Ілініп қалу синдромы (suspension trauma, ортостатикалық шок) — адам құлап, сақтандыру белдігінде (привязь) қозғалыссыз асылып қалғанда туындайтын қауіпті жағдай. Бұл биіктегі жұмыстың ең жиі бағаланбайтын қатерлерінің бірі.
Не болады және неге қауіпті
Адам белдікте қозғалыссыз ілініп тұрғанда, аяқ буындарын қысатын белдік баулары аяқтағы қан айналымын бөгейді. Қан аяқ веналарында жиналып, миға және жүрекке қайтатын қан көлемі азаяды. Нәтижесінде бас айналу, әлсіздік, есінен тану пайда болуы мүмкін. Ең қауіптісі — жәбірленуші есінен танса, басы алға түсіп, тыныс алуы қиындайды.
Бұл процесс бірнеше минут ішінде дамуы мүмкін, сондықтан ілініп қалған адамды тез арада түсіру — басты міндет. Күту емес, әрекет ету қажет. Адам ес-түссіз болмаса да, ұзақ асылып тұру денсаулыққа ауыр зиян келтіреді, сол себепті «біраз шыдасын, қазір келеміз» деген көзқарас қауіпті.
Не істеу керек
- Тез құтқарыңыз — ілініп қалу уақытын барынша қысқартыңыз, бұл ең басты шара.
- Түсіру мүмкін болмаса, адамға аяғына тіреу жасауға көмектесіңіз (аяқ ілмегі, строп), бұл аяқ бұлшықеттерінің жұмысын қосып, қан айналымын біршама жеңілдетеді.
- Жәбірленушіні сергек, әңгімеде ұстаңыз, қозғалыссыз қалуына жол бермеңіз — аяқты ақырын қозғау да қан тоқырауын азайтады.
- Құтқаруды бастаған сәтте 103-ке қатар хабарлаңыз.
Түсіргеннен кейін
Түсірген соң адамды бірден толық горизонталь етіп жатқызбаңыз — оны біраз уақыт жартылай отырған қалыпта ұстаған дұрыс, содан кейін жағдайын бақылай отырып, біртіндеп жатқызуға болады. Есін жоғалтса немесе тынысы бұзылса — 103-ке хабарлап, алғашқы көмекті бастаңыз.
Маңызды ескерту: ескі нұсқаулықтарда «бірден жатқызу өлімге әкеледі» деген қатаң ереже болған. Заманауи алғашқы көмек бұны абайлап тұжырымдайды: түсірген адамды үнемі бақылап, жағдайына қарай әрекет ету қажет. Күмән туса — 103-тің диспетчерінің нұсқауын орындаңыз.