Алғашқы (дәрігерге дейінгі) көмектің негізгі дағдылары — тау-кен өндіру кәсіпорнының әрбір қызметкерінің міндетті құзыреті. Шалғайдағы карьерлерде медициналық бригаданың келу уақыты 20-40 минутты құрауы мүмкін. Жарақаттан кейінгі алғашқы минуттардағы сауатты әрекеттер көбіне нәтижені айқындайды.
Алғашқы көмек алгоритмі (DRABC)
- D — Danger (Қауіп): жердің өзің үшін қауіпсіз екеніне көз жеткіз
- R — Response (Реакция): зардап шеккеннің есін тексер (дауыстап шақыр, иығынан сілкі)
- A — Airway (Тыныс жолдары): басты шалқайт, өткізгіштігін тексер
- B — Breathing (Тыныс алу): қара, тыңда, сезін (10 секунд)
- C — Circulation (Қан айналымы): тыныс болмаса — ЖӨР бастап кет
Қан кету
Жараға қысатын таңғыш сал. Артериялық қан кету кезінде (қып-қызыл лүпілдеген қан) — жарадан жоғары бұрағыш (жгут) сал. Бұрағышты салған уақытты жазып ал (жазда 2 сағаттан, қыста 1 сағаттан аспайды). Медиктер келгенше бұрағышты алма.
Сынықтар
Сүйекті орнына салуға тырыспа. Аяқ-қолды зардап шеккенді қай қалыпта тапсаң, сол қалыпта бекіт. Қолда бар құралдардан шиналар қолдан. Омыртқа сынуына күдіктенген жағдайда — медиктер келгенше зардап шеккенді жылжытпа (тек өмірге тікелей қауіп төнген жағдайда ғана).
Күннен қызу (жылу соғу)
Ашық карьерлерде жазда — жиі кездесетін мәселе. Белгілері: бас ауруы, бас айналу, жүрек айну, құрғақ ыстық тері, естің шатасуы. Әрекеттер: көлеңкеге көшір, суыт (бас пен мойынға су), кішкене жұтыммен су ішкіз. Есінен танса — жедел жәрдем шақыр.
Маңызды: Сенің міндетің — емдеу емес, медиктер келгенше зардап шеккенді тұрақтандыру. Қосымша зиян келтірме.
Негізгі тұжырымдар
- DRABC алгоритмі — әрекеттің әмбебап тәртібі
- Бұрағыш: уақытын жаз, 2 сағаттан артық емес (қыста 1 сағат)
- Омыртқа сынуы: жылжытпа!
- Сенің мақсатың — тұрақтандыру, емдеу емес