/2020 бұйрығына 1-қосымша) 9-тармағымен белгіленген: «Ұйымның (кәсіпорынның) қызметкерлерін зардап шеккендерге алғашқы көмек көрсетуге оқытуды жұмыс беруші осы Қағидаларға сәйкес қамтамасыз етеді». Бұл туралы алдыңғы сабақ егжей-тегжейлі айтты.

182-бап: медициналық қобдиша

Еңбек кодексінің 182-бабы 2-тармағының 4) тармақшасы:

«4) жұмыскерлерге қажетті санитариялық-гигиеналық жағдайлар жасауға, еңбек жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген нормаларға сәйкес жұмыскерлердің арнайы киімі мен аяқкиімін беруді және жөндеуді, оларды профилактикалық өңдеу, жуу және дезинфекциялау құралдарымен, медициналық қобдишамен, сүтпен немесе бірдей тамақ өнімдерімен және (немесе) диеталық емдік және диеталық профилактикалық тамақ өнімдерімен, жеке және ұжымдық қорғаныш құралдарымен жабдықтауды қамтамасыз етуге;»

Мұнда көп нәрсенің ішінде медициналық қобдиша аталған: жұмыс беруші жұмыскерлерді онымен жабдықтауға міндетті. Тармақша бұл жабдықтауды еңбек жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген нормаларға сәйкес жүргізуді талап етеді. Бұл нормалар — еңбек жөніндегі органның жеке актілері; сабақ оларды қарастырмайды және қанша қобдишаны, қай жерде және қандай мөлшерде ұстау керектігін бекітпейді. Сабақ денсаулық сақтау саласындағы уәкілетті орган бекітетін алғашқы көмек көрсетуге арналған дәрі қобдишасының құрамын қарастырады (сабақтың 3-бөлімі).

187-бап: жазатайым оқиға кезінде

Еңбек кодексінің 187-бабының 1-тармағы былай басталады:

1. Жұмыс беруші:

1. зардап шеккен адамға алғашқы медициналық көмек көрсетуді және қажет болған кезде оны денсаулық сақтау ұйымына жеткізуді ұйымдастыруға;
2. еңбек қызметіне байланысты жазатайым оқиға орнындағы жағдайды (жабдықтар мен механизмдердің, еңбек құрал-жабдықтарының жай-күйін), егер бұл басқа адамдардың өмірі мен денсаулығына қатер төндірмесе, ал өндірістік процестің үздіксіздігін бұзу аварияға әкеп соқпайтын болса, оқиға болған кездегі күйде сақтауға, сондай-ақ жазатайым оқиға болған жерді фотосуретке түсіруге;
3. зардап шеккен адамның жұбайын (зайыбын) немесе жақын туыстарын жазатайым оқиға туралы дереу хабардар етуге және осы Кодексте, өзге де нормативтік-құқықтық актілерде айқындалған мемлекеттік органдар мен ұйымдарға хабар жіберуге;
4. арнайы тергеп-тексеру жөніндегі комиссия мүшелерін еңбек қызметіне байланысты жазатайым оқиғаны тергеп-тексеру үшін оқиға орнына жіберуге міндетті.

Үш нәрсеге назар аударыңыз.

Реттілік. Тізбеде бірінші болып зардап шеккен адамға көмек көрсету тұр. Жағдайды сақтау — екінші, және ескертпемен: «егер бұл басқа адамдардың өмірі мен денсаулығына қатер төндірмесе». Оқиға орнында алғашқы көмек көрсету мен қауіпті жою жағдайды сақтау міндетіне қайшы келмейді; Еңбек кодексі бұл міндеттерді өзі ретімен орналастырған.

„Ұйымдастыруға“ деген сөз. Жұмыс беруші көмекті өзі көрсетуге емес, оны ұйымдастыруға міндетті. Бұл жазатайым оқиға болған сәтте орында қажеттінің бәрі дайын болуы керек дегенді білдіреді: не істеу керектігін білетін адамдар, дәрі қобдишасы, жедел жәрдемді шақырудың түсінікті тәртібі. Жазатайым оқиға болған сәтте көмекті нөлден бастап ұйымдастыру мүмкін емес.

Термин. 187-бап „алғашқы медициналық көмек“ туралы айтады. „Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы“ Кодекс 90-бапта „алғашқы көмек“ терминін қолданады. Сабақ терминдердің айырмашылығынан қорытынды жасамайды; бұл курста медициналық білімі жоқ адам әрекеттерінің мазмұнын әрқашан Алғашқы көмек көрсету стандарты айқындайды.

187-баптың 2-тармағы жұмыс беруші еңбек қызметіне байланысты жазатайым оқиға туралы онда аталған органдарға дереу, бір тәулік ішінде, еңбек жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген нысан бойынша хабарлайтынын қосады. Бұл енді алғашқы көмек емес, тергеп-тексеру мәселелері; сабақ оларды егжей-тегжейлі қарастырмайды.

„Алғашқы медициналық көмек көрсетуді ұйымдастыру“ іс жүзінде қалай болады

Еңбек кодексі жұмыс берушінің көмекті нақты қалай ұйымдастыратынын жазбайды. Төменде — осы модульде қарастырылған нормалардан туындайтын практикалық қадамдар. Бұл жеке актінің талаптары емес, бар талаптарды орындаудың тәсілі.

1. Адамдар. Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 8-тармағындағы контингентке кіретін жұмыскерлерді анықтап, оларды 10 және 12-тармақтардағы мерзімдерде оқытуды қамтамасыз ету. Әр ауысымда және әр шалғай учаскеде оқудан өткен адамның болғаны жөн.
2. Дәрі қобдишалары. Жұмыскерлерді медициналық қобдишамен (Еңбек кодексінің 182-бабы 2-тармағының 4) тармақшасы) № ҚР ДСМ-118/2020 бұйрығымен бекітілген құрам бойынша қамтамасыз ету; өнеркәсіптік объектілерде — зиянды және қауіпті факторлар бойынша антидоттармен (дәрі қобдишасы құрамына ескертпе).
3. Байланыс. Әр жұмыскер жедел медициналық жәрдем бригадасын 103 нөмірі бойынша, ал басқа шұғыл қызметтерді 112 нөмірі бойынша қалай шақыру керектігін (Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 16-тармағы) және қандай мекенжайды айту керектігін білуі тиіс. Нақты мекенжайы жоқ объектілер үшін — өнеркәсіптік аймақ, трасса, құрылыс алаңы — жол бағдарларын алдын ала жазып қою керек: Қағидалардың 16-тармағы «зардап шегушінің орналасқан жеріне жету бойынша болжамды деректер» беруді талап етеді.
4. Тәртіп. Басшылыққа кім хабарлайтынын, жедел жәрдемді кіреберісте кім қарсы алатынын, зардап шеккен адамға көмек көрсетілгеннен кейін жағдайды кім сақтайтынын (187-бап 1-тармағының 2) тармақшасы) анықтау.

2. Дәрі қобдишасының құрамын кім бекітеді

Алғашқы көмек көрсетуге арналған дәрі қобдишасының құрамын денсаулық сақтау саласындағы уәкілетті орган бекітеді. Бұл оның „Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы“ Кодекстің 7-бабының 55) тармақшасы бойынша құзыреті: уәкілетті орган «алғашқы көмек көрсетуге арналған дәрі қобдишасының құрамын бекітеді».

Қолданыстағы акт — Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 8 қазандағы № ҚР ДСМ-118/2020 «Алғашқы көмек көрсетуге арналған дәрі қобдишасының құрамын бекіту туралы» бұйрығы (Әділет министрлігінде 2020 жылғы 10 қазанда № 21399 болып тіркелген). Құрамның өзі Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2023 жылғы 10 шілдедегі № 125 бұйрығымен жаңа редакцияда жазылған. Біз қолданыстағы редакцияны келтіреміз.

№ ҚР ДСМ-118/2020 бұйрығының өзі дәрі қобдишасының құрамын бекітеді. Оны кім, қай жерде және қандай мөлшерде ұстауға міндетті, қаншалықты жиі тексеріп, толықтыру керек — бұл бұйрық белгілемейді. Сабақ бұл мәселелерді қарастырмайды.

3. Алғашқы көмек көрсетуге арналған дәрі қобдишасының құрамы: барлық 22 позиция

Құрам кестесі

Құрамға ескертпе берілген. Оның бірінші абзацы бойынша жеке алғашқы көмек қобдишаларын пайдаланушы өзінің жеке қажеттіліктері мен тілектеріне сәйкес өз қалауынша толықтыра алады. Екінші абзацы:

Өнеркәсіптік объектілерде дәрі қобдишасының құрамы қолдану жөніндегі нұскаулықты қоса бере отырып, зиянды және (немесе) қауіпті өндірістік факторларға (қышқыл, сілті, фосфор, әк және басқалар) байланысты зардеп шеккен адамның денесінің зардап шеккен аймағын шұғыл өңдеуге арналған құралдармен (антидоттармен) толықтырылады.

Бірінші көзге түсетіні: дәрі қобдишасында ішке қабылдауға арналған дәрілер жоқ. Ауырсынуды басатын, жүрек, тыныштандыратын, қызуды түсіретін дәрілер жоқ. Бұл бірінші сабақта қарастырған алғашқы көмек идеясына тікелей сәйкес келеді: алғашқы көмек — емдеу емес, „жедел базалық іс-шаралар кешені“. Дәрі қобдишасы Алғашқы көмек көрсету стандартының әрекеттеріне қарай жинақталған: қан кетуді тоқтату, таңғыш салу, өзін қорғау, жасанды тыныс беру, суыту, жылыту, көмекке шақыру, жазып алу.

Әр позиция не үшін қажет

Төменде — әр позиция Алғашқы көмек көрсету стандартының (№ ҚР ДСМ-269/2020 бұйрығына 2-қосымша) әрекеттерімен байланыстырылып берілген. Стандарт позицияны атамайтын жерде біз солай деп айтамыз.

1–4-позициялар: бинттер және таңу пакеті

Әртүрлі өлшемдегі дәкелі бинттер (стерильденген және стерильденбеген) және стерильденген таңу пакеті — дәрі қобдишасының негізі. Стандарт таңғышты кез келген басқа әрекеттен жиі атайды:

• бастан қан кеткен кезде — «қыспа таңғышты қолда бар құралдан (бинт) бірнеше қабаттап салу керек» (7-тармақтың 2) тармақшасы);
• мойыннан қан кеткен кезде — «қолда бар құралдан (бинт) таңғышты бірнеше қабаттап салып, қолмен басу» (7-тармақтың 4) тармақшасы);
• іштен, кеуде қуысынан қан кеткен кезде — «қолда бар құралдан (бинт) таңғышты бірнеше қабаттап салу» (7-тармақтың 5) тармақшасы);
• аяқ-қолдан қан кеткен кезде жгуттан кейін — «қолда бар құралдардан қыспа таңғышты (бинт) бірнеше қабаттап салу керек» (7-тармақтың 6) тармақшасы);
• ашық жарақат кезінде — «қолда бар құралдардан таңғышты (бинт) бірнеше қабаттап салу» (8-тармақ);
• термиялық күйік кезінде — жараға кең, таза және ылғал таңғыш салу (10-тармақ);
• үсік шалу кезінде — «дененің зақымдалған жерлеріне қолда бар құралдармен таңғыш салу» (11-тармақ);
• шағу кезінде қан кетсе — «қолда бар құралдан (бинт) қыспа таңғышты салып» (16-тармақтың 4) тармақшасы);
• у тері арқылы түскенде — «қолда бар құралдармен терінің бетін, сілемейлі бетін улы заттардан (бинт) тазарту» (12-тармақтың 4) тармақшасы).

Дәрі қобдишасында неге стерильденген де, стерильденбеген де бинттер, және екі өлшемдегі бинттер бар екенін Стандарт түсіндірмейді; сабақ қай жағдайда қай бинт міндетті екенін белгілеуге кіріспейді. Стандарттың талабы емес, практикалық пайымдау: кең бинт кеудеге, ішке, санға таңғыш салуға ыңғайлырақ, ал тар бинт — қолға немесе басқа; стерильді материалды тікелей жараның үстіне қояды. Қыспа таңғышты „бірнеше қабаттап“ нақты қалай салу керектігі практикалық сабақта пысықталады.

5–6-позициялар: жапсырмалар

Бактерицидті жапсырма (5 дана) және медициналық жапсырма (1 дана). Алғашқы көмек көрсету стандарты жапсырманы атамайды. Автомобильдегі дәрі қобдишасына берілген ұсынымдарда (№ 368 бұйрық, ол туралы төменде) былай делінген: «Ұсақ жарақаттар кезінде бактерицидтік лейкопластырьді пайдалану қажет», ал қан ақпаған және қыспа таңғыш салу мүмкіндігі болмаған кезде — «жарақатқа зарарсыздандырылған салфетканы салып, оны лейкопластырьмен бекіту керек». Яғни автомобильдегі дәрі қобдишасына берілген ұсынымдар бойынша бактерицидті жапсырма — ұсақ кесілген жерлер мен сызаттарға, медициналық жапсырма — таңғышты бекітуге арналған. Стандарт мұны белгілемейді.

7–9-позициялар: № 1, 3, 6 серпімді құбырлы бинттер

Стандарт серпімді құбырлы бинттерді атамайды. Бұл дененің әртүрлі бөліктерінде таңғышты ұстап тұруға қызмет ететін әртүрлі өлшемдегі бұйымдар. Оларды қалай пайдалану керектігін практикалық сабақта көрсетеді: Алғашқы көмек көрсету қағидаларына берілген симуляциялық жабдықтар тізбесінде ішіндегісін зерттеуге және оны қолдану бойынша әрекеттерді пысықтауға арналған дәрі қобдишалары тікелей аталған (Қағидаларға 2-қосымшаның 8-тармағы).

10-позиция: медициналық қолғаптар (6 дана)

Қолғаптар — көмек көрсетушінің қорғаныс құралы. Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 14-тармағы «өз өмірі мен денсаулығына қауіп төндіретін факторларды айқындау» әрекетінен басталады. Зардап шегушінің қаны мен басқа бөліністері — сондай фактор. Автомобильдегі дәрі қобдишасына берілген ұсынымдар (№ 368 бұйрық) тікелей айтады: «жол-көлік оқиғалары нәтижесінде зардап шеккен адамдарға алғашқы көмек көрсету кезінде барлық манипуляцияларды мeдициналық қолғаптармен жасау қажет». Алты дана — бұл үш жұп: мысалы, бірнеше көмектесуші үшін немесе жыртылған жұпты ауыстыру үшін.

11-позиция: доғал ұшты қайшылар

Стандарт киіммен жұмыс істеуді бірнеше рет талап етеді:

• термиялық күйік кезінде — киімді күйік жарасының шеті бойымен кесу (10-тармақ, екі рет: сұр немесе қара түсті қыртыс болғанда да, қызару, ісіну және көпіршік болғанда да);
• үсік шалу кезінде — «зақымданған аумақтан киім мен аяқ киімді абайлап шешіп алу» (11-тармақ);
• у тыныс алу жолдары арқылы түскенде — «қысатын киімдерден босату» (12-тармақтың 3) тармақшасы);
• талып қалғанда — «киімнің қысып тұрған бөліктерін шешу» (13-тармақ);
• кеуде тұсы ауырғанда — «қысатын киімдерді шешу» (14-тармақ).

Доғал ұшты қайшылар матаны теріге жақын жерде адамды жаралап алмай кесуге мүмкіндік береді. Оларды бинтті кесуге де пайдаланады.

Стандарттың 10-тармағы бойынша киімді күйік жарасының шеті бойымен кеседі, күйіктен жұлып алмайды.

12-позиция: „Ауыз — құрылғы — ауыз“ құрылғысы (қалта маскасы)

Стандарт жүрек-өкпе реанимациясы кезінде үрлеуді қарастырады: ересек адамға — 30 басу және «аузына 2 үрлеу беру (егер үрлеу жүргізілмесе, онда үзіліссіз басу керек)» (4-тармақтың 2) тармақшасы); балаға — зардап шегушінің аузын ернімен орап 5 рет үрлеу, содан кейін 30 басу және 2 үрлеу (3) тармақшасы); сәбиге — «аузы мен мұрнын бір уақытта ернімен орап 5 үрлеу» (4) тармақшасы).

Қалта маскасы — үрлеу кезінде сіз бен зардап шегушінің арасындағы тосқауыл. Алғашқы көмек көрсету қағидаларына берілген симуляциялық жабдықтар тізбесінде «өкпені жасанды желдету үшін кері клапаны бар қорғаныш маскасы» аталған (2-қосымшаның 5-тармағы), Оқыту қағидаларына берілген тізбеде — «Жасанды тыныс алу дағдыларын дамытуға арналған тосқауыл қорғаныс құралдары» (1-қосымшаның 5-тармағы). Яғни маскаға практикалық сабақта пайдалануды үйретеді.

Стандарттың ересек адамға қатысты сөздерін есте сақтаңыз: «егер үрлеу жүргізілмесе, онда үзіліссіз басу керек». Масканың болмауы немесе үрлеу жасағысы келмеу реанимация жүргізудің қажеті жоқ дегенді білдірмейді.

13-позиция: косынка-бандаж

Стандарт жабық және ашық жарақат кезінде «аяқ-қолды қолда бар құралдармен бекіту» әрекетін талап етеді (8-тармақ). Косынка — сондай құралдардың бірі. Онымен қолды қалай бекіту керектігін Стандарт сипаттамайды: бұл Стандарттың талабы емес, тәсілді практикалық сабақта көрсетеді. Оқыту қағидаларына берілген симуляциялық жабдықтар тізбесінде косынкалар шығын материалдары арасында аталған (1-қосымшаның 10-тармағы).

14-позиция: құтқару көрпесі (термиялық көрпе)

Стандарт құтқару көрпесін атамайды. Үсік шалу кезінде ол «зардап шегушіні жылы үй - жайға ауыстыру» және «дененің зақымданған бөлігін біртіндеп жылыту» әрекеттерін талап етеді (11-тармақ). Термиялық көрпені қалай пайдалану керектігін сабақ белгілемейді; мұны практикалық сабақта көрсетеді. Стандарттың 11-тармағында жылытудың кез келген құралына қатысты тікелей тыйым бар: «дененің зақымданған бөлігіне ыстық заттарды (жылытқыш, жылту құралы және басқа да) басуға болмайды».

15-позиция: жылдам мұзы бар пакет

Стандартта суық жиі кездеседі:

• мұрыннан қан кеткенде — мұрын кеңсірігіне сүлгі арқылы суық басу (7-тармақтың 3) тармақшасы);
• жабық жарақат кезінде — «зақымдалған жерге матаның көмегімен 10-15 минут аралығында суық басу керек» (8-тармақ);
• қан кетпейтін шағу кезінде — «шаққан жерге суық басып» (16-тармақтың 5) тармақшасы);
• шаққан жерде ісіну болғанда — «шаққан жерде ісінулер анықталған жағдайда суық компресс басу керек» (16-тармақтың 8) тармақшасы).

Назар аударыңыз: Стандарт екі рет суықты теріге тікелей емес, мата немесе сүлгі арқылы басу керектігін айтады. Гипотермиялық пакеттер Алғашқы көмек көрсету қағидаларына берілген симуляциялық жабдықтар тізбесіне де енгізілген (2-қосымшаның 7-тармағы).

Қызарған, ісінген және көпіршік бар термиялық күйік кезінде Стандарт басқа құралды атайды — «суық сумен кем дегенде 15 минут суыту» (10-тармақ), мұзы бар пакетті емес.

16-позиция: ысқырғыш

Стандарт ысқырғышты атамайды. Бұл зардап шегушімен жалғыз қалып, одан алыстай алмайтын кезде адамдардың назарын аудару құралы — мысалы, қойманың үлкен аумағында, трасса бойындағы орман белдеуінде, техника шуылы астындағы құрылыс алаңында. Стандарттың 3-тармағының 2) тармақшасы «зардап шегушіні қараусыз қалдырмауға» талап етеді: ысқырғыш жанында қала отырып көмекке шақыруға мүмкіндік береді.

17-позиция: фонарь (екі қосалқы батареямен)

Стандарт фонарьды атамайды. Қағидалардың 15-тармағы бойынша жай-күйді бағалау — қан кету, сана, тыныс алу — зардап шегушіні көруді талап етеді. Түнде трассада, жертөледе, жарықсыз цехта фонарьсыз киімнің астындағы қан кетуді көрмейсіз, кеуде қуысы қозғала ма, жоқ па — түсінбейсіз.

18-позиция: қобдишаға арналған футляр

Былғары алмастырғыштан жасалған футляр — дәрі қобдишасы сақталатын қап. Стандарт оны атамайды.

19–20-позициялар: блокнот және қарындаш

Стандарт блокнот пен қарындашты атамайды, бірақ олардың нақты міндеті бар. Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 16-тармағы жедел жәрдем диспетчеріне деректер беруді талап етеді: зардап шегушінің тегі, аты, әкесінің аты, жасы және жынысы; жай-күйі мен мән-жайлар туралы деректер; мекенжайы, телефоны, жол бағдарлары. Егер зардап шегуші басында өзі сөйлей алса, ал кейін есінен танса, уақытында жазып алынған деректер сізде қалады.

Екінші міндет — уақытты жазып алу. Автомобильдегі дәрі қобдишасына берілген ұсынымдар (№ 368 бұйрық) артериялық қан кету кезінде жгутты «жазбада жгут салу уақытын көрсете отырып» салу туралы айтады. Алғашқы көмек көрсету стандарты мұны талап етпейді және жгуттың қанша уақыт салулы тұра алатынын белгілемейді; курс ешқандай мұндай сандарды атамайды. Бірақ жгуттың салынған уақыты жазылса, ол зардап шегушіні қабылдайтын медиктерге пайдалы болады — бұл кеңес, Стандарттың талабы емес. Құрамда неге дәл қарындаш екенін акт түсіндірмейді; Стандарттың талабы емес, тұрмыстық пайымдау: қарындашпен қалам жазбайтын жерде де жазуға болады.

21-позиция: ылғал майлықтар (антисептикалық)

Стандарт антисептикалық майлықтарды атамайды. Ашық жарақат кезінде ол былай дейді: «қан кеткен кезде жараны таза сумен шаю» (8-тармақ); шағу кезінде — «жараны сумен шайып» (16-тармақтың 4) және 5) тармақшалары); у тері арқылы түскенде — «терінің сілемейлі бетіне сумен шаю» (12-тармақтың 4) тармақшасы). Яғни жара үшін Стандарт суды атайды. Антисептикалық майлықтарды қалай пайдалану керектігін сабақ белгілемейді; оларды қолдануды практикалық сабақта көрсетеді.

22-позиция: жгут

Аяқ-қолдан қан кеткен кезде Стандарттың 7-тармағының 6) тармақшасы: «жгут ретінде шалбардың белдігін, сөмкенің бауын, галстук, матаны пайдалану керек; жгутты қан кеткен жерден жоғары салу керек; матаның астына қысқа таяқ, шыбық салып, қан кету тоқтағанға дейін 2-3 рет айналдырып бұрау керек; қолда бар құралдардан қыспа таңғышты (бинт) бірнеше қабаттап салу керек». Жарақат кезінде 8-тармақ: «Ұзақ қан кету кезінде қолда бар құралдарды (шалбардың белдігін, сөмкенің бауын, галстукті, матаны) пайдалана отырып, қан кеткен жерден жоғары жгут салу керек».

Стандарт қолда бар құралдардан жасалған жгутты сипаттайды. Дәрі қобдишасындағы жгут — сол мақсатқа арналған дайын бұйым. Алғашқы көмек көрсету қағидаларына берілген симуляциялық жабдықтар тізбесінде «қан тоқтататын бұраулар (салудағы әрекеттерді салыстыру үшін бірнеше түрі)» аталған, ал Оқыту қағидаларына берілген тізбеде — «гемостатикалық турникеттер мен турникеттер». Бұл міндетті түрде қолмен пысықтау керек әрекеттердің бірі.

Стандарттың жгутқа қатысты бір маңызды шектеуі: «улы жыландар шаққан кезде уды соруға, кесуге немесе жгут қолдануға болмайды» (16-тармақтың 6) тармақшасы).

Өнеркәсіптік объектілердегі антидоттар

Дәрі қобдишасы құрамына ескертпенің екінші абзацы өнеркәсіптік объектілерге арналған: құрам «қолдану жөніндегі нұскаулықты қоса бере отырып, зиянды және (немесе) қауіпті өндірістік факторларға (қышқыл, сілті, фосфор, әк және басқалар) байланысты зардеп шеккен адамның денесінің зардап шеккен аймағын шұғыл өңдеуге арналған құралдармен (антидоттармен) толықтырылады».

Бұл сөйлемнен үш қорытынды шығады.

1. Толықтыру нақты өндірістің факторларына байланысты. Қышқылдармен жұмыс істейтін гальваникалық учаскедегі жиынтық әк қоймасындағыдан өзгеше болады. Сабақ нақты құралдарды атамайды: оларды нақты объектінің зиянды және қауіпті факторлары бойынша анықтайды.
2. Бұл құралдар — дененің зардап шеккен аймағын шұғыл өңдеуге арналған, яғни ішке қабылдауға емес, теріге сырттай қолдануға арналған.
3. Оларға қолдану жөніндегі нұсқаулық қоса беріледі. Зардап шегушінің жанында болуы мүмкін жұмыскер бұл құралдың қай жерде жатқанын және нұсқаулықта не жазылғанын алдын ала білуі тиіс.

Бұл Стандартпен қалай байланысады. Стандартта қышқыл, сілті немесе басқа күйдіргіш заттың теріге түсуі туралы жеке тармақ жоқ: 10-тармақ тек термиялық күйік туралы айтады. Мұнда сүйеніш — Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 14-тармағы: «өз өмірі мен денсаулығына қауіп төндіретін факторларды айқындау» (1) тармақшасы) және «зардап шегушіге зақым келтіретін факторлардың әрекетін тоқтату» (4) тармақшасы). Стандарттың мағынасы жағынан ең жақын тармағы — у организмге тері және сілемейлі беттер арқылы түсуі туралы 12-тармақтың 4) тармақшасы: «қолда бар құралдармен терінің бетін, сілемейлі бетін улы заттардан (бинт) тазарту; терінің сілемейлі бетіне сумен шаю; ЖМЖ бригадасы келгенге дейін зардап шегушінің жай-күйін бақылау керек». 103 (112) шақыруды 12-тармақ бірінші қояды (1) тармақшасы). Қышқыл немесе сілті ішке түскен жағдайда 12-тармақтың жалпы ережесі қолданылады: барлық жағдайларда құсуды тудырмау және мұнай өнімдерімен, қышқылдармен, сілтілермен уланған кезде іш өткізетін дәрілерді бермеу. Толықтырудағы құралдар өз нұсқаулығы бойынша қолданылады; Стандарт әрекеттердің жалпы тәртібін белгілейді.

Жеке дәрі қобдишалары

Ескертпенің бірінші абзацы бойынша жеке алғашқы көмек қобдишаларын пайдаланушы өзінің жеке қажеттіліктері мен тілектеріне сәйкес өз қалауынша толықтыра алады. Бұл жеке дәрі қобдишаларына — адамның өзі үшін ұстайтын қобдишаларына қатысты. Сабақ бұл ескертпенің жұмыс беруші беретін дәрі қобдишаларына қалай қолданылатынын түсіндірмейді.

4. Автомобильдегі дәрі қобдишасы: № 368 бұйрық

Бұл қандай акт

Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2014 жылғы 2 шілдедегі № 368 «Автомобильдегі алғашқы медициналық көмек қобдишасының дәрілік заттары мен медициналық мақсаттағы бұйымдарының тізбесін бекіту туралы» бұйрығы. Бұйрық оның кіріспесінде айтылғандай, ««Жол жүрісі туралы» 2014 жылғы 17 сәуірдегі Қазақстан Республикасы Заңының 12-бабының 4) тармақшасына сәйкес» шығарылған. Тізбе Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрінің 2014 жылғы 18 қарашадағы № 237 бұйрығының редакциясында қолданылады.

Онда не бар

Тізбенің позициялары бір айдармен біріктірілген: «Жарақаттар (қан кету, соғылу, сыну, буынның шығуы, күю), жарақаттану кезінде қолданылатын дәрілік заттар мен медициналық мақсаттағы бұйымдар». Онда он үш позиция бар:

Қолдану бойынша ұсынымдар

Тізбеге „Автомобильдегі алғашқы медициналық көмек қобдишасын қолдану бойынша ұсынымдар“ деген ескертпе берілген. Оның негізгі ережелерін келтірейік:

а) жол-көлік оқиғалары нәтижесінде зардап шеккен адамдарға алғашқы көмек көрсету кезінде барлық манипуляцияларды мeдициналық қолғаптармен жасау қажет;

б) тармақшасы бойынша ірі (магистральді) артериядан артериялық қан кеткенде тамырды саусақпен басу, басу нүктелерінде зақымдалған жерден жоғары қан тоқтататын жгут салу және жгут салынған уақытты жазбада көрсету, жараға қыспа (тығыз) таңғыш салу керек.

в) жарақат болған кезде зарарсыздандырылған салфеткалар мен бинттерді немесе зарарсыздандырылған таңу пакетін пайдаланып, (қысып) байланатын таңғышты салу керек.

Ескертпеде одан әрі: «Жарақаттан қан ақпаған кезде және қысып байланатын таңғышты салу мүмкіндігі болмаса, онда жарақатқа зарарсыздандырылған салфетканы салып, оны лейкопластырьмен бекіту керек. Ұсақ жарақаттар кезінде бактерицидтік лейкопластырьді пайдалану қажет.» Ал сутегі тотығы туралы: «Сутегі тотығын механикалық тазалау және беткі жаралардан капиллярлық қан кетуді тоқтату үшін қолданады. Жарақатқа зарарсыздандырылған дәке салфеткалар салынады.»

Бұл ұсынымдардың екі қасиетіне назар аударыңыз. Біріншісі: олар ұсыным сипатында — ескертпеде айтылғандай, дәрі қобдишасының заттарын «мынадай түрде қолдану ұсынылады». Екіншісі: олардың аясы тар — автомобильдегі дәрі қобдишасы және „жол-көлік оқиғалары нәтижесінде зардап шеккен адамдарға“ көмек.

Бұл Стандартпен қалай байланысады

Автомобильдегі дәрі қобдишасы мен оның ұсынымдары 2014 жылы жеке актімен, „Жол жүрісі туралы“ Заң бойынша бекітілген. Алғашқы көмек көрсету стандарты 2020 жылы бекітілген. Курс өз әрекеттерінде Стандартқа сүйенеді және мәтіндер қай жерде ерекшеленетініне назар аударады:

• курс сутегі тотығын ұсынбайды. Ашық жарақат үшін Стандарт былай дейді: «қан кеткен кезде жараны таза сумен шаю» (8-тармақ); сутегі тотығын Стандарт атамайды. Осы курс бойынша әрекет — Стандарттағыдай, су;
• аяқ-қол үшін тамырды басу нүктелерінде саусақпен басуды Стандарт қарастырмайды. Аяқ-қолдан қан кеткенде Стандарттың 7-тармағының 6) тармақшасы тек қолда бар құралдардан жасалған жгутты және қыспа таңғышты атайды; қан кеткен жерді саусақпен басуды Стандарт тек мойыннан қан кеткенде талап етеді — «қан кеткен жерді саусақпен тез басу» (7-тармақтың 4) тармақшасы). Курс басу нүктелерінде басу тәсіліне үйретпейді;
• „ірі (магистральді) қан артерияларынан“ болатын „артериялық“ қан кетуге бөлу — ұсынымдардың ұғымы, Стандарттың емес. Стандарт медициналық білімі жоқ адамнан қан кетудің түрін анықтауды талап етпейді: ол қан кеткен жер туралы айтады (бас, мұрын, мойын, іш пен кеуде қуысы, аяқ-қол);
• жгут салынған уақыт жазылған жазба туралы автомобильдегі дәрі қобдишасына берілген ұсынымдар айтады; Стандарт мұны талап етпейді;
• Стандартта ұсынымдарда да аталған әрекеттер бар: қан кеткен жерден жоғары жгут және қыспа таңғыш (7-тармақтың 6) тармақшасы, 8-тармақ). Қолғаппен жұмыс істеу Стандартта аталмаған; ол Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 14-тармағындағы өз өмірі мен денсаулығына қауіп төндіретін факторларды айқындау талабына сәйкес келеді.

№ 368 бұйрық туралы сабақ нені бекітпейді. Бұйрық тізбе мен ұсынымдарды бекітеді. Автомобильдегі дәрі қобдишасын кім ұстауға міндетті, қандай көлік құралдарында, оны қаншалықты жиі жаңарту керек, қандай жарамдылық мерзімдері және оның болмағаны үшін қандай жауапкершілік бар — мұны № 368 бұйрық белгілемейді, сабақ бұл туралы ештеңе айтпайды.

Екі дәрі қобдишасын салыстыру

5. Жауапкершілік: ӘҚБтК-нің 93-бабы не дейді

Мәтін

Қазақстан Республикасының 2014 жылғы 5 шілдедегі № 235-V Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінде (бұдан әрі — ӘҚБтК) 93-бап „Еңбек қауіпсіздігін және еңбекті қорғауды қамтамасыз ету қағидаларын бұзу“ бар. Бізді оның төртінші және бесінші бөліктері қызықтырады.

ӘҚБтК-нің 93-бабының 4-бөлігі:

1. Жұмыс берушінің Қазақстан Республикасы еңбек заңнамасының жұмыскерлерді, басшыларды және еңбек қауіпсіздігін және еңбекті қорғауды қамтамасыз етуге жауапты адамдарды еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау мәселелері бойынша оқытудан, білімін тексеруден өткізу жөніндегі талаптарын орындамауы – лауазымды адамдарға, шағын кәсіпкерлік субъектілеріне немесе коммерциялық емес ұйымдарға – жиырма, орта кәсіпкерлік субъектілеріне – отыз, ірі кәсіпкерлік субъектілеріне бір жүз жиырма айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға алып келеді.

ӘҚБтК-нің 93-бабының 5-бөлігі:

1. Осы баптың бірінші, екінші, үшінші, төртінші бөліктерінде көзделген, әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған әрекеттер – лауазымды адамдарға, шағын кәсіпкерлік субъектілеріне немесе коммерциялық емес ұйымдарға – қырық, орта кәсіпкерлік субъектілеріне – алпыс, ірі кәсіпкерлік субъектілеріне екі жүз қырық айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

Айыппұлдардың мөлшерін кестеге жинақтайық.

АЕК — айлық есептік көрсеткіш. Оның мөлшері жыл сайын жеке заңмен белгіленеді; сабақ оны атамайды.

Бұл бап не туралы — және не туралы емес

4-бөліктің басын тағы бір рет оқыңыз: „Жұмыс берушінің Қазақстан Республикасы еңбек заңнамасының … еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау мәселелері бойынша оқытудан, білімін тексеруден өткізу жөніндегі талаптарын орындамауы“. ӘҚБтК-нің 93-бабы еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша оқыту туралы айтады — яғни Еңбек кодексінің 182-бабы 2-тармағының 2) және 3) тармақшаларында белгіленген міндет туралы.

Алғашқы көмекке оқыту Еңбек кодексімен емес, № ҚР ДСМ-269/2020 бұйрығымен бекітілген Алғашқы көмек көрсету қағидаларымен — денсаулық сақтау саласындағы актімен белгіленген. Сондықтан біз тура айтамыз:

• ӘҚБтК-нің 93-бабы бұл сабақта еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау саласындағы жауапкершілік ретінде келтіріледі;
• сабақ ӘҚБтК-нің 93-бабы алғашқы көмекке оқытуды жүргізбегені үшін қолданылады деп бекітпейді;
• сабақ алғашқы көмекке оқытуды жүргізбегені үшін жауапкершілік туралы ӘҚБтК-нің жеке бабын атамайды.

Алғашқы көмек туралы курста 93-бапты неге келтіреміз. Өйткені іс жүзінде екі міндетті де — еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша оқыту мен алғашқы көмекке оқытуды — жұмыс берушінің бір қызметі атқарады, оларды жиі шатастырады, ал жұмыс берушіге шекараның қай жерден өтетінін көру пайдалы. Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша оқыту үшін жауапкершілік тікелей белгіленген және айтарлықтай. Бұл екінші міндетті де — Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 9-тармағы бойынша — тексеруге жақсы себеп, тіпті сабақ ол үшін жеке айыппұлды атамаса да.

Сонымен қатар: 93-баптың 3-бөлігі қызметкерлерді «емдік-профилактикалық тағаммен, жеке және ұжымдық қорғану құралдарымен» қамтамасыз етпеу туралы айтады. Бұл бөлікте медициналық қобдиша жоқ, және сабақ ӘҚБтК-нің 93-бабы дәрі қобдишасының болмағаны үшін қолданылады деп бекітпейді.

6. Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша оқыту мен алғашқы көмекке оқыту — әртүрлі міндеттер

№ 1019 Қағидалар

Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша оқыту Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрінің 2015 жылғы 25 желтоқсандағы № 1019 бұйрығымен бекітілген Жұмыскерлерді, басшылар мен еңбек қауіпсіздігін және еңбекті қорғауды қамтамасыз етуге жауапты адамдарды еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау мәселелері бойынша оқытудан, нұсқау беруден және білімін тексеруден өткізу қағидалары мен мерзімдерімен (бұдан әрі — № 1019 Қағидалар) реттеледі. Бұл Қағидаларда алғашқы көмек мәселелері жоқ: оларда алғашқы көмекке оқыту, оның тәртібі, жаттықтырушылар, сертификат туралы ережелер жоқ.

Бұл курс еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша оқыту болып табылмайды, № 1019 Қағидалар бойынша жүргізілмейді және өзін ондай оқыту ретінде көрсетпейді. Дәл сол сияқты ол № ҚР ДСМ-138/2020 бұйрығымен бекітілген Қағидалар бойынша алғашқы көмек көрсету дағдыларына оқыту да емес (бұл туралы — алдыңғы сабақ).

Екі міндетті салыстыру

Кестеден шығаратын басты нәрсе: біреуі екіншісін алмастырмайды. Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша өткізілген оқыту жұмыскерлерді алғашқы көмекке оқыту міндетін орындамайды. Және керісінше: алғашқы көмекке оқыту туралы сертификат еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша оқыту туралы құжат болып табылмайды.

Еңбек кодексінің 182-бабы 2-тармағының 3) тармақшасындағы және Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 12-тармағындағы „үш жыл“ санының сәйкес келуі — тек сандардың сәйкестігі. Бұл әртүрлі актілермен белгіленген, есептеу мерзімдері әртүрлі, әртүрлі міндеттер.

7. Жағдаяттар

Жағдаяттар ойдан алынған.

1-жағдаят. Қышқылмен жұмыс істейтін цех: қолға шашырау

Металды қышқылмен өңдеу учаскесінде жұмыскер сұйықтықты құйып жатқанда қолының сыртына қышқыл шашырады. Шебер дәрі қобдишасына жүгіреді.

Алдын ала не істелуі тиіс еді. Учаске — „қышқыл“ зиянды факторы бар өнеркәсіптік объект. Дәрі қобдишасы құрамына ескертпе: құрам дененің зардап шеккен аймағын шұғыл өңдеуге арналған құралдармен (антидоттармен) толықтырылады, оған қолдану жөніндегі нұсқаулық қоса беріледі. Шебер құралдың қай жерде жатқанын және нұсқаулықта не жазылғанын оқиғаға дейін білуі тиіс.

Не істеу керек. Стандартта қышқылдың теріге түсуі туралы тармақ жоқ: 10-тармақ тек термиялық күйік туралы айтады. Сондықтан сүйеніш — Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 14-тармағы: «өз өмірі мен денсаулығына қауіп төндіретін факторларды айқындау» (1) тармақшасы) — шебер өзін сол қышқылдың әсеріне ұшыратпайды; «зардап шегушіге зақым келтіретін факторлардың әрекетін тоқтату» (4) тармақшасы) — затты теріден кетіру.

Бірінші — 103 (112) шақыру: Стандарттың 12-тармағының 1) тармақшасы оны басына қояды, ал көмектесушілер екеу болса, біреуі қоңырау шалады, екіншісі терімен айналысады. Стандарттың мағынасы жағынан ең жақын тармағы — у организмге тері және сілемейлі беттер арқылы түсуі туралы 12-тармақтың 4) тармақшасы: «қолда бар құралдармен терінің бетін, сілемейлі бетін улы заттардан (бинт) тазарту; терінің сілемейлі бетіне сумен шаю; ЖМЖ бригадасы келгенге дейін зардап шегушінің жай-күйін бақылау керек». Дәрі қобдишасына толықтырудағы құрал өз нұсқаулығы бойынша қолданылады.

Одан кейін не. Еңбек кодексінің 187-бабы 1-тармағының 2) тармақшасы — егер бұл басқа адамдардың өмірі мен денсаулығына қатер төндірмесе, тергеп-тексеру басталғанға дейін жазатайым оқиға орнындағы жағдайды сақтау және оқиға болған жерді фотосуретке түсіру.

2-жағдаят. Қойма: дәрі қобдишасы бар, бірақ бос

Қоймашы білегін металл сөренің өткір жиегіне кесіп алды. Қан қатты ағып жатыр. Әріптесі қабырғадағы дәрі қобдишасын ашады — ішінде екі жапсырма және бинттің бос қаптамасы.

Қазір не істеу керек. Стандарт дәл осындай жағдайға арналып жазылған: 7-тармақтың 6) тармақшасы — «жгут ретінде шалбардың белдігін, сөмкенің бауын, галстук, матаны пайдалану керек»; таңғыш — „қолда бар құралдан“. Таза мата, белдік — қолда бар нәрсе. 103 (112) шақыру — 7-тармақтың 1) тармақшасы.

Не дұрыс емес. Жұмыс беруші жұмыскерлерді медициналық қобдишамен жабдықтауға міндетті (Еңбек кодексінің 182-бабы 2-тармағының 4) тармақшасы). Бинт пен жгуты жоқ дәрі қобдишасы іс жүзінде өз міндетін орындамайды: құрамдағы 22 позициядан онда санаулысы ғана қалған. Дәрі қобдишасын кім және қаншалықты жиі тексеретіні туралы ережелерді № ҚР ДСМ-118/2020 бұйрығы белгілемейді; іс жүзінде дәрі қобдишасына жауапты адамды жұмыс беруші тағайындайды, ал әр пайдаланудан кейін дәрі қобдишасы толықтырылады.

3-жағдаят. Құрылыс: жұмыскер құлады, шебер басшылыққа қоңырау шалады

Жұмыскер орға құлады. Шебер алдымен учаске бастығына қоңырау шалады, ол — бас инженерге, ал бас инженер „жедел жәрдем шынымен керек пе, бәлкім, өзі жетіп алар“ деп сұрайды.

Талдау. Еңбек кодексінің 187-бабы 1-тармағының 1) тармақшасы: жұмыс беруші зардап шеккен адамға алғашқы медициналық көмек көрсетуді және қажет болған кезде оны денсаулық сақтау ұйымына жеткізуді ұйымдастыруға міндетті. Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 16-тармағы: алғашқы көмек көрсететін адам 103 нөмірі бойынша жедел медициналық көмек бригадасын шақырады. „Шебер — бастық — инженер“ тізбегі — бұл кідіріс. Дұрыс тәртіп: жағдайды бағалау және қауіпсіздік (Қағидалардың 14-тармағы), жай-күйді бағалау (15-тармақ), 103 (112) шақыру (16-тармақ), Стандарт бойынша әрекеттер, ал басшылыққа хабарлау — қатар немесе бірден кейін. „Өзі жетіп алады“ деген шешім — алғашқы көмектің шешімі емес.

Омыртқа жарақатына күдік болса, Стандарт талап етеді: «Омыртқа жарақаты кезінде басты барлық уақытта қолмен демеп тұрып оны денемен бір сызықта ұстау қажет» (8-тармақ), және зардап шегушіні қажеттіліксіз көтермейді әрі ордан „шығармайды“.

4-жағдаят. Трассадағы қызметтік автомобиль

Қызметтік автомобиль жүргізушісі жол-көлік оқиғасы болған жерге бірінші болып жетті. Қатысушылардың бірінің санындағы жарадан қатты қан кетіп жатыр. Көлікте — автомобильдегі дәрі қобдишасы.

Талдау. Автомобильдегі дәрі қобдишасына берілген ұсынымдар: барлық манипуляцияларды медициналық қолғаппен жасау — қолғаптар дәрі қобдишасынан. Стандарт, 7-тармақтың 6) тармақшасы: жгутты қан кеткен жерден жоғары салу, содан кейін қыспа таңғышты бірнеше қабаттап салу. Қан тоқтатқыш жгут автомобильдегі дәрі қобдишасында бар (8-позиция). Автомобильдегі дәрі қобдишасына берілген ұсынымдар жгут салынған уақытты жазбада көрсетуге кеңес береді; бұл Стандарттың талабы емес, бірақ жазылған уақыт медиктерге пайдалы болады. Бағдарлары бар 103 (112) шақыру — Қағидалардың 16-тармағы: трассада бұл километр белгісі, қозғалыс бағыты, ең жақын елді мекен болуы мүмкін.

Ең алдымен қауіпсіздік — Қағидалардың 14-тармағы: жолда қауіп төндіретін фактор — өтіп бара жатқан көлік.

5-жағдаят. Тексеру: „оқыту бойынша құжаттар қайда?“

Қауіпті өндірістік объектісі бар кәсіпорынға еңбекті қорғау бойынша тексеру келді. Еңбекті қорғау жөніндегі маман нұсқау беру журналдарын және еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша білімді тексеру хаттамаларын көрсетеді. Басшы бөлек сұрайды: „Алғашқы көмек те осыған кіре ме? Ол үшін бізге сол бап бойынша айыппұл сала ма?“

Талдау. Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша оқыту — Еңбек кодексінің 182-бабы бойынша міндет, тәртібі — № 1019 Қағидалар, жауапкершілік — ӘҚБтК-нің 93-бабының 4–5-бөліктері. Алғашқы көмекке оқыту — 8-тармақтағы контингент үшін, оның ішінде қауіпті өндірістік объектілердің қызметкерлері үшін (9) тармақша), Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 9-тармағы бойынша жеке міндет. № 1019 Қағидаларда алғашқы көмек жоқ; еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша құжаттар алғашқы көмекке оқытуды растамайды. Сабақ ӘҚБтК-нің 93-бабы алғашқы көмекке қолданылады деп бекітпейді және жеке бапты атамайды. Бірақ 9-тармақ бойынша міндет оны орындамағаны үшін қандай жауапкершілік қолданылатынына қарамастан бар, ал оның орындалуын оқытатын ұйымның сертификаттары растайды.

6-жағдаят. Шағын кеңсе

Он адамдық кеңседе директор дәріханадан дәрі қобдишасын сатып алып, оны асүйге іліп қойды. Қызметкерлер оның ішінде не жатқанын білмейді.

Талдау. Кеңсе қызметкерлері әдетте Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 8-тармағындағы контингентке кірмейді. Еңбек кодексінің 182-бабы 2-тармағының 4) тармақшасы бойынша жұмыскерлерді медициналық қобдишамен жабдықтау міндеті еңбек жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген нормаларға сәйкес орындалады; сабақ бұл нормаларды қарастырмайды. Сатып алынған дәрі қобдишасын № ҚР ДСМ-118/2020 бұйрығымен бекітілген құраммен салыстырып, қызметкерлерге оның ішінде не жатқанын және не үшін екенін көрсеткен пайдалы. Бұл бірнеше минут алады және оқиға болған сәтте құнды уақытты үнемдеуі мүмкін.

8. Әдеттегі қателер

„Дәрі қобдишасы — бұл таблеткалар“. № ҚР ДСМ-118/2020 бұйрығымен бекітілген құрамда ішке қабылдауға арналған дәрілер жоқ. Дәрі қобдишасы Стандарттың әрекеттеріне қарай жинақталған: таңғыш, жгут, қорғаныс, суық, жасанды тыныс беру, байланыс және жазба.

„Зауытқа кәдімгі дәрі қобдишасы жетеді“. Өнеркәсіптік объектілерде құрам зиянды және қауіпті факторлар бойынша антидоттармен, қолдану жөніндегі нұсқаулықпен толықтырылады.

„Дәрі қобдишасын ілдік — және ұмыттық“. Пайдаланылған немесе жинағы толық емес дәрі қобдишасы өз міндетін орындамайды. Пайдаланғаннан кейін толықтыру — қарапайым шара.

„Еңбекті қорғау бойынша оқыттық — демек, алғашқы көмекке де“. Әртүрлі міндеттер, әртүрлі актілер. № 1019 Қағидаларда алғашқы көмек жоқ.

„Алғашқы көмек үшін ӘҚБтК-нің 93-бабы бойынша айыппұл салады“. 93-бап еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша оқыту туралы айтады. Курс оны алғашқы көмекке қолданылады деп бекітпейді және жеке бапты атамайды.

„Алдымен басшылыққа баяндау, содан кейін жедел жәрдем“. Еңбек кодексі жазатайым оқиға кезінде зардап шеккен адамға көмек көрсетуді жұмыс беруші міндеттерінің бірінші тармағы етіп қояды; Алғашқы көмек көрсету қағидалары 103-ті шақыруға міндеттейді.

„Жағдайды сақтау көмектесуден маңыздырақ“. Еңбек кодексінің 187-бабы 1-тармағының 2) тармақшасы жағдайды «егер бұл басқа адамдардың өмірі мен денсаулығына қатер төндірмесе» сақтауды талап етеді және тізбеде көмек көрсетуден кейін тұр.

„Автомобильдегі дәрі қобдишасында бәрі сондай“. № 368 бұйрық бойынша автомобильдегі дәрі қобдишасы — 13 позиция; онда, мысалы, жасанды тыныс алуға арналған маска, мұзы бар пакет, құтқару көрпесі жоқ.

Түйін

• Еңбек кодексі жұмыс берушіні еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша оқыту мен білімді тексеруді өткізуге (182-бап 2-тармағының 2), 3) тармақшалары), жұмыскерлерді медициналық қобдишамен жабдықтауға (182-бап 2-тармағының 4) тармақшасы) және жазатайым оқиға кезінде зардап шеккен адамға алғашқы медициналық көмек көрсетуді және қажет болған кезде оны денсаулық сақтау ұйымына жеткізуді ұйымдастыруға (187-бап 1-тармағының 1) тармақшасы) міндеттейді. Жұмыскерлерді алғашқы көмекке оқыту міндеті Еңбек кодексімен емес, Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 9-тармағымен белгіленген.
• Алғашқы көмек көрсетуге арналған дәрі қобдишасының құрамы — 2023 жылғы 10 шілдедегі № 125 бұйрықтың редакциясындағы № ҚР ДСМ-118/2020 бұйрығы: 22 позиция, ішке қабылдауға арналған дәрілерсіз; әр позиция Стандарттың әрекеттеріне қызмет етеді (таңғыш, жгут, қорғаныс, жасанды тыныс беру, суық, байланыс және жазба). Өнеркәсіптік объектілерде құрам зиянды және қауіпті факторлар бойынша антидоттармен, қолдану жөніндегі нұсқаулықпен толықтырылады.
• Автомобильдегі дәрі қобдишасы — № 237 редакциясындағы № 368 бұйрық: 13 позиция және қолдану бойынша ұсынымдар. Оны кім ұстауға міндетті, мерзімдер мен жауапкершілікті бұйрық белгілемейді, сабақ олар туралы айтпайды. Курстың әрекеттері — Стандарт бойынша.
• ӘҚБтК-нің 93-бабының 4–5-бөліктері еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша оқыту мен білімді тексеру талаптарын орындамағаны үшін айыппұлдар белгілейді (20 / 30 / 120 АЕК, бір жыл ішінде қайталап — 40 / 60 / 240 АЕК). Сабақ оларды еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау саласындағы жауапкершілік ретінде келтіреді және алғашқы көмекке оқыту туралы жеке бапты атамайды.
• № 1019 Қағидаларда (еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша оқыту) алғашқы көмек жоқ. Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша оқыту мен алғашқы көмекке оқыту — әртүрлі міндеттер; біреуі екіншісін алмастырмайды. Бұл курс бұл оқытулардың ешқайсысы емес: ол Стандарт бойынша теориялық дайындық.