Басшы тергеуді жүйелік ойлау тұрғысынан жүргізеді. Мақсат — кінәліні табу емес (бұл тергеу органдарының міндеті), жүйелік себепті тауып, оны жою. «5 Неге» әдісі — бұл үшін негізгі құрал, бірақ басшы оны қатардағы жұмысшыға қарағанда тереңірек деңгейде меңгеруі тиіс.
Басшыларға арналған кеңейтілген әдістеме
«5 Неге» әдісін сызықтық қолданудан (бір тізбек) айырмашылығы, басшы себептер ағашын құрады — әрбір «неге» бірнеше тармаққа тарай алады. Бұл ең айқын себепті ғана емес, барлық түпкі себептерді анықтауға мүмкіндік береді.
Түпкі себептердің санаттары
- Ұйымдастырушылық: персоналдың жетіспеуі, мерзім қысымы, басымдықтар қайшылығы
- Басқарушылық: бақылаудың жеткіліксіздігі, формальді нұсқамалар, нақты емес нұсқаулар
- Техникалық: конструкциялық ақаулар, тозу, жабдықтың үйлеспеуі
- Рәсімдік: ескірген нұсқаулықтар, жаңа операцияға арналған рәсімнің болмауы
- Адами: шаршау, біліктіліктің жеткіліксіздігі, тәуекелге үйреніп кету
Куәгерлерден сұхбат алу ережелері
- Топпен емес, жеке-жеке әңгімелес
- Ашық сұрақтардан баста: «Не болғанын айтып бер»
- Сөзін бөлме, баға берме, айыптама
- Сөзбе-сөз жазып ал, өзіңше түсіндірме
- Нақтылап сұра: «Не көрдің?» деген сұрақ «Не ойлайсың?» дегеннен маңыздырақ
Маңызды: Егер тергеу «жұмысшы кінәлі» деген қорытындыға әкелсе — тереңірек қаз. Жұмысшы неге бұза алды? Жүйе неге мүмкіндік берді? Түпкі себеп әрдайым дерлік ұйымдастырушылық сипатта болады.
Негізгі тұжырымдар
- Бір сызықтық тізбек емес, себептер ағашы
- Түпкі себептердің 5 санаты — әрқайсысын тексер
- Сұхбат: жеке-жеке, айыптаусыз, сөзбе-сөз жазба
- «Жұмысшы кінәлі» — әрдайым дерлік түпкі себеп емес