Сананың бұзылуы, тыныс алудың және қан айналымының тоқтауы
Ең қауіпті жағдайлар — уақыт минутпен есептелетіндер. Оларды бірінші кезекте тани білу керек.
Сананың бұзылуы
- Зардап шеккенді шақырыңыз, иығынан абайлап сілкіңіз.
- Егер жауап бермесе — сана жоқ. Бұл — көмекке шақыруға және тыныс алуды тексеруге негіз.
Тыныс алуды тексеру
Басты шалқайтып (иекті көтеріп), 10 секундқа дейін:
- қараңыз — кеуде клеткасының қозғалысы бар ма;
- тыңдаңыз — тыныс алу шулары бар ма;
- сезініңіз — ауыз бен мұрын маңында ауа ағыны бар ма.
Сирек, құрысулы «дем алулар» (агоналдық тыныс алу) — бұл қалыпты тыныс алу емес.
Қан айналымының тоқтау белгілері (клиникалық өлім)
- сананың болмауы;
- қалыпты тыныс алудың болмауы;
- ірі артерияларда тамыр соғысының болмауы.
«Сана жоқ + қалыпты тыныс алу жоқ» тіркесімі — дереу жедел жәрдем шақырып, жүрек-өкпе реанимациясын бастауға негіз (ЖӨР 3-модульде оқытылады).
Бұл жағдайлар бекітілген Шұғыл және кезек күттірмейтін жағдайлар тізбесіне кіреді (№ ҚР ДСМ-138/2020 бұйрық).