Кран әлі қозғалған жоқ, ал қате әлдеқашан болып қойды. Оқу жағдайында жұмысшыға тұзақтары бар контейнерді көрсетті: „Мұнда ештеңе байлама, ілгектерді жай кигізе сал. Сен теориядан өттің ғой“. Жұмысшы ілмектердің атауларын біледі және сұрақтарға дұрыс жауап береді. Бірақ оған қазір контейнерді іліп қоюға бола ма? Курстың бір нәтижесінен мұндай қорытынды шықпайды. Сырттай қарапайым қимылдың артында кәсіп бойынша даярлық, денсаулық жағдайы, белгіленген білімін тексеру және жұмыс берушінің шешімі тұр.
Бұл сабақ бір идеяға арналған: жұмыс тәртібін білу мен жұмысты орындау құқығының болуы — әртүрлі нәтижелер. Осы айырмашылықты түсінгенде курстың қалған тақырыптарын түсіну оңайырақ болады. Әрбір жаңа сызбаны немесе тесттегі дұрыс жауапты дербес көтеруге рұқсат деп қабылдаудың қажеті болмайды.
Жұмыс ілмек керілгенге дейін басталады
Ілмектеуші — жүкті кранмен орнын ауыстыру үшін оны іліп қоюды және байлауды орындайтын жұмысшы. Бұл түсіндірме № 359 бұйрықпен бекітілген Жүк көтергіш механизмдерді пайдалану кезінде өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету қағидаларының 93-тармағымен байланысты: жүкті кран ілгегіне іліп қою және байлау үшін ілмектеушілер тағайындалады. Сол тармақта ілмектеуші немесе қармаушы мамандығы бойынша оқыған негізгі мамандық жұмысшылары көзделген.
Жұмыстағы мағынасында ілмектеу — жүкті көтергіш құрылғымен байлау немесе іліп қою арқылы дайындалған жалғау. Ілмек — ілгектен түсетін күш ол арқылы жүкке берілетін алмалы-салмалы құрылғы. Оның иілгіш көтергіш бөлігі тарам деп аталады. Әзірге заттарды ажырату жеткілікті: кран қозғалыс жасайды, ілмек жүктемені береді, жұмысшы көзделген жалғау сызбасын орындайды. Ілмектің конструкциясын таңдау және оның жай-күйін бағалау жеке тақырып болады.
Егер жалғау лайықты сызба бойынша орындалмаса, кранның қуаты қатені түзетпейді. Егер жалғау дұрыс орындалса, бұл бәрібір адамға қойылатын талаптарды жоймайды. Сондықтан алаңдағы „неден іліп қою керек?“ деген сұрақ „кімге тапсырылған?“, „ол неге оқытылған?“ және „қандай тәртіп белгіленген?“ деген сұрақтармен байланысты.
№ 359 Қағидалардың 104-тармағында ілмектеушілерді жұмысқа жіберу бұйрықпен немесе өкіммен байланыстырылған. Жақын жердегі таныс шебердің болуы және жұмысшының өз сенімділігі осы тармақта аталған жұмысқа жіберуді ресімдеу тәсілі болып табылмайды. Тармақ мұндай бұйрықтың әмбебап нысанын белгілемейді: оны оқулықтың бір сөйлемі бойынша ойдан құрастыруға болмайды.
ЖКМ қысқартуы нені білдіреді
ЖКМ — жүк көтергіш механизм. № 359 Қағидалардың 4-тармағының 1) тармақшасы оны кеңістікте жүктің орнын ауыстыруға арналған, жүк қармау мәрімінің қайтымды-ілгерілемелі қозғалысымен циклдік әрекет ететін көтергіш құрылғы ретінде сипаттайды. Түсіну үшін жұмыс циклін елестетіңіз: жүкті қармады, көтерді, орнын ауыстырды және түсірді, содан кейін көтергіш құрылғыны келесі әрекетке дайындайды.
Жүк қармау мәрімі — механизмнің жүкті қармауға немесе ілуге тікелей қатысатын бөлігі; үйреншікті мысалы — ілгек. Ауыспалы жүк қармау мәрімдері, соның ішінде ілгек, грейфер (ашылатын және жабылатын жақтары бар қармауыш) және жүк көтеру электр магниті № 359 Қағидалардың 2-тармағында аталған. Кранның мәрімін алмалы-салмалы ілмекпен шатастырмаңыз: бұлар бір операцияның әртүрлі элементтері.
Жүк қармау құрылғысы — мысалы, алмалы-салмалы ілмек, қармауыш немесе траверс. Алмалы-салмалы құрылғылардың дәл осындай мысалдары № 359 Қағидалардың 2-тармағында келтірілген. Қармауыш жүкті ол үшін көзделген тәсілмен ұстап тұрады. Траверс жүкті ілуді ұйымдастыруға мүмкіндік беретін аралық көтергіш құрылғы ретінде қызмет етеді. Бұл — терминдердің жұмыстағы түсіндірмелері, құрылғыларды өз бетінше құрастыру жөніндегі нұсқаулық емес.
Ыдыс — орнын ауыстыру үшін жүк орналастырылатын сыйымдылық немесе басқа көтергіш конструкция: мысалы, осы мақсатқа арналған контейнер немесе бадья. Ішіндегісі мен ыдыс нақты көтерілетін жүйені құрайды. № 359 Қағидалардың 2-тармағы көтергіш ыдысты онда көрсетілген салалық ерекшеліктерімен қолданылу саласына енгізеді. Кәдімгі қаптама оған бөлшектерді салу ыңғайлы болғаны үшін ғана көтергіш ыдысқа айналмайды.
Неліктен қадағалау нысанасы кранның өзінен кеңірек
№ 359 Қағидалардың 1-тармағы жүк көтергіш механизмдерді пайдалану кезінде өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету тәртібін айқындайды. 2-тармақ Қағидалар қолданылатын механизмдер мен жабдықтың түрлерін ашады. Таль — жүкті көтеруге және түсіруге арналған аспалы механизм. Сондықтан „бұл жай ғана таль“ немесе „мұндағы кран шағын“ деген пайымдау қолданылу саласын оқуды алмастырмайды.
№ 359 Қағидалардың 2-тармағында кран-манипуляторларды қоса алғанда барлық үлгідегі крандар, электр тальдары (электр жетегі бар тальдар), жүкті немесе адамдарды көтеруге арналған жүкшығырлар (арқанның немесе шынжырдың көмегімен тарту күшін жасауға арналған құрылғылар), ауыспалы жүк қармау мәрімдері, алмалы-салмалы жүк қармау құрылғылары және ескертілген ерекшеліктерімен көтергіш ыдыс аталған. Жұмысшы үшін бұл мынаны білдіреді: операцияның қауіпсіздігін құрылғының, құралдың, жүктің және жұмысты ұйымдастырудың байланысы ретінде қарайды.
| Жұмысшы не көреді | Нені ажырату маңызды | Бірінші сұрақтың негізі |
|---|---|---|
| Жөндеу телімінің үстіндегі ілгек | Бұл кран ба, электр тальы ма, әлде басқа құрылғы ма | Жабдық түрлерін № 359 Қағидалардың 2-тармағы тізіп көрсетеді |
| Ілгектегі ілмек | Бұл жеке алмалы-салмалы құрылғы | № 359 Қағидалардың 2-тармағы алмалы-салмалы жүк қармау құрылғыларын қамтиды |
| Бөлшектер салынған контейнер | Бұл көтергіш ыдыс мұндай орын ауыстыруға жарамды ма | № 359 Қағидалардың 2 және 429-тармақтары ыдысты талаптар саласымен және жүктің сипатымен байланыстырады |
| Автомобильдегі манипулятор | Автомобильге орнатылуы кранды тізбеден шығармайды | Кран-манипуляторлар № 359 Қағидалардың 2-тармағында тікелей аталған |
Кесте фотосурет бойынша техникалық сәйкестендіруді орындау үшін емес, сұрақ қою үшін көмектеседі. Бір сыртқы белгі бойынша құрылғыға пайдаланудың қандай режимі қолданылатынын шешуге болмайды. Жұмысшыға ілгектің өлшемі бойынша болжам емес, жабдықтың атауы және қолданылатын өндірістік құжаттама қажет.
Қағидалардың қолданылу саласын нақты механизмді есепке қоюмен шатастырмаңыз. Құрылғы белгілі бір тіркеу рәсіміне жатпайды деп сізге хабарлаған күннің өзінде, бұл оны қолдануға, құрылғыларға және персоналға қойылатын талаптарды әлі түсіндірмейді. № 359 Қағидалардың 2-тармағы реттеу нысанасын тізіп көрсетеді; әрбір жекелеген әкімшілік әрекет туралы қорытынды өз негізін талап етеді. Бұл курс жұмысшыға тіркеу мәселелерін өз бетінше шешуді тапсырмайды.
Қауіп сенімділікпен өлшенбейді
Ауырлық орталығы — жүк массасының бөлінуін сипаттайтын шартты нүкте; ілу кезінде бұл бөліну оның тепе-теңдігіне әсер етеді. Сырттай бірдей екі жәшік, егер ішіндегі ауыр бөліктері әртүрлі орналасса, әртүрлі әрекет етуі мүмкін. Бұл норматив белгілеген есептеу тәсілі емес, физикалық түсіндірме. Ілмектеу сызбасы — жүкті іліп қою және байлау тәсілінің бейнесі; № 359 Қағидалардың 428-тармағы бойынша мұндай тәсілдерді пайдаланушы ұйым әзірлейді және оларға ілмектеушілерді оқытады. Сызбаны есептеу және таңдау жүк туралы модульде талданады.
Оқу тілінде қауіпті аймақ — адам орны ауыстырылатын жүктен, оның құлауынан, бұрылуынан немесе жабдықтың әсерінен зардап шегуі мүмкін кеңістік. Оның барлық алаңдар үшін әмбебап өлшемі жоқ. № 359 Қағидалардың 434-тармағында адамдардың орналасуына және орын ауыстыруды ұйымдастыруға, ал 429-тармағында технологиялық регламенттерге және қаттау орындарына қойылатын талаптар бар. Технологиялық регламент — жұмыстарды орындау тәртібін айқындайтын құжат. Нақты операцияның шекаралары мен шараларын жадтан салмайды, қолданылатын кәсіпорын құжаттарынан біледі.
Сырттай тыныш жатқан жүк тіректен ажырағаннан кейін өзін қалай ұстайтынын әлі көрсетпейді. Жүк жатқанда қателердің бір бөлігін тірек жасырып тұрады: сәйкес келмейтін іліп қою нүктесі жүктелмеген, массаның бөлінуі білінбеген, бекітілмеген зат көршілес бөлшектермен ұсталып тұр. Сондықтан „өткен жолы бәрі тегіс ілініп тұрды“ деген әңгіме келесі жалғаудың қауіпсіздігін дәлелдемейді.
№ 359 Қағидалардың 434-тармағы ілмектерді жүктің массасын, габариттерін, сипатын, тарамдардың санын және олардың көлбеулігін ескере отырып қолдануды талап етеді; сонда массасы белгісіз жүктің орнын ауыстыру оның нақты массасын анықтаумен байланыстырылған. Қажетті бастапқы деректер белгісіз болғанша, әдемі түйінді жаттап алу көтеруді негізді дайындауға айналмайды.
Бағдарлама қандай міндеттерді шешеді
Курс жұмысшыларға теориялық негіз береді: талапты қалай оқу, қауіпті ұсынысты қалай тану, құжаттардың мақсатын қалай түсіну және өзінің келесі қадамын қалай түсіндіру. Бағдарлама телім басшысының өкілеттіктерінің айналасында емес, ілмектеушінің жұмысының айналасында құрылады. Мұнда жұмыстарды ұйымдастыруға жауапты адамды алмастыруға тырыспай, нақтылау қашан қажет екенін байқап үйрену пайдалы.
Мазмұнды оқудан кейін сіз неліктен қолданар алдында жүк қармау құрылғылары қаралатынын, нақты жүктің сызбасы ұқсас суреттен немен ерекшеленетінін және неліктен краншымен түсінікті байланыстың болмауы жұмысты ұйымдастырудың проблемасы екенін түсіндіре аласыз. Бұл тақырыптардың нормативтік негізі — № 359 Қағидалардың 110, 428 және 430-тармақтары. Түсіндірменің өзі бүкіл операцияны орындаудың практикалық дағдысын әлі растамайды.
Курс сондай-ақ өкімдерді түсінікті бөліктерге бөліп талдауға көмектеседі. Мысалы, „кез келген ілмекті ал да, мына жәшікті апарып қой“ деген сөйлемде әртүрлі сұрақтар жасырылған: жүк белгілі ме, қандай құрылғы көзделген, ол қаралды ма, жүкті қайда қою керек, белгілерді кім береді. Лайықты таңбаланған құрылғылармен қамтамасыз ету, қаттау орындарын анықтау және регламенттермен таныстыру жөніндегі міндеттер № 359 Қағидалардың 429-тармағында баяндалған.
Оқу нәтижесі — шарттар бойынша пайымдай білу. Дұрыс жауап „тыйым салынған“ деген сөзге саймайды: қай факт жоқ екенін және қандай көзделген тәртіп қажет екенін атау пайдалы. Бұл адамның мінезі туралы дауласпай, операцияны талқылауға мүмкіндік береді.
Теория нені алмастырмайды
Өнеркәсіптік қауіпсіздік бойынша даярлау — тиісті салада аварияларды болдырмау және жұмыстарды қауіпсіз ұйымдастыру талаптарына оқыту. № 332 Қағидалардың 6-тармағы мұндай даярлау мен емтихандарды мамандықтар бойынша білім мен дағдыларды алудан тікелей ажыратады. Тиісті мамандықтар бойынша оқытуды бұл тармақ мамандандырылған білім беру ұйымдарына жатқызады.
Кәсіпке оқыту жұмыстың өзін меңгеруге қатысты. Ілмектеу үшін кәсіптік даярлық № 359 Қағидалардың 93 және 105-тармақтарында көзделген. Егер іс жүзінде практикасы бар кәсіпті меңгеру болмаса, оны „теория“ деген сөзбен алмастыруға болмайды. Бұл курс кәсіп пен біліктілік бермейді.
Медициналық куәландыру — оқу тестінің мәселесі емес, жеке медициналық рәсім. № 359 Қағидалардың 96-тармағы ілмектеуші міндеттерін атқаруға тағайындауды медициналық куәландырудан өтумен байланыстырады. Сабақ дәрігерлердің, талдаулардың тізбесін немесе қайталау мерзімін белгілемейді: мұндай параметрлерді 96-тармақтың өзінен шығаруға болмайды.
Тағылымдама — жұмыс орнында қауіпсіз әдістер мен тәсілдердің практикалық дағдыларын меңгеру; оның мақсатын № 1019 Қағидалардың 74-тармағы ашады. Жұмыс жағдайының сипаттамасын оқу тағылымдамадан өту болып табылмайды. Оның мазмұны мен тәртібін сол тармақ бойынша тыңдаушы өзіне ыңғайлы мерзіммен емес, жұмыс беруші айқындайды.
Жұмыс берушінің жұмысқа жіберуі — белгіленген тәртіппен жұмыс туралы ресімделген шешім. Бұйрық немесе өкім № 359 Қағидалардың 104-тармағында көзделген. Курс жұмыс берушінің орнына мұндай құжат шығармайды және ілмектеуші болып жұмыс істеуге жібермейді.
Даярлықты растайтын құжаттарды қалай ажыратуға болады
Кез келген оқу құжатына қараңыз да сұраңыз: ол қандай әрекетті растайды? Оның мәні осы жауапқа байланысты. Файлдың атауы, әдемі бланк және қолтаңбаның болуы өздігінен барлық әртүрлі рәсімдерден өткенін көрсетпейді.
| Растау | Ол не туралы айтады | Тек соның өзінен қандай қорытынды жасауға болмайды |
|---|---|---|
| Курс сабақтары мен тесттерінің нәтижесі | Бағдарлама шеңберінде тексерілетін теория меңгерілді | Кәсіп берілді деген; ажырату № 332 Қағидалардың 6-тармағынан шығады |
| Кәсіптік оқытуды растау | № 359 Қағидалардың 93 және 105-тармақтары талап ететін кәсіп бойынша даярлыққа қатысты | 104-тармақ бойынша жұмыс берушінің жұмысқа жіберуі автоматты түрде ресімделді деген |
| Өнеркәсіптік қауіпсіздік бойынша емтихан хаттамасы | Нәтижені № 332 Қағидалардың 24-тармағының тәртібімен тіркейді | № 359 Қағидалардың 96-тармағы бойынша медициналық куәландыру орындалды деген |
| Өнеркәсіптік қауіпсіздік бойынша куәлік | № 332 Қағидалардың 25-тармағы бойынша оң нәтиже болғанда оқу ұйымы ресімдейді | Практика мен тағылымдама алмастырылды деген |
| Жұмысқа жіберу туралы бұйрық немесе өкім | № 359 Қағидалардың 104-тармағы бойынша жұмысқа жіберуді ресімдейді | Кез келген келесі жүкті сызбасыз және қараусыз ілмектеуге болады деген |
Бұл кесте кәсіпорынның барлық ішкі нысандарының атауларын белгілемейді. Ол бір растаудың мәнін кеңейтпеуге үйретеді. „Құжаттар бар“ деген сөз әсіресе қауіпті: оның артында мүлде басқа кезең туралы бір ғана құжат жасырынуы мүмкін.
Келесі модульдер қалай құрылған
Бағдарламаға 5 модуль кіреді. Біріншісі жұмыскер, даярлық және жұмысқа жіберу туралы сұрақтарға жауап береді. Екіншісі жүк қармау құрылғыларына, ілмектерге және ыдыстарға арналған. Үшіншісі — массаға, тепе-теңдікке және жүктерді ілмектеуге. Төртіншісі — кранмен бірлесіп жұмыс істеуге. Бесіншісі — қауіпті жағдайларға және қорытынды бекітуге.
Әр модульдің ішінде өндірістік талдаулары бар сабақтар, ал одан кейін — чекпойнт, яғни аралық оқу квизі бар. Модульдік квизде 8 сұрақ, оның өту балы — 70 пайыз. Бұл кәсіптің нормативтік сипаттамалары емес, курстың параметрлері.
Курстың қорытынды емтиханында 40 сұрақ бар, өту деңгейі — 75 пайыз, прокторинг, яғни оқу емтиханын орындау тәртібінің сақталуын бақылау көзделген. Бұл параметрлерді бағдарлама белгілеген. Олар № 332 Қағидалардың 19 немесе 22-тармағының талаптары деп жарияланбайды.
Мұны арифметикамен тексерейік: 40 сұрақтың 75 пайызы — 30 дұрыс жауап. Бұл оқу нәтижесінің есебі. Ол тағылымдаманың, медициналық куәландырудың немесе бұйрықтың бар-жоғы туралы ештеңе хабарламайды. Курстың сәтті қорытындысы, тіпті балл жоғары болса да, курстың қорытындысы болып қала береді.
Неліктен ішкі емтихан нормативтік емтиханға тең емес
№ 332 Қағидалардың 19-тармағы он сағаттық бағдарлама бойынша емтихан үшін кемінде 60 тест сұрағын көздейді. Осы Қағидалардың 22-тармағы дұрыс жауаптардың шекті деңгейін 70 пайыз етіп белгілейді. Бұл ретте рәсім тек сұрақтар жиынтығын ғана емес, оқу ұйымын, комиссияны және нәтижені ресімдеуді қамтиды: тиісті ережелер 10, 20, 24 және 25-тармақтарда бар.
Сондықтан тексерулерді тек пайыз бойынша салыстыруға болмайды. Курстың 75 пайыздық ішкі шегі аталған нормативтік шектен жоғары, бірақ сұрақтардың саны мен тексеруді ұйымдастыру — жеке шарттар. Басқа тексеру бойынша пайыздың жоғары болуы белгіленген рәсімнің орындалғанын дәлелдемейді.
Оқу жағдайында тыңдаушы курстың барлық сұрақтарына дұрыс жауап берді және „өнеркәсіптік қауіпсіздік бойынша емтихан тапсырылды“ деген жазба алғысы келеді. Мұндай қорытынды үшін ішкі нәтиже аз. Іс жүзінде тиісті даярлау мен тексеруді оқу ұйымы көзделген тәртіппен, № 332 Қағидалардың 24 және 25-тармақтары бойынша хаттамамен және куәлікпен өткізуі қажет. Бұл курс өздігінен мұндай нәтижеге уәде бермейді.
Жетістік туралы жұмыс берушіге хабарлаудың пайдалы тәсілі — өтілген кезеңді дәл атау: теориялық бағдарлама және оның ішкі тексерулері аяқталды. Бұл нәтижеге артық қасиеттер телімей, одан арғы әрекеттерді анықтауға көмектеседі.
Оқу жағдайы: дайын тұзақтары бар контейнер
Сабақтың басындағы контейнерге оралайық. Байлаудың болмауы күрделіліктің азаюы сияқты көрінеді: тұзақтар бар, оларды ілгекпен жалғау ғана қалды. Бірақ № 359 Қағидалардың 94-тармағы жүкті, соның ішінде тұзақтары, рымдары бар немесе ыдыстағы жүкті алдын ала байлаусыз ілуді жеке қарастырады. Мұндай жұмыстар үшін қармаушы мамандығы бойынша оқыған негізгі мамандық жұмысшылары көзделген; оларға ілмектеушілерге сияқты Қағидалардың сол талаптары қойылады.
Рым — көтергіш құрылғыны жалғау үшін конструкцияда көзделген орын, көбінесе сақина немесе құлақша түрінде. Ұқсас тұтқа міндетті түрде рым болып табылмайды. Мақсатын ажыратуға жүктің құжаттамасы мен сызба көмектеседі. № 359 Қағидалардың 428-тармағынан әзірленген іліп қою тәсілдеріне оқыту шығады; тәсілді белгілі деп санау үшін бөлшектердің бір ұқсастығы жеткіліксіз.
Ұсынысты талдау кезең-кезеңімен орындалады:
- Операцияның сипатын анықтаңыз: контейнерді алдын ала байлаусыз ілгісі келеді.
- Оны „кез келген адамға арналған“ жұмыс деп жарияламаңыз: № 359 Қағидалардың 94-тармағы қолданылады.
- Теорияның нәтижесін сол Қағидалардың 93–96 және 104-тармақтары бойынша кәсіптік даярлықтан және жұмысқа жіберуден ажыратыңыз.
- 428 және 429-тармақтар бойынша көзделген сызба мен құрылғыларды нақтылаңыз.
- Курсты аяқтағаныңыздың бір өзі негізінде дербес іліп қоюға көшпеңіз.
Мұнда „ілмектеуші“ мен „қармаушы“ деген сөздердің арасынан таңдау емес, қарапайым әрекеттің атауы арқылы даярлықты айналып өтудің болмауы маңызды.
Оқу жағдайы: шеберханадағы электр тальы
Жұмысшыға қағидалар үлкен құрылыс крандары үшін қажет, ал жөндеу тальы құжаттармен айналысу үшін тым кішкентай дейді. № 359 Қағидалардың 2-тармағынан бастау керек: онда электр тальдары аталған. Үй-жайдың габариттері өздігінен аталған жабдықты талаптар саласынан шығармайды.
Содан кейін жүкпен жұмыс пен механизмді басқаруды ажырату керек. № 359 Қағидалардың 105-тармағы негізгі мамандық жұмысшыларын еденнен немесе стационар пульттан басқарылатын кранды басқаруға оқыту туралы жеке, ал ілмектеу үшін ілмектеуші немесе қармаушы мамандығына оқыту туралы жеке айтады. Батырмалы посттың болуы жүкті жалғауды автоматты түрде меңгерілген дағдыға айналдырмайды.
Бұл мысал тыңдаушыға шеберханадағы кез келген құрылғының құқықтық санатын анықтауды ұсынбайды. Оның нәтижесі қарапайымырақ әрі пайдалырақ: „кішкентай таль“ деген тұрмыстық атауды талаптардың күшін жоюдың дайын негізі деп қабылдамау. Келесі мәнді сұрақ — құжаттама бойынша бұл қандай құрылғы және жұмыскерге қандай міндеттер жүктелген.
Егер жабдықтың атауы белгісіз болса, нақты арнайы норманың қолданылатынын да, одан босатылатынын да сеніммен жариялауға болмайды. Оқу сауаттылығы әңгіменің нақты нысанасынан басталады. Мұнда адал нақтылау сенімді, бірақ қате қорытындының алдын алады.
Оқу жағдайы: ресімдеудің орнына тәжірибе
Тәжірибелі жұмысшы байлау әдетте қай жерден өтетінін қатесіз көрсетеді және жұмысқа жіберудің ресімделуін әзірге күтпеуді ұсынады. Алаңда оны біледі, қимылдары үйреншікті, жүк таныс. Бірақ № 359 Қағидалардың 104-тармағы әріптестердің мойындауын емес, бұйрықты немесе өкімді атайды. Практикалық сенімділік пен ресімдеу әртүрлі мәселелерге жатады.
Тәжірибені құнсыздандырудың қажеті жоқ. Ол ыңғайсыз жерлерді көруге, жүктің айырмашылықтарын байқауға және дәл сұрақтар қоюға көмектеседі. Бірақ тәжірибе белгіленген тәртіптің ішінде пайдалы, оның орнын алмастырушы ретінде емес. Мұндай жағдайда дәл жұмысқа жіберудің ресімделуін тексереді; адамның „қолымен істей ала ма“ деген дау жоқ шарттан алшақтатып әкетуі мүмкін.
Кері қате де болуы мүмкін. Бұйрық бар, сондықтан жұмысшы бұдан артық сұрақ қажет емес деп санайды. Ал № 359 Қағидалардың 110-тармағы жүк қармау құрылғылары мен ыдысты қолданар алдында қарауды, ал 428-тармағы — әзірленген тәсілдерді қолдануды және сызбасы жоқ жүк үшін ерекше тәртіпті сақтайды. Адамды жұмысқа жіберу құрылғының әрбір жай-күйін және әрбір жүкті рұқсат етілген етіп жасамайды.
Осылайша, адамның даярлығы мен операцияның дайындығы бірге тексеріледі. Бір жағы екіншісін қажетсіз етпейді. Бұл байланысты кейінгі барлық сабақтарды оқығанда есте сақтау пайдалы.
Норманы қауіпті қысқартусыз қалай оқу керек
Оқу талдауы үшін әр жолы бірдей сұрақтар қойған ыңғайлы. Бұл өндірістік құжаттың міндетті нысаны емес, оқу тәсілі.
- Талап кімге арналған? № 359 Қағидалардың 110-тармағында ілмектеушіге жүк қармау құрылғылары мен ыдысты қарау жүктелген; оны кран машинисі жүргізетін кранды қараумен алмастыруға болмайды.
- Ол қандай шарт кезінде қолданылады? 94-тармақ алдын ала байлаусыз ілуге және онда аталған қармау тәсілдеріне қатысты.
- Қандай әрекет аталған? 104-тармақ кәсіп беру туралы емес, жұмысқа жіберуді ресімдеу туралы айтады.
- Қай қорытынды мәтіннен кеңірек? № 332 Қағидалардың 10-тармағы бойынша қашықтықтан оқыту формасына рұқсат етілуінен интернетте кез келген оқу нормативтік білімін тексеру болып табылады деген қорытынды шықпайды.
- Орнында тағы нені білу керек? № 359 Қағидалардың 428-тармағы бойынша бұл, атап айтқанда, осы жүкті ілмектеудің қолданылатын тәсілі.
Мұндай оқу сөйлемнің ыңғайлы жартыларынан қорғайды. Мысалы, „негізгі мамандық жұмысшылары жіберіледі“ деген сөздер оқыту туралы жалғасынсыз шектеулі ережені барлығына рұқсатқа айналдырады. Оны ұйымдастыру талаптарынсыз алынған „қашықтықтан оқыту формасы“ деген сөздер оқу саласында сол қатені жасайды.
Біліміңіздегі олқылықпен не істеу керек
Белгісіз мәнді ыңғайлы санмен толтыруға болмайды. Егер нақты құрылғының рұқсат етілген параметрі қажет болса, оны қолданылатын нормалар, дайындаушының құжаттамасы және кәсіпорын құжаттары бойынша белгілейді. Бұл кіріспе сабақ барлық жағдайлар үшін әмбебап бұрыштарды, коэффициенттерді, қарау мерзімдерін немесе аймақ өлшемдерін бермейді.
Екі сөз тіркесін ажыратыңыз: „мен есімде жоқ“ және „қаралған тармақта қажетті талап табылмады“. Біріншісі адамның жадын сипаттайды, екіншісі — белгілі бір мәтінді тексерудің нәтижесін. Екеуінің ешқайсысы „онда шектеулер жоқ“ деген қорытынды жасауға мүмкіндік бермейді.
Оқу мысалы: № 359 Қағидалардың 96-тармағында медициналық куәландыру көрсетілген, бірақ тексерудің нақты құрамы осы тармақта келтірілмеген. Қорытынды — тексерулер тізімін ойдан шығару емес, көзделген рәсімнен өту және оны ұйымдастыруды жұмыс берушіден нақтылау. Сол сияқты 104-тармақ барлық жергілікті әрекеттерді бұйрықтың бір әмбебап үлгісімен алмастырмайды.
Алаңда нақты олқылықты хабарлау пайдалы: жұмысқа жіберу расталмаған, тұзақтың мақсаты анықталмаған, қолданылатын сызба айқындалмаған. Мұндай тіл қажетті құжатқа немесе жауапты адамға өтуге көмектеседі. „Бір нәрсе дұрыс емес“ деген жалпы сөз әлдеқайда аз ақпарат береді.
Келесі сабақтың алдында түсінгеніңізді тексеріңіз
Оң тест неліктен контейнерді іліп қоюға құқық бермейтінін өз сөзіңізбен түсіндіріңіз. Жауапта әртүрлі нысаналар болуы керек: № 359 Қағидалардың 93 және 105-тармақтары бойынша кәсіп, 96-тармақ бойынша медициналық куәландыру, 104-тармақ бойынша жұмысқа жіберу және № 332 Қағидалар бойынша даярлау мен білімін тексерудің жеке тәртібі. Бұл нөмірлерді есте сақтау жарысы емес, байланыстарды тексеру.
Содан кейін неліктен шағын механизмді бір өлшемі бойынша қараудан шығармайтынына жауап беріңіз. Дұрыс тірек — № 359 Қағидалардың 2-тармағының тізбесі, оған электр тальдары, жүк қармау құрылғылары және көтергіш ыдыс кіреді. Соңында, неліктен дайын тұзақтар іліп қоюды даярланбаған адамға арналған жұмысқа айналдырмайтынын түсіндіріңіз: тиісті жағдай 94-тармақта тікелей қаралған.
Бағдарламаның шекарасы дәл күйінде қалады: курс теориялық даярлық береді, кәсіп пен біліктілік бермейді, практикасы бар кәсіптік оқытуды, медициналық куәландыруды, оқу ұйымындағы куәлігі бар оқыту мен емтиханды, тағылымдаманы және бұйрықпен немесе өкіммен жұмысқа жіберуді алмастырмайды. Курс ілмектеуші болып дербес жұмыс істеуге жібермейді. Келесі сабақ бұл шекараны жоймай, адамға қойылатын талаптарды ашады.