Тәуекелдерді бағалау — қауіптерді анықтаудың, олардың ықтималдығы мен салдарының ауырлығын талдаудың, сондай-ақ бақылау шараларын белгілеудің жүйелі процесі. Тау-кен кәсіпорнында ISO 31000 халықаралық стандартымен ұсынылған және тау-кен өндіру саласының ерекшелігіне бейімделген 5×5 тәуекел матрицасы қолданылады.
Ықтималдық (Likelihood)
- 1 — Сирек: оқиға тек ерекше жағдайларда ғана мүмкін (10+ жылда бір рет)
- 2 — Екіталай: оқиға болуы мүмкін, бірақ екіталай (5-10 жылда бір рет)
- 3 — Мүмкін: оқиға белгілі бір жағдайларда болуы мүмкін (1-5 жылда бір рет)
- 4 — Ықтимал: оқиға болуы ықтимал (жылына бірнеше рет)
- 5 — Әбден мүмкін: оқиға ағымдағы жағдайларда күтіледі (ай сайын немесе жиірек)
Салдардың ауырлығы (Severity)
- 1 — Елеусіз: медициналық көмекті қажет етпейтін микрожарақат
- 2 — Аз: алғашқы көмек көрсетілетін, еңбекке қабілеттілікті жоғалтпайтын жарақат
- 3 — Орташа: еңбекке қабілеттілікті уақытша жоғалтатын жарақат (еңбекке жарамсыздық парағы)
- 4 — Ауыр: ауыр жарақат, мүгедектік, кәсіптік ауру
- 5 — Апатты: өліммен аяқталу, көптеген құрбандар
Тәуекел деңгейлері мен әрекеттер
Тәуекел = Ықтималдық × Ауырлық. Нәтиже әрекеттердің басымдығын анықтайды: 1-4 (жасыл аймақ) — қолайлы тәуекел, стандартты бақылау шаралары; 5-9 (сары аймақ) — орташа тәуекел, қосымша шаралар қажет; 10-16 (қызғылт сары аймақ) — жоғары тәуекел, жұмыс тек арнайы рұқсат бойынша; 17-25 (қызыл аймақ) — сыни тәуекел, деңгей төмендегенге дейін жұмыс ТЫЙЫМ САЛЫНАДЫ.
Назар аударыңыз: Егер есептелген тәуекел деңгейі қызыл аймаққа (17-25) түссе, жұмыс дереу тоқтатылуы тиіс. Қайта бастау — тек қосымша бақылау шараларын әзірлеп, енгізгеннен және қайта бағалаудан кейін ғана.
Бақылау шараларының иерархиясы (ALARP)
- Жою: қауіпті толығымен алып тастау (ең жақсы нұсқа)
- Ауыстыру: қауіпті процесті аз қауіпті процеспен ауыстыру
- Инженерлік шаралар: қауіпті оқшаулау (қоршаулар, бұғаттаулар, желдету)
- Әкімшілік шаралар: рәсімдер, оқыту, белгілер, ротация
- ЖҚҚ: соңғы шеп (каска, көзілдірік, респиратор)
Негізгі тұжырымдар
- 5×5 матрицасы: ықтималдық × ауырлық = тәуекел деңгейі
- Қызыл аймақ (17-25) = жұмысты дереу тоқтату
- Бақылау иерархиясы: жою → ауыстыру → инженерлік → әкімшілік → ЖҚҚ
- Тәуекелдерді бағалау әрбір ауысым басталар АЛДЫНДА жүргізіледі