Тәуекелді бағалау — қауіптің қаншалықты маңызды екенін өлшеп, алдымен қайсысын жоюды шешуге көмектесетін құрал. Ең кең тараған әдіс — 5×5 тәуекел матрицасы.
Екі өлшем
Тәуекел екі көрсеткіштің көбейтіндісі ретінде бағаланады:
- Ықтималдық — оқиғаның болу мүмкіндігі (1 — өте сирек, 5 — жиі/үнемі);
- Ауырлық — салдардың ауырлығы (1 — елеусіз, 5 — өлім немесе мүгедектік).
Тәуекел деңгейі = Ықтималдық × Ауырлық. Нәтиже 1-ден 25-ке дейінгі сан болады.
Балл қалай қойылады
| Балл | Ықтималдық | Ауырлық |
|---|---|---|
| 1 | Өте сирек | Елеусіз |
| 2 | Сирек | Жеңіл жарақат |
| 3 | Мүмкін | Емдеуді қажет ететін жарақат |
| 4 | Ықтимал | Ауыр жарақат |
| 5 | Жиі | Өлім/мүгедектік |
Мысалы, сақтандыру белдігінсіз шатырда жүру: ықтималдық жоғары (4) × ауырлық ең жоғары (5) = 20 балл — қызыл аймақ.
Аймақтар
- Жасыл (1–4): төмен тәуекел — бақылауда, стандартты шаралар жеткілікті.
- Сары (5–12): орташа — қосымша шаралар қажет, назарда ұстау керек.
- Қызыл (15–25): жоғары — жұмыс тоқтатылады. Тәуекел қауіпсіз деңгейге дейін төмендетілмейінше жұмыс басталмайды.
Тәуекелді қалай төмендетеміз
- Қауіпті мүлдем жою (мысалы, жұмысты жерде орындау).
- Ұжымдық қорғану (қоршау, тор, ілмелі орынға сүйеніш).
- Жеке қорғану құралдары (СИЗ).
- Нұсқаулық пен бақылау.
Бағалауды кім және қашан жүргізеді
Тәуекелді бағалау жұмыс басталмас бұрын жүргізіледі және наряд-допускке тіркеледі. Жағдай өзгерсе — ауа райы нашарласа, жаңа жабдық қосылса немесе жұмыс орны ауысса — бағалауды қайта жүргізу қажет. Бұл біржолғы қағазбастылық емес, тұрақты процесс. Әр жұмыскер өз тарапынан «бүгін бұл жерде не өзгерді?» деген сұрақты қоя білуі тиіс.
Негізгі ереже: қызыл аймақтағы жұмыс тәуекел азайтылғанша басталмайды. Матрица — қорғану емес, шешім қабылдау құралы.