Тиімді тамақтану, мемлекеттік тіркеу, сертификаттау және тағам өнімінің қауіпсіздігі; байыту

Заңнама туралы бірінші сөйлемнен кейін 1-бағдарламаның 1.1-тақырыбы қоймадағы әңгімеде әдетте бір сөзбен — „өнімге құжат“ деп — атайтын нәрселерді бөлек-бөлек тізеді. Қағидаларға қосымшада олар бөлек жолдарда тұр:

Тиімді тамақтану туралы ұғым.

Тамақ өнімдерін мемлекеттік гигиеналық тіркеу және регламенттеу туралы ұғым. Тамақ өнімдерін сертификаттау туралы ұғым. Тамақ өнімдерінің сапасы мен қауіпсіздігіне қойылатын гигиеналық талаптар. Тамақ өнімін байыту (фортификациялау) ұғымы.

Тағамдық және биологиялық құндылығын арттыру, сондай-ақ олардың адамдағы тапшылыққа негізделген аурулардың алдын алу мақсатында тамақ өнімін өндіру және қайта өңдеу процесінде оған витаминдерді, минералдарды және басқа да заттарды енгізу.

Бағдарламада бұл үш жол. Бірінші жол — «Тиімді тамақтану туралы ұғым». Екінші жол бір абзацқа төрт ұғымды сыйғызған: мемлекеттік гигиеналық тіркеу және регламенттеу, сертификаттау, сапа мен қауіпсіздікке қойылатын гигиеналық талаптар, және тамақ өнімін байыту ұғымы. Үшінші жол байытудың өзін ашады: өндіру және қайта өңдеу кезінде витаминдерді, минералдарды және басқа да заттарды енгізу. Үшінші жол Кодекстегі байыту анықтамасына жақын, бірақ сөз таңдауы бірдей емес. Төменде сол анықтама тұтас оқылады: бағдарлама «витаминдерді» және «тамақ өнімін» дейді, Кодекс «дәрумендерді» және «тағамдық өнімді» дейді.

Бұл сабақ осы жолдар бойынша дайындайды. Ол Қағидалардағы гигиеналық оқытуды, оқытушының емтиханын, ақпараттық жүйедегі жазбаны және жұмысқа жіберуді алмастырмайды. Ол нақты өнім түріне арналған техникалық регламентті де алмастырмайды: шырынның, сүттің, еттің және майдың өз регламенттері бар, және олардың кестелерін бұл мәтін көшірмейді.

Мұнда толық ашылған негізгі регламент — Кеден одағының „Тағам өнімінің қауіпсіздігі туралы“ техникалық регламенті, КО ТР 021/2011. Оны Кеден одағы комиссиясының 2011 жылғы 9 желтоқсандағы № 880 шешімі қабылдаған. Төменде оның талаптары бап пен тармақтың нөмірін көрсетіп, мағынасы бойынша, бірде-бір санын өзгертпей баяндалады.

Шешімнің 3.1-тармағы бойынша регламенттің күшіне ену күні — 2013 жылғы 1 шілде, бірақ балық пен балық өніміне және оларды өндіру, сақтау, тасымалдау, өткізу мен кәдеге жарату процестеріне қойылатын талаптар алынып тасталған. Балыққа арналған жеке техникалық регламент күшіне енген күнге дейін мұндай өнім мен процестерге Кеден одағының нормативтік құқықтық актілері немесе Кеден одағына мүше мемлекеттің заңнамасы қолданылады. Әрі қарай «регламент» дегенде КО ТР 021/2011 айтылады, егер басқа акт аталмаса. Регламент қолданыстағы редакциясында, оның ішінде 7-бапты өзгерткен шешімдермен бірге оқылады: қабылданған жылын есте сақтау жеткіліксіз.

Қасында 2020 жылғы 7 шілдедегі «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодекс қалады. Бағдарлама оны «Кодекс» деп атайды. Оның нөмірі — № 360-VI. Төменде «Кодекс» дегенде осы кодекс айтылады.

1. Тиімді тамақтану: бағдарламада сөз бар, 1-бапта анықтама жоқ

Кодекстің 1-бабы — сөздік. Онда „тиімді тамақтану“ деген тіркес жоқ. Рационның калориясы, ақуыз, май және көмірсу нормасы, дене салмағының индексі, көкөніс пен жарма үлесі бар «тәрелке» те жоқ. Осы сабақ сүйенетін актілерде бұл сандар жоқ. Курс оларды тағайындамайды. Асханадағы плакатта килокалория тұрса, плакаттың өз көзі болуға тиіс. 1-бап ол көз емес.

Кодексте анықтаманың орнына не бар.

77-баптың 1-тармағы 9) тармақшасы азаматқа ақпарат алу құқығын береді. Сол ақпараттың ішінде дұрыс тамақтану мен тағамдық өнімдердің қауіпсіздігі қатар тұр:

1. мемлекеттік органдардан, ұйымдардан және емдеуші дәрігерден олардың құзыреті шегінде аурудың профилактикасы, оны диагностикалау, емдеу және медициналық оңалту әдістері, клиникалық зерттеулер, мекендеу ортасының жай-күйін, еңбек, тұрмыс және демалыс жағдайларын қоса алғанда, денсаулыққа әсер ететін факторлар, дұрыс тамақтану мен тағамдық өнімдердің қауіпсіздігі туралы анық ақпаратты өтеусіз және тұрақты түрде алуға;

Мұндағы сөз — «дұрыс тамақтану», бағдарламадағы „тиімді тамақтану“ емес. Құқық мемлекеттік органнан, ұйымнан және емдеуші дәрігерден, олардың құзыреті шегінде, өтеусіз және тұрақты түрде анық ақпарат алу. Ақпараттың тақырыбы: аурудың профилактикасы, диагностикалау, емдеу және медициналық оңалту әдістері, клиникалық зерттеулер, денсаулыққа әсер ететін факторлар, оның ішінде мекендеу ортасының жай-күйі, еңбек, тұрмыс және демалыс жағдайлары, дұрыс тамақтану және тағамдық өнімдердің қауіпсіздігі. Бұл тамақтану нормасының граммы емес. Бұл ақпарат алу құқығы.

Сол тармақтың 22) тармақшасы „тамақтанудың ұтымды нормаларын“ атайды, тағы да кесте ретінде емес, ақпараттың тақырыбы ретінде:

1. аурулардың профилактикасы туралы ақпаратты қоса алғанда, денсаулықты сақтауға ықпал ететін немесе оларға жағымсыз әсер ететін факторлар, санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылық, қоршаған ортаның жай-күйі, орындалатын жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердің адам денсаулығы үшін ықтимал қауіптілігі, тамақтанудың ұтымды нормалары, өнімнің, тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің сапасы мен қауіпсіздігі туралы анық және уақтылы ақпарат алуға құқығы бар;

1. тармақша да, 22) тармақша да ұтымды норманың неге тең екенін ашпайды. Олар азаматтың анық және уақтылы ақпарат алуға құқылы екенін айтады, және сол ақпараттың ішінде аурулардың профилактикасы, санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылық, қоршаған орта, жұмыс пен қызметтің ықтимал қаупі, тамақтанудың ұтымды нормалары, өнімнің, тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің сапасы мен қауіпсіздігі бар. Ақпаратқа құқық пен граммен жазылған норма бір нәрсе емес.

„Ұтымды тамақтану қағидаттары“ тұрған тағы бір жер — тәрбиеленушілер мен мектеп оқушыларының денсаулығын сақтау, 91-баптың 2-тармағы 3) тармақшасы:

1. мектепке дейінгі және орта білім беру ұйымдарында аурулардың профилактикасына, ұтымды тамақтану қағидаттарын ендіруге және сақтауға, репродуктивтік денсаулықты сақтауға бағытталған денсаулық сақтау технологияларын ендіруді;

Бұл мектепке дейінгі және орта білім беру ұйымдары туралы: аурулардың профилактикасы, ұтымды тамақтану қағидаттарын ендіру және сақтау, репродуктивтік денсаулықты сақтау. Бұл ересек аспаздың рационы емес және кафе технологиялық картасы емес. Тармақша қағидатты тамақтану қабылдауы бойынша жазбайды.

Үндес сөзді шатастырмаңыз. Сол Кодексте «ұтымды пайдалану» дәрілік заттар туралы да тұрады. 1-баптың 40) тармақшасы тамаққа қатысты емес:

1. дәрілік заттарды ұтымды пайдалану - жеткілікті уақыт кезеңі ішінде және неғұрлым аз шығындармен пациенттің жеке қажеттіліктеріне сай келетін дозаларда клиникалық көрсетілімге сәйкес келетін дәрі-дәрмекпен емдеу;

Бұл дәрі-дәрмек, доза және шығын туралы. Түскі ас туралы емес.

Ауысымыңыз үшін осы бөлімнен жұмыс шегі қалады. Сіз қонаққа диагноз қоймайсыз және оған өзіңізден «тиімді» рацион тағайындамайсыз. Тағам емдейді деп уәде бермейсіз, егер сол тағамды мамандандырылған өнім ретінде жіберетін құжат болмаса. Сіз регламенттің мағынасында қауіпсіз және өзі туралы жазылғанға сай өнімді бередісіз және өткізесіз. «Қауіпсіз» дегенді регламент анықтайды. «Тиімді тамақтану» граммен не екенін 1-бап та, мұнда ашылған регламент баптары да анықтамайды. Бағдарламаның сөзі — «тиімді». 77-баптың 9) тармақшасында — «дұрыс». 22) тармақшада және 91-бапта — «ұтымды». Үшеуін бір анықтама деп оқымаңыз.

Балалар сүт асханасында, мектеп асханасында немесе балалар тағамын өндіретін жерде жұмыс істесеңіз, тағы бір контур қосылады. Балалар тағамы регламентте мамандандырылған тағамдық өнімге жатқызылады және мемлекеттік тіркеуге жатады. Бұл келесі бөлімдер. «Тиімді» мен «мамандандырылған» — екі сөз. Мамандандырылған өнім тізбемен ашылады. Тиімді тамақтану кодекстің сөздігінде ашылмайды.

2. Қауіпсіздік — жол берілмейтін тәуекелдің болмауы, „әзірге шағым түскен жоқ“ емес

Регламент анықтама береді, және ол цехтағы қайта айтудан қысқа. Регламенттің сөздігінде тағам өнімінің қауіпсіздігі — адамға және болашақ ұрпаққа зиянды әсермен байланысты жол берілмейтін тәуекелдің жоқтығын көрсететін тағам өнімінің жай-күйі.

Қауіпсіздік мұнда өнімнің жай-күйі. Анықтамада «дәм», «тауарлық түр» және „біз әрқашан осылай пісірдік“ деген сөз жоқ. Адамға және болашақ ұрпаққа зиянды әсердің жол берілмейтін тәуекелі бар. Регламент жол берілмейтін деп санайтын тәуекел көрсеткіштермен ашылады. 7-баптың 2-тармағы көрсеткіштерді регламенттің 1, 2, 3, 4, 5¹ және 6-қосымшаларына жібереді. Регламентте 5-қосымша күшін жойған, ал 5¹-қосымша бөлек тұр. 1, 2, 3, 4, 5¹ және 6-қосымшалардың кестелері бұл сабаққа көшірілмейді. Онда өнім түрлері бойынша микробиологиялық және өзге көрсеткіштер бар. Оларға „шамамен“ деген шама қоюға болмайды: өнім түрінің өз регламентін ашпайынша, ауысымда болжалды шамамен жұмыс істемейсіз.

7-баптың 1-тармағы айналым шартын қояды. Кеден одағының кеден аумағында айналымдағы тағам өнімі белгіленген жарамдылық мерзімі ішінде, мақсаты бойынша пайдаланылғанда, қауіпсіз болуға тиіс.

Жарамдылық мерзімі былай анықталған. Бұл — тағам өнімі осы техникалық регламентте және (немесе) жекелеген түрлерге арналған Кеден одағының техникалық регламенттерінде белгіленген қауіпсіздік талаптарына толық сәйкес келуге тиіс, сондай-ақ таңбалауда мәлімделген тұтынушылық қасиеттерін сақтауға тиіс уақыт кезеңі. Мерзім өткеннен кейін өнім мақсаты бойынша пайдалануға жарамсыз.

Екі бөлік. Біріншісі: осы кезеңде өнім осы регламенттің және жекелеген түрлер регламенттерінің қауіпсіздік талаптарына толық сәйкес келуге тиіс. Екіншісі: ол таңбалауда мәлімделген тұтынушылық қасиеттерін сақтауға тиіс. Мерзімнен кейін өнім мақсаты бойынша жарамсыз. 1.1-тақырыпта «сапа» сөзі қауіпсіздіктің қасында тұр. Осы регламентте „тағам өнімінің сапасы“ деген жеке анықтама жоқ. Таңбалауда мәлімделген тұтынушылық қасиеттер жарамдылық мерзімінің анықтамасының ішінде тұрады.

Мерзім мен сақтау шарттарын кім қояды, 7-баптың 6-тармағы айтады: тағам өнімінің жарамдылық мерзімі мен сақтау шарттарын дайындаушы белгілейді. Дайындаушы. Кейінгі күнмен сатушы емес, рейстегі жүргізуші емес және бұл курс емес.

Тағам өнімінің жарамдылық мерзімі мен сақтау шарттарын келісуді Кодекс мемлекеттік бақылау мен қадағалауға жататын өнімнің санитариялық-эпидемиологиялық сараптамасына жатқызады. 46-баптың 4-тармағы 3) тармақшасы:

1. халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы мемлекеттік бақылау мен қадағалауға жататын өнімге, оның ішінде тағамдық өнімдердің жарамдылық мерзімдері мен сақтау шарттарын келісуге;

Бұл дүкендегі әр буманың мерзіміне жеке сараптама ілініп тұрады деген сөз емес. Бұл сараптама осы өнім бойынша жүргізілгенде мерзім мен сақтау шарттарын келісу сол сараптаманың мәніне кіреді деген сөз. 46-баптың ескертпесі бапты өзгерткен заңдарды атайды. Күнтізбелік күнді бұл сабақ өзі есептемейді:

Ескерту. 46-бапқа өзгерістер енгізілді – ҚР 06.04.2024 № 71-VIII (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік алпыс күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 09.01.2026 № 254-VIII (01.07.2026 бастап қолданысқа енгізіледі); 07.07.2026 № 334-VIII (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік алпыс күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

Ескертпеде үш заң тұр. 2024 жылғы 6 сәуірдегі № 71-VIII — алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік алпыс күн өткен соң. 2026 жылғы 9 қаңтардағы № 254-VIII — 2026 жылғы 1 шілдеден бастап. 2026 жылғы 7 шілдедегі № 334-VIII — алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік алпыс күн өткен соң. „Жарияланған күннен алпыс күн“ деген сөйлем жарияланған күннің өзін атамайды. Сабақ сол күнді ойдан қоспайды.

Сәйкес келмейтін өніммен, оның ішінде мерзімі өткен өніммен не істеу керектігін регламенттің 5-бабының 4-тармағы айтады. Осы регламенттің және (немесе) өзіне қолданылатын өзге Кеден одағы регламенттерінің талаптарына сәйкес келмейтін тағам өнімі, оның ішінде жарамдылық мерзімі өткен өнім, айналымнан алынуға жатады. Алады шаруашылық қызметке қатысушы, яғни тағам өнімінің иесі, өзі, не Кеден одағына мүше мемлекеттің мемлекеттік бақылау (қадағалау) уәкілетті органдарының нұсқамасы бойынша. „Түгендеуге дейін жата берсін“ дегенді бұл сөйлем жаппайды. Өткен мерзім тікелей аталған, өзге сәйкессіз өніммен бір қатарда.

Кодекстің зертханалық контуры осы жерде тоқтайды. 47-баптың 2-тармағы:

1. Халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы мемлекеттік бақылау мен қадағалауға жататын тағамдық өнімге санитариялық-эпидемиологиялық зертханалық зерттеулер мынадай:

1. жарамдылық мерзімінің өткені;

1. сапасыздықтың айқын белгілері (бүліну, ыдырау, ластану) анықталған жағдайда жүргізілмейді.

Мерзім өткен болса немесе бүліну, ыдырау, ластану айқын көрінсе, мұндай тағамдық өнімге санитариялық-эпидемиологиялық зертханалық зерттеу жүргізілмейді. Осы екі жағдайда „талдау әлі сатуға рұқсат етеді“ деп күтуді бап ұсынбайды. Өнім онсыз да айналымға арналмаған. Жақшадағы айқын белгілер — бүліну, ыдырау, ластану. Бап оларға „маған иісі бөтен сияқты“ дегенді заң формуласы етіп қоспайды, бірақ айқын бүлінуді бүліну деп тану үшін талдауды да талап етпейді.

7-баптың 5-тармағы айналымдағы өнімде адам мен жануардың денсаулығына қауіпті инфекциялық және паразитарлық аурулардың қоздырғыштары мен олардың токсиндерінің болуына жол бермейді.

Өнімді сәйкестендіру, яғни алдыңыздағы нәрсе жапсырмадағы түр екенін түсіну, 6-бап бойынша атауымен, көзбен, органолептикалық және талдау әдісімен жүргізіледі. Талдау әдісі — атауы, көзбен қарау және органолептикалық әдіс түрді анықтай алмағанда. Бұл анықтамадағы белгілерге сәйкестікті тексеру, жарамдылық мерзімін алмастыру емес.

3. 7-бапта бар сандар және олар неге қатысты

Әрі қарай градус, күн және пайыз болады. Әрқайсысы өз сөйлеміне байланған. Еттің градусын салатқа және байыту пайызын кәдімгі айранға көшіруге болмайды.

Тез бұзылатын өнім регламент сөздігінде „тоңазытқышта тұрғанның бәрі“ емес. Бұл — жарамдылық мерзімі 5 күннен аспайтын тағам өнімі, егер жекелеген түрге арналған Кеден одағының техникалық регламенті басқаша белгілемесе, және қауіпсіздікті сақтау үшін, ауру туғызатын микроорганизмдер, бүлдіретін микроорганизмдер және (немесе) токсиндер адам денсаулығына қауіпті деңгейге жетпеуі үшін арнайы жасалатын температура режимін сақтау мен тасымалдауды талап ететін өнім. Мерзімі 7 күн өнімді бұл анықтама тез бұзылатын деп атамайды. Мерзімі 2 күн өнім аталған, егер оның түріне арналған регламент басқаша белгілемесе. „Арнайы жасалатын“ режим қандай градус екенін анықтама жазбайды.

Градустар 7-баптың басқа жерінде тұр. Олар айналымға және тағам өнімін өндіруге жіберілмейтін, өңделмеген жануардан алынатын азық-түлік шикізаты туралы. Тізім ұзын. Мұнда ауысымға тікелей қатысты температура жолдары ғана ашылады, тізімнің қалған ұяшықтары кесте сияқты көшірілмейді.

Салқындатылған ет және құс еті: өлшеудің кез келген нүктесінде температурасы плюс 4 °С-тан жоғары болса, айналымға және өндіруге жіберілмейді. Бұл салат витринасының термостат белгілеуі емес және „бүкіл асүйге плюс 4“ емес. Бұл салқындатылған ет пен құс етінің тосқауылы.

Мұздатылған ет, құс және қоян бір жолға жиналған, және оны үш шамаға бөліп оқу керек. Мұздатылған ет, қоянды қоспағанда: өлшеудің кез келген нүктесінде минус 8 °С-тан жоғары болса, жіберілмейді. Мұздатылған құс еті мен қоян еті: минус 12 градустан жоғары болса, жіберілмейді. Сол жолдың жақшасында: етті сақтау температурасы минус 18 °С-тан жоғары болмауға тиіс. Келесі жеке жол сақтау кезінде жібітілген мұздатылған ет пен құс етін айналымға жібермейді. „Цифр қайта түйіссін“ деп қайта мұздатуды бұл жол рұқсат етпейді.

Бұл градустар айыппұл емес. Регламент талабы бұзылса, айыппұл әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 425-бабында, және оны алдыңғы сабақ ашты. Градустың өзі теңгеге айырбасталмайды. Айлық есептік көрсеткіштің теңгедегі мөлшері осы сабақта жоқ.

Әрі қарай „ГМО-ны бір пайызға дейін қосуға болады“ деп айтылып жүретін пайыз. Бап басқаша дейді. 7-баптың 9-тармағында алдымен мына шарт бар: өсімдік, жануар және микроб текті ГМО-дан алынған азық-түлік шикізатынан өндіргенде мемлекеттік тіркеуден өткен ГМО желілері пайдаланылуға тиіс. Содан кейін жеке сөйлем: егер дайындаушы өндіру кезінде ГМО пайдаланбаса, тағам өніміндегі 0,9 пайыз және одан аз ГМО кездейсоқ немесе техникалық жағынан жойылмайтын қоспа болып табылады, және мұндай өнім құрамында ГМО бар өнімге жатпайды. Шарт басында тұр: дайындаушы ГМО пайдаланбаған. Бұл „0,9 шегінде ГМО қосуға болады“ деген рұқсат емес. Осы сөйлемде басқа ГМО шегі жоқ.

Байытылған өнім туралы екі сан. Олардың орны байыту бөлімінде, бірақ олар 7-бапта тұр, сондықтан осында аталады және төмендегі байытылған өнім анықтамасынан үзілмейді. 12-тармақ: байытуға пайдаланылған әрбір тағамдық немесе биологиялық белсенді заттың мөлшері мұндай өнімнің 100 мл-інде немесе 100 г-ында немесе бір реттік порциясында тұтыну деңгейіне дейін жеткізілуге тиіс, және ол деңгей тәуліктік тұтыну деңгейінің кемінде 5 пайызы болуға тиіс. Тәуліктік тұтыну деңгейінің өзі миллиграммен осы сөйлемде жоқ. Белгісіз деңгейдің бес пайызын есептеуге болмайды. Деңгейді сол деңгейді белгілейтін құжаттан алады. Осы сабақта ашылған баптарда тәуліктік тұтыну кестесі жоқ.

12-тармақтың екінші сөйлемі пробиотиктер туралы: байытылған тағам өніміндегі пробиотикалық микроорганизмдердің мөлшері 1 г немесе 1 мл өнімде кемінде 10⁹ колония түзуші бірлік (микроб жасушасы) болуға тиіс. Өлшем бірлігі сөйлемде бар: колония түзуші бірлік, ол микроб жасушасы, осы өнімнің 1 г немесе 1 мл-інде. Сөйлем осы микроорганизмдер енгізілген байытылған өнім туралы, витринадағы кез келген йогурт туралы емес.

4. Өнім айналымға қалай түседі

Регламенттің 5-бабы айналым қағидаларын қояды. 1-тармақ: тағам өнімі нарыққа айналымға осы техникалық регламентке, сондай-ақ өзіне қолданылатын Кеден одағының өзге техникалық регламенттеріне сәйкес келгенде шығарылады.

2-тармақ белгіні қосады. Осы регламенттің және өзіне қолданылатын өзге регламенттердің талаптарына сәйкес келген және сәйкестігі бағаланған (растаған) өнім Кеден одағына мүше мемлекеттер нарығындағы бірыңғай айналым белгісімен таңбаланады.

3-тармақ ілеспе құжатты талап етеді. Айналымдағы тағам өнімі, оның ішінде азық-түлік шикізаты, осы өнімнің қадағалануын қамтамасыз ететін тауарға ілеспе құжаттамамен бірге болуға тиіс. Жүргізуші мен қоймашы үшін бұл „құсбелгі үшін қағаз“ емес. Топтаманы қадағалап отыруға болатын құжат жоқ болса, 3-тармақ орындалмаған, жәшік суық болса да.

Сәйкестікті бағалау бәріне бір қағаз емес. 21-бап нысандарды бөледі. Өнімнің өзі үшін, 3-тармақта аталғаннан басқа, нысандар мыналар: сәйкестікті растау (декларациялау); мамандандырылған тағам өнімін мемлекеттік тіркеу; жаңа түрдегі тағам өнімін мемлекеттік тіркеу; ветеринариялық-санитариялық сараптама.

Процестер үшін басқа айырық. 21-баптың 2-тармағы бойынша: сақтау, тасымалдау, өткізу және кәдеге жарату процестері, сондай-ақ 32-бапқа кірмеген өндіру процестері мемлекеттік қадағалаумен (бақылаумен) бағаланады. 32-бапта аталған өндіру процестері сол өндірістік объектілерді мемлекеттік тіркеумен бағаланады. Объектіні тіркеу мен өнімді тіркеу — екі жазба. Пісіретін объект пен пісірілген банка сәйкестікті әртүрлі баппен растайды.

21-баптың 3-тармағы асүй мен зал үшін негізгі. Өнеркәсіптік емес тәсілмен жасалған тағам өнімі және қызмет көрсету кезінде өткізуге арналған қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарының тағам өнімі, сондай-ақ осы өнімді өткізу процестері мемлекеттік қадағалаумен (бақылаумен) бағаланады. Әр тағамға декларациямен және әр сорпаға тіркеу куәлігімен емес. Өнеркәсіптік емес жасау регламентте бөлек анықталған: азаматтар үйде және (немесе) жеке қосалқы шаруашылықта алған, не бағбандық, бақша, мал шаруашылығы және өзге қызметпен айналысатын азаматтар алған өнім. Мейрамхана борщы осы үй жолына кірмейді. Ол қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындары туралы жолға кіреді.

Осыдан айналым белгісі де шығады. 39-бап сәйкестігі бағаланған өнімге бірыңғай белгіні талап етеді және сол сөйлемде алып тастау жасайды. Алып тастау екеу. Біріншісі — азаматтар үйде, жеке қосалқы шаруашылықта немесе бағбандық, бақша, мал шаруашылығымен айналысып өндірген, Кеден одағының кеден аумағында айналымға шығаруға арналған өнеркәсіптік емес өнім. Екіншісі — қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарында өткізілетін өнім. Тәрелкедегі белгіні бап талап етпейді. Тәрелке жиналған шикізат жәшігіндегі белгіні сол шикізаттың құжаттары бойынша қарайды, егер шикізаттың өзі сәйкестікті бағалаудан өткен болса және алып тастауға түспеген болса. Буып-түйілмеген өнімде бірыңғай белгі, жекелеген түрдің регламенті басқаша айтпаса, тауарға ілеспе құжатқа салынады.

Декларациялау мен тіркеудегі өтініш беруші — даяшы емес. Регламенттің 22-бабы Кодекстің 22-бабы емес. Регламент былай дейді. Сәйкестікті бағалаудағы өтініш беруші, мемлекеттік бақылауды (қадағалауды) қоспағанда, Кеден одағына мүше мемлекеттің заңнамасына сәйкес оның аумағында тіркелген заңды тұлға немесе дара кәсіпкер ретіндегі жеке тұлға бола алады. Ол дайындаушы не сатушы болуға, не шетелдік дайындаушының функциясын онымен жасалған шарт бойынша орындауға тиіс: жеткізілетін өнімнің осы регламентке және өзіне қолданылатын өзге регламенттерге сәйкестігін қамтамасыз ету бөлігінде және осындай регламенттердің талаптарына сәйкес келмегені үшін жауаптылық бөлігінде. Өтініш беруші сәйкестікті қамтамасыз етуге міндетті. Ауысымдағы сіздің рөліңіз басқа: тәрелкеге шығармау және сөреде қалдырмау, егер өнім сәйкес келуден қалған болса, және дайындаушының қағазын өз ауызша бағаңызбен шатастырмау.

5. Декларация: үш сызба және өтініш беруші қоятын мерзім

23-бап. Декларациялауға Кеден одағының кеден аумағында айналымға шығарылатын тағам өнімі жатады, үш алып тастаумен. Алып тастау: өңделмеген жануардан алынатын тағам өнімі; мамандандырылған тағам өнімі; сірке суы. Ұша ет пен сүт цистернасы өңделгенге дейін осы декларациялаумен емес, 21-бап төртінші нысан деп атаған ветеринариялық-санитариялық сараптамамен жүреді. Балалар тағамы, диеталық өнім, қоспалар және мамандандырылған өнімнің қалған тізбесі декларациямен емес, мемлекеттік тіркеумен жүреді. Сірке суы «кәдімгі» болып көрінсе де, бөлек аталған.

Бапта аталған сызбалар үшеу: 1д, 2д және 3д. 4 нөмірлі сызба бұл бапта жоқ.

1д сызбасының рәсімдер тізбесі: техникалық құжаттаманы қалыптастыру және талдау; өндірістік бақылауды жүзеге асыру; өнім үлгілерін сынау; сәйкестік туралы декларацияны қабылдау және тіркеу; бірыңғай айналым белгісін салу. 1.4-тармақшада үлгі сынағы өтініш берушінің таңдауымен сынақ зертханасында немесе аккредиттелген сынақ зертханасында жүргізіледі. 1.5-тармақшада өтініш беруші декларацияны ресімдейді және оны хабарлама қағидаты бойынша тіркейді.

2д сызбасы топтама туралы. Оның рәсімдер тізбесі: техникалық құжаттаманы қалыптастыру және талдау; тағам өнімінің топтамасын сынау; декларацияны қабылдау және тіркеу; бірыңғай белгіні салу. Осы тізбеде өндірістік бақылау жоқ. 2.3-тармақша үлгі сынағын, оның ішінде дара бұйымды, тағы да өтініш берушінің таңдауымен сынақ зертханасында немесе аккредиттелген зертханада жүргізуді айтады. Таңдау бар, бірақ өндірістік бақылау 2д тізбесіне кірмейді.

3д сызбасы қайтадан өндіру процесі туралы және 1д-ға ұқсайды, бірақ үлгі сынағы тек аккредиттелген сынақ зертханасында жүргізіледі, „немесе өз зертханаңызда“ деген таңдаусыз.

5-тармақ жекелеген түрлердің регламенттеріне өзге сызба белгілеуге рұқсат береді. Осы регламенттің 23-бабында 1д, 2д және 3д аталған.

Декларацияның қолданылу мерзімі үш жылға да, бес жылға да тең емес. Бұл сандар 23-бапта жоқ. 10-тармақ мерзімді өтініш берушіге береді: сәйкестік туралы декларацияның қолданылу мерзімін өтініш беруші белгілейді, егер жекелеген тағам өніміне арналған Кеден одағының техникалық регламенті басқаша көздемесе. Түр регламенті басқа мерзім қойса, сол қолданылады. Мұндай ескертпе болмаса, мерзім — өтініш беруші декларацияға қойған мерзім. Құжаттағы күнді қарау керек, „декларация әдетте осынша жасайды“ дегенді емес.

Міндетті талаптар өзгерсе, дәлелдеу материалдары осы талаптарға сәйкестікті растау бөлігінде өзгертіледі. 11-тармақ дәл осы өзгеріс туралы сөз болғанда жаңа декларация қабылдауды талап етпейді.

9-тармақ бойынша декларацияда, басқалармен қатар, мыналар болуға тиіс: өтініш берушінің атауы мен тұрған жері; дайындаушының атауы мен тұрған жері; растау объектісін сәйкестендіруге мүмкіндік беретін ақпарат; талаптарына сәйкестігі расталатын регламенттің атауы; өнім мақсаты бойынша пайдаланылғанда қауіпсіз екені туралы және өтініш беруші сәйкестікті қамтамасыз ету шараларын қабылдағаны туралы өтініш берушінің мәлімдемесі; жүргізілген зерттеулер, сынақтар мен өлшеулер және сәйкестікті растауға негіз болған құжаттар туралы мәлімет; декларацияның қолданылу мерзімі. Қоймашы үшін практикалық минимум: құжат осы топтамаға немесе осы түрге қатысты, ондағы мерзім бітпеген, атауы жәшікпен түйіседі.

КО ТР 021/2011 мәтінінде „сертификат“ сөзі мүлде кездеспейді. Сондықтан сәйкестік туралы декларацияны „021 бойынша сертификат“ деп атауға бұл регламент үйретпейді. Декларация — декларация. Оны хабарлама қағидаты бойынша тіркейді. Бұл мемлекеттік тіркеу туралы куәлік емес және тұзға берілетін сәйкестік сертификаты емес.

6. Мемлекеттік тіркеу: бағдарламаның ескі атауы және қолданыстағы баптар

Бағдарлама „тамақ өнімдерін мемлекеттік гигиеналық тіркеу және регламенттеу“ дейді. „Гигиеналық тіркеу“ деген тіркес те, „регламенттеу“ деген сөз де денсаулық туралы кодексте және КО ТР 021/2011-де рәсімнің атауы ретінде кездеспейді. Мәні бойынша қасында басқа атаулар тұр. Оларды күштеп бір атауға сыйғызуға болмайды. Төменде не бар.

Кодекстің 22-бабы «Өнімді мемлекеттік тіркеу туралы куәлік беру» деп аталады.

22-бап. Өнімді мемлекеттік тіркеу туралы куәлік беру

1-тармақ шеңберді шектейді:

1. Өнімді мемлекеттік тіркеуге халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы мемлекеттік орган айқындайтын тәртіппен Еуразиялық экономикалық одақтың шешімдерімен айқындалатын өнім жатады.

Қатарынан бүкіл тамақ тіркелмейді. Еуразиялық экономикалық одақтың шешімдерімен айқындалатын өнім тіркеледі. Тәртіпті халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы мемлекеттік орган айқындайды. Сол орган 9-баптың 28) тармақшасында да осы тәртіпті айқындайды:

1. Еуразиялық экономикалық одақтың нормативтік құқықтық актілерінде айқындалатын өнімді мемлекеттік тіркеу тәртібін айқындайды;

Екі формула, бір адресат. 9-бап «нормативтік құқықтық актілерінде» дейді, 22-бап «шешімдерімен» дейді. Екеуі де одақтың актісіне сілтейді және екеуі де тәртіпті мемлекеттік органға қалдырады.

Тіркеудің өзі 2-тармақта үш негізге сүйенеді:

1. Өнімді мемлекеттік тіркеу:

1. халыққа және мекендеу ортасына әсер етуді сараптамалық бағалау;

1. халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы нормативтік құқықтық актілердің талаптарына сәйкестігі тұрғысынан санитариялық-эпидемиологиялық сараптама;

1. арнайы шараларды, оның ішінде заттар мен жекелеген өнім түрлерін кәдеге жарату мен жою, олардың халыққа және мекендеу ортасына зиянды әсер етуін болғызбау жөніндегі шарттарды әзірлеу негізінде жүргізіледі.

Яғни халыққа және мекендеу ортасына әсерді сараптамалық бағалау, нормативтік құқықтық актілердің талаптарына сәйкестігі тұрғысынан санитариялық-эпидемиологиялық сараптама, және арнайы шаралар, оның ішінде заттар мен жекелеген өнім түрлерін кәдеге жарату мен жою, зиянды әсерді болғызбау шарттары.

Оң нәтиже куәлікпен ресімделеді. 3-тармақ:

1. Ұсынылған құжаттаманың санитариялық-эпидемиологиялық сараптамасының оң нәтижелері және өнімді зертханалық зерттеулердің (сынақтардың) нәтижелері негізінде өнімнің техникалық регламенттерге және (немесе) Еуразиялық экономикалық одақтың тауарларға қойылатын бірыңғай санитариялық-эпидемиологиялық және гигиеналық талаптарына және техникалық регламентіне сәйкестігі бөлігінде оны мемлекеттік тіркеу туралы куәлік беріле отырып, өнімді мемлекеттік тіркеу жүргізіледі.

Куәлік — техникалық регламенттерге және (немесе) Еуразиялық экономикалық одақтың тауарларға қойылатын бірыңғай санитариялық-эпидемиологиялық және гигиеналық талаптарына және техникалық регламентіне сәйкестік бөлігінде. Бұл объектіге берілетін санитариялық-эпидемиологиялық қорытынды емес. Қорытынды кодекстің сөздігінде былай анықталған:

1. санитариялық-эпидемиологиялық қорытынды - мемлекеттік санитариялық-эпидемиологиялық бақылау мен қадағалау объектілерінің халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы нормативтік құқықтық актілерге сәйкестігін куәландыратын құжат;

Құжат мемлекеттік санитариялық-эпидемиологиялық бақылау мен қадағалау объектісі туралы. 22-баптың куәлігі өнім туралы. Цех қабырғасында объектіге қорытынды ілулі тұруы мүмкін. Балалар тағамының топтамасына өнімді мемлекеттік тіркеу туралы куәлікті қарайды. Бұл екі бөлек парақ.

Куәлік беруден бас тартуды 4-тармақ бір жолға сыйғызады. Бес негіз:

1. мүше мемлекеттің халықаралық конвенциялар мен шарттарға қосылуы шеңберінде алынған, өнімнің дайындалуы, айналымы және тұтынылуы (пайдаланылуы) кезінде өнімнің адам денсаулығына және мекендеу ортасына зиянды әсер ету жағдайлары туралы негізді ақпарат болған жағдайларда өнімді мемлекеттік тіркеу туралы куәлік беруден бас тартылады.

Бірінші негіз: өнім техникалық регламенттерге және (немесе) бірыңғай талаптар мен техникалық регламентке сәйкес келмеген. Екіншісі: анық емес ақпаратты қамтитын құжаттар және (немесе) мәліметтер ұсынылған. Үшіншісі: одақтың шешімінде немесе Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген тіркеуді жүзеге асыру құқығы, сондай-ақ куәлікті ресімдеу және беру негізі болмаған. Төртіншісі: өнімге және оны дайындау мен айналымы жағдайларына қатысты қауіпсіздік талаптарын белгілеу мүмкін болмаған, сондай-ақ өнім мен мекендеу ортасында қауіпті факторды анықтау мен өлшеу әдістемесі болмаған. Бесіншісі: мүше мемлекеттің халықаралық конвенциялар мен шарттарға қосылуы шеңберінде алынған, өнім дайындалған, айналған және тұтынылған кезде адам денсаулығына және мекендеу ортасына зиянды әсер ету жағдайлары туралы негізді ақпарат болған.

Сараптама мен ғылыми негіздеу шығысын өтініш берушілер көтереді. 5-тармақ:

1. Мемлекеттік тіркеуге жататын өнімге санитариялық-эпидемиологиялық сараптама және ғылыми негіздеу жүргізуге байланысты шығыстарды өтініш берушілер көтереді.

Куәліктің қолданысын тоқтата тұрудың өз негіздері бар, әкімшілік кодекс пен «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» заңдағы жалпы негіздерден бөлек. 6-тармақ:

1. Өнімді мемлекеттік тіркеу туралы куәліктің қолданысы Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінде және "Рұқсаттар және хабарламалар туралы" Қазақстан Республикасының Заңында көзделген жалпы негіздерден бөлек, мынадай:

Үш жағдай. Біріншісі: бақылаудағы өнімді тасымалдау, сақтау және өткізу шарттарын бұзуға байланысты емес сәйкессіздік анықталған. Яғни жолдағы суықтың бұзылуы мен өнімнің өзінің сәйкессіздігі бір негіз емес. Екіншісі: Еуразиялық экономикалық комиссия қауіпсіздік көрсеткіштерінің қазіргі ғылыми білім деңгейіне негізделген өзгерісін қабылдаған. Үшіншісі: мүше мемлекеттердің уәкілетті органдарынан, халықаралық ұйымдардан немесе одаққа мүше емес мемлекеттерден сәйкессіздік туралы не адамның өмірі мен денсаулығына қауіп туралы ақпарат келіп түскен. Тоқтата тұру сәйкессіздік себебін жою үшін, орындалу мерзімі көрсетіле отырып жасалады.

Тоқтата тұру, айыру, қайта бастау немесе тоқтату туралы ақпарат дереу мүше мемлекеттер уәкілетті органдары басшыларына жіберіледі және бірыңғай тізілімге енгізіледі. 7-тармақ:

1. Өнімнің техникалық регламенттерге және (немесе) Еуразиялық экономикалық одақтың тауарларға қойылатын бірыңғай санитариялық-эпидемиологиялық және гигиеналық талаптарына сәйкес келмеуіне байланысты оны мемлекеттік тіркеу туралы куәліктің қолданысын тоқтата тұру, одан айыру (кері қайтарып алу), қайта бастау немесе тоқтату туралы ақпарат дереу Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердің уәкілетті органдарының басшыларына (олардың орынбасарларына) жіберіледі және Өнімді мемлекеттік тіркеу туралы куәліктердің бірыңғай тізіліміне енгізіледі.

Қайта ресімдеу қосымша немесе қайта сынақсыз да болады. 8-тармақ екі жағдайды атайды:

1. Өнімді мемлекеттік тіркеу туралы куәлік "Рұқсаттар және хабарламалар туралы" Қазақстан Республикасының Заңында көзделген жалпы негіздерден бөлек, мынадай:

Біріншісі: дайындаушының немесе өтініш берушінің заңды мекенжайы өзгерген. Екіншісі: одақтың өнімге талап белгілейтін жаңа актісі басылып шыққан, бірақ оның қабылдануы гигиеналық қауіпсіздік көрсеткіштеріне және құрамға өзгеріс әкелмейді.

9-тармақ: бірыңғай тізілім сол мемлекеттік органның интернет-ресурсында орналастырылуға жатады.

1. Өнімді мемлекеттік тіркеу туралы куәліктердің бірыңғай тізілімі халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы мемлекеттік органның интернет-ресурсында орналастырылуға жатады.

Тармақ ресурстың мекенжайын атамайды, тек оның иесін — сол мемлекеттік органды атайды.

Регламент қандай тағам өнімі мамандандырылған ретінде мемлекеттік тіркеуден өтетінін көрсетеді. 24-баптың 1-тармағы: мамандандырылған тағам өнімі мемлекеттік тіркеуге жатады. Оған бес топ кіреді. Біріншісі: балалар тағамына арналған тағам өнімі, оның ішінде балалар тағамына арналған ауыз су. Екіншісі: диеталық емдік және диеталық профилактикалық тамақтануға арналған тағам өнімі. Үшіншісі: минералдануы 1 мг/дм3-тен жоғары табиғи минералды, емдік-асханалық, емдік минералды су, не минералдануы бұдан төмен болса да, биологиялық белсенді заттары бальнеологиялық нормадан төмен емес су. Төртіншісі: спортшылар, жүкті және бала емізетін әйелдердің тамақтануына арналған өнім. Бесіншісі: тағамға биологиялық белсенді қоспалар. Бальнеологиялық норманы миллиграммен бұл жол келтірмейді. „1 мг/дм3-тен жоғары“ шегі — осы тіркеу үшін минералдану шегі, сорпадағы тұз нормасы емес және тұздағы йод нормасы емес.

Тіркелгенге дейін мұндай өнімді өндіруге, сақтауға, тасымалдауға және өткізуге жібермейді. Одақ аумағында тіркеу өндіруге дайындау кезеңінде жасалады, әкелінетін өнім — әкелгенге дейін. Бұл тіркеудің мерзімі декларациядікіндей емес. 5-тармақ: мамандандырылған тағам өнімін мемлекеттік тіркеу мерзімсіз. Оны тоқтатуға немесе тоқтата тұруға болады, егер мемлекеттік бақылау (қадағалау) нәтижесінде және (немесе) мүше мемлекеттің сот органдарының шешімімен регламент талаптарына сәйкессіздік анықталса. Өтініш беруші тіркеу органының шешіміне сот тәртібімен шағымдануға құқылы.

Мамандандырылған өнімді тіркеу құжаттарын қарау — өтініш барлық қажетті құжатпен келіп түскен күннен бастап 5 жұмыс күнінен аспайды. Бұл регламенттің 25-бабының 5-тармағы. Тіркеу фактісі — қарау аяқталғаннан кейін 3 күн ішінде мамандандырылған тағам өнімінің бірыңғай тізіліміне мәлімет енгізу. Бұл 6-тармақ. „3 күн“ осы сөйлемде «жұмыс күні» деп ашылмаған. Бес жұмыс күні мен үш күн — осы тіркеу туралы, 1д сызбасының декларациясы туралы емес және дүкен сөресіндегі кәдімгі „сапа қағазы“ туралы емес. Оларды кез келген қағазға көшіруге болмайды. Кодекстің 22-бабында осы бес жұмыс күні мен үш күн жоқ. Оларды кодекстің куәлігіне ауыстырып жапсырмаңыз.

Қасында жаңа түрдегі тағам өнімі тұр. Регламент сөздігі анықтаманы тұтас береді, және оны қысқартып баяндауға болмайды. Жаңа түрдегі тағам өнімі — тағамдық қоспалар мен хош иістендіргіштерді қоса алғанда, адам Кеден одағының кеден аумағында бұрын тамаққа пайдаланбаған өнім, атап айтқанда: бастапқы молекулалық құрылымы жаңа немесе қасақана өзгертілген; микроорганизмдерден, микроскопиялық саңырауқұлақтар мен балдырлардан, өсімдіктерден тұратын немесе бөлініп алынған, жануарлардан бөлініп алынған, ГМО-дан немесе оларды пайдалана отырып алынған, наноматериалдар және нанотехнология өнімдері. Алып тастау: дәстүрлі тәсілмен алынған, айналымда жүрген және тәжірибе бойынша қауіпсіз деп саналатын тағам өнімі. Таныс өнімнің жаңа дәмінің өзі бұл анықтамаға түспейді. Анықтама тізген түрдегі жаңалық керек.

27-бап тіркеу туралы былай дейді. Жаңа түрдегі тағам өнімін мемлекеттік тіркеу фактісі бұдан былай ұқсас тағам өнімі жаңа түрдегі өнім болып саналмайды және оны басқа өтініш беруші басқа атаумен мемлекеттік тіркеуге жатпайды дегенді білдіреді. Жаңа түрдегі тағам өнімін мемлекеттік тіркеу мерзімсіз. Сериялық нанға берілетін кәдімгі декларация осында жатпайды.

Бағдарламадағы «регламенттеу» сөзі 22-бапта да, регламенттің 23–27-баптарында да жеке рәсім болып аталмаған. Міндетті шама мен тәртіпті Кодексте мемлекеттік санитариялық-эпидемиологиялық нормалау деп атайды: санитариялық қағидалар, гигиеналық нормативтер, техникалық регламенттер. Бұл 94-бап, және оны алдыңғы сабақ ашты. Нормалауды „гигиеналық регламенттеу“ деп атауға тек бағдарламаның сөзі ретінде болады. Қолданыстағы құжаттың атауы ретінде бұл сөздер актілерде кездеспейді.

7. Өнімді сертификаттау және маманды сертификаттау — бөлек рәсімдер

1.1-тақырыпта „тамақ өнімдерін сертификаттау туралы ұғым“ тұр. Кодекстің 1-бабында «сертификаттау» сөзі басқа мәнге байланған. 82) тармақша:

1. денсаулық сақтау саласындағы маманды сертификаттау - жеке тұлғаның біліктілік деңгейінің денсаулық сақтау саласындағы салалық біліктілік шеңберінде және кәсіптік стандарттарда белгіленген біліктілік талаптарына сәйкестігін айқындау рәсімі, сондай-ақ клиникалық немесе фармацевтикалық практикаға немесе халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы қызметке дайындықты қоса алғанда, денсаулық сақтау саласындағы кәсіптік қызметке дайындықты айқындау;

Бұл жеке тұлғаның біліктілік деңгейі туралы рәсім, оның ішінде халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы қызметке дайындық туралы. Ол бойынша құжат — денсаулық сақтау саласындағы маман сертификаты, сол баптың 83) тармақшасы:

1. денсаулық сақтау саласындағы маман сертификаты - жеке тұлғаның біліктілік деңгейін және клиникалық немесе фармацевтикалық практикаға немесе халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы қызметке дайындығын қоса алғанда, оның денсаулық сақтау саласындағы кәсіптік қызметке дайындығын растайтын, белгіленген үлгідегі құжат;

Қоюландырылған сүт банкасына бұл сертификаттың қатысы жоқ. Оны өнім қағазымен шатастыру екі жаққа да қауіпті: гигиеналық оқытуды жүргізетін адамнан білімін қарайды, өнім топтамасынан декларацияны, тіркеу куәлігін немесе, тұз болса, сәйкестік сертификатын қарайды.

Тағам өніміне сәйкестік сертификатын Кодекс мұнда ашылған баптарда нақты түрде йодталған ас тұзы үшін талап етеді. Бұл келесі бөлім. „Бүкіл тағам өнімі сертификаттауға жатады“ деген жалпы бап Кодексте жоқ. КО ТР 021/2011-де „сертификат“ сөзі жоқ: кәдімгі растау жолы — декларация, мамандандырылған өнім мен жаңа түрдің жолы — мемлекеттік тіркеу, өңделмеген жануар шикізатының жолы — ветеринариялық-санитариялық сараптама, қоғамдық тамақтандыру тағамының жолы — мемлекеттік қадағалау.

Сондықтан қабылдауда құжат тысының түсін емес, құжаттың тақырыбын оқисыз. „Сәйкестік туралы декларация“, «мемлекеттік тіркеу туралы куәлік», «сәйкестік сертификаты» — үш атау. Декларацияның мерзімін өтініш беруші қояды. Мамандандырылған өнімнің тіркеуі мерзімсіз, оны тоқтатқанша. Тұз сертификатын Кодекс әкелу мен өткізудің шарты деп талап етеді, бірақ сертификаттың өз мерзімін 112-бап санмен жазбайды: оны құжаттан және бап сілтейтін техникалық реттеу заңнамасынан қарайды. Бұл мерзімнің цифры 112-бапта жоқ.

8. Байыту: анықтама, ұн, тұз

Бағдарлама байыту ұғымын беріп, бірден ашады. Жоғарыда үшінші жол келтірілді: тамақ өнімін өндіру және қайта өңдеу процесінде оған витаминдерді, минералдарды және басқа да заттарды енгізу, тағамдық және биологиялық құндылығын арттыру және адамдағы тапшылыққа негізделген аурулардың алдын алу үшін. Кодекс, 1-бап, 10) тармақша, сол мәнді басқа сөзбен айтады:

1. байыту (фортификация) - тағамдық өнімді өндіру немесе қайта өңдеу процесінде оған дәрумендерді, минералдарды және басқа да заттарды тағамдық және биологиялық құндылығын арттыру, сондай-ақ адамда олардың тапшы болуына байланысты аурулардың профилактикасы мақсатында енгізу;

Бұл байытудың, ол фортификацияның анықтамасы. Ол мақсат туралы және сәт туралы: өндіру немесе қайта өңдеу кезінде. Дайын ботқаның үстіне тәрелкеде дәрумен себуді бұл анықтама өнімді байыту деп атамайды. Бағдарлама мен Кодекс бір рәсімді сәл басқа сөзбен ашады: бағдарлама „витамин“ дейді, Кодекс „дәрумен“ дейді. Мәні бір, бірақ норманы атағанда Кодекстің өз сөзіне сүйенесіз.

Регламент нәтижені анықтайды — байытылған тағам өнімін. Анықтаманы қысқартпай баяндаймыз. Байытылған тағам өнімі — оған бір немесе одан көп тағамдық және (немесе) биологиялық белсенді зат және (немесе) пробиотикалық микроорганизм қосылған өнім. Олар әуелде болмаған, не жеткіліксіз болған, не өндіру (дайындау) кезінде жоғалған. Дайындаушы кепілдік берген әрбір осындай заттың мөлшері тағамдық заттың көзі болып табылатын өнімнің өлшемшартына немесе тағам өнімінің өзге айырым белгілеріне сәйкес деңгейге жеткізілген. Жоғарғы шек: ең жоғары мөлшер, мұндай деңгейлер болса, осы заттарды барлық мүмкін көзден түскендегі жоғарғы қауіпсіз тұтыну деңгейінен аспауға тиіс. Деңгейдің өзін миллиграммен анықтама жазбайды. Жоғарыда айтылған 7-баптың 12-тармағы төменгі тұтыну табалдырығын қосады: 100 мл, 100 г немесе бір реттік порцияда тәуліктік тұтыну деңгейінің кемінде 5 пайызы. Және бөлек — пробиотиктер туралы: пробиотикалық микроорганизмдердің мөлшері 1 г немесе 1 мл өнімде кемінде 10⁹ колония түзуші бірлік (микроб жасушасы) болуға тиіс.

Темір. Кодекстің 111-бабы «Темір тапшылығы жай-күйінің профилактикасы» деп аталады.

111-бап. Темір тапшылығы жай-күйінің профилактикасы

Анемияны ол тағаммен темірдің жеткіліксіз түсуінен, қорытылуынан және жоғалуынан болатын патологиялық процесс деп анықтайды:

1. Темір тапшылығы анемиясы - организмге тағамдық өніммен темірдің жеткіліксіз түсуінен, организмде темірдің жеткіліксіз қорытылуынан және асқазан-ішек жолдарының, несеп-жыныс жүйесінің және қан жүйесінің кейбір созылмалы аурулары кезінде темірді жоғалтудың ұлғаюынан, темірге деген қажеттіліктің артуынан болатын организмнің патологиялық процесі.

Профилактика шаралары үш қағидатқа сүйенеді:

1. Темір тапшылығы жай-күйінің профилактикасы жөніндегі іс-шаралар:

1. мемлекеттік органдардың, жеке және заңды тұлғалардың Қазақстан Республикасында байытылған тағамдық өнімдерді өндіруге, әкелуге, әкетуге, өткізуге және айналымының басқа да сатыларындағы қозғалысына қойылатын талаптарды қамтамасыз ету мен сақтауға жауапкершілігі;

1. халықтың нысаналы топтарын құрамында темір бар препараттармен профилактикалық қамтамасыз ету;

1. ұнды және өзге де тағамдық өнімдерді құрамында темір бар дәрумендермен, минералдармен және басқа да заттармен байыту (фортификациялау) қағидаттарында жүзеге асырылады.

Бірінші қағидат: байытылған тағамдық өнімді өндіру, әкелу, әкету, өткізу және айналымның басқа сатыларындағы талапты мемлекеттік органдар, жеке және заңды тұлғалар қамтамасыз етеді және сақтайды. Екіншісі: халықтың нысаналы топтарын құрамында темір бар препараттармен профилактикалық қамтамасыз ету. Бұл медициналық шара. Оны наубайшы жүргізбейді. Үшіншісі: ұнды және өзге де тағамдық өнімдерді құрамында темір бар дәрумендермен, минералдармен және басқа да заттармен байыту. Наубайшы мен диірменшіге байыту қағидаты және тікелей 3-тармақ қатысты:

1. Қазақстан Республикасының аумағында өткізілетін (айналымдағы) жоғары және бірінші сортты бидай ұны құрамында темір бар дәрумендермен, минералдармен және басқа да заттармен байытуға (фортификациялауға) жатады.

Қазақстан Республикасының аумағында өткізілетін, айналымдағы жоғары және бірінші сортты бидай ұны құрамында темір бар дәрумендермен, минералдармен және басқа да заттармен байытуға жатады. Екінші сорт, қара ұн және бидайдан емес ұн осы тармақта аталмаған. Тармақты оларға өзіңізден кеңейтуге болмайды. „Жоғары сорт онсыз да жарайды“ деп тарылтуға да болмайды: тармақ «жатады» дейді.

Бір килограмм ұнда қанша миллиграмм темір болатынын 111-бап жазбайды. Міндетті фортификациялауға жататын өнімді байыту және нарықтағы айналыс тәртібін мемлекеттік орган айқындайды:

Міндетті фортификациялауға жататын тағамдық өнімді байыту (фортификациялау) және оның нарығындағы айналысы тәртібін халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы мемлекеттік орган айқындайды.

Дозаны, дәрумен маркасын және пайызбен ауытқу рұқсатын 111-бап атамайды: олар органның бөлек бекітетін тәртібінде. Сондықтан мұнда ойдан цифр қойылмайды. Қапта таңбалауды және дайындаушының құжатын қарайды. Жоғары және бірінші сортты бидай ұнын қабылдағанда сұрақ біреу: байыту органның тәртібі талап ететіндей жүргізілген бе, „ұн ақ, демек жарамды“ ма емес.

Йод. 112-бап йод тапшылығы ауруларын қалқанша без функциясының бұзылуы және йодтың жеткіліксіз түсуі арқылы анықтайды.

112-бап. Йод тапшылығы ауруларының профилактикасы

1. Йод тапшылығы аурулары - организмге йодтың жеткіліксіз түсуіне байланысты қалқанша без функциясының бұзылуынан болатын организмнің патологиялық жай-күйі;

Профилактика йод қосындыларымен байытылған өнім өндіруді дамытуды және өткізуді де қамтиды:

1. Йод тапшылығы ауруларының профилактикасы - мыналарға:

1. халық денсаулығын қорғауға;

1. Қазақстан Республикасының аумағында йод тапшылығы ауруларының профилактикасы жөніндегі келісілген іс-шараларды жүргізуге;

1. йод қосындыларымен байытылған тағамдық өнімдер өндіруді дамытуға және өткізуге бағытталған йод тапшылығы ауруларының алдын алу жөніндегі іс-шаралар жүйесі.

Іс-шара мемлекеттік органдардың, жеке және заңды тұлғалардың йодталған ас тұзы мен жемдік тұзды өндіру, әкелу, әкету және өткізу талаптарын қамтамасыз етуі мен сақтауы қағидатында жүзеге асырылады:

1. Йод тапшылығы ауруларының профилактикасы жөніндегі іс-шаралар мемлекеттік органдардың, жеке және заңды тұлғалардың Қазақстан Республикасында йодталған ас тұзы және жемдік тұзды өндіруге, әкелуге, әкетуге, өткізуге қойылатын талаптарды қамтамасыз етуге және сақтауға жауапкершілігі қағидаттарында жүзеге асырылады.

Тұзға қойылатын талап 4-тармақта жиналған. Талап пен оның екі алып тастауы бір сөйлемде тұр, алып тастаулар алдымен аталады:

1. Тұз өндіруге, оның айналымына және қауіпсіздігіне мынадай талаптар белгіленеді:

йодталған тұз қолдануға қарсы көрсетілімдері бар адамдарға;

өндірісінде йодталмаған тұз қолданылатын жекелеген тағамдық өнім түрлерін өндіруге арналған тұзды қоспағанда, Қазақстан Республикасының аумағына әкелінетін, онда өндірілетін және (немесе) өткізілетін ас тұзы және жемдік тұз йодталған болуға тиіс.

Яғни екі топқа арналған тұзды қоспағанда, Қазақстан Республикасының аумағына әкелінетін, онда өндірілетін және (немесе) өткізілетін ас тұзы мен жемдік тұз йодталған болуға тиіс. Бірінші топ — йодталған тұзды қолдануға қарсы көрсетілімі бар адамдар. Екінші топ — өндірісінде йодталмаған тұз қолданылатын жекелеген тағамдық өнім түрлері. Йодталмаған ас тұзын әкелу, өндіру және өткізу тәртібін сол мемлекеттік орган айқындайды:

Йодталмаған ас тұзын әкелу, өндіру және өткізу тәртібін халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы мемлекеттік орган айқындайды;

Осы түрлердің тізбесін 9-баптың 33) тармақшасы бойынша орган бекітеді:

1. халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы мемлекеттік бақылау мен қадағалауға жататын, өндірісінде йодталмаған тұз пайдаланылатын тағамдық өнімнің жекелеген түрлерінің тізбесін бекітеді;

Түрлер тізбесінің өзі 112-бапта жоқ. „шұжыққа кәдімгі тұз салуға болады“ немесе „нанға кәдімгі тұз салуға болады“ деп 112-бапқа сілтеуге болмайды, түр органның тізбесінде тұрмайынша.

4-тармақтың 2) тармақшасы тұздағы йод құрамының нормасы, оның сапасы, қауіпсіздігі, йодтау әдісі және йод азайғанда қайта йодтау осы саладағы нормативтік құқықтық актілерге сәйкес келуге тиіс дейді:

1. тұздағы йод құрамының нормалары, оның сапасы, қауіпсіздігі, йодтау әдістері, йод құрамы төмендеген кезде қайта йодтау процесі халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы нормативтік құқықтық актілерге сәйкес келуге тиіс;

Килограммға микрограмм немесе миллиграмм саны тармақшада жоқ.

1. тармақша жоғарыдағы екі алып тастаудан басқа йодталмаған тұзды өндіруге, әкелуге және өткізуге тыйым салады:

1. осы баптың 4-тармағы 1) тармақшасының екінші және үшінші абзацтарында көзделген жағдайларды қоспағанда, Қазақстан Республикасының аумағында йодталмаған тұзды өндіруге, әкелуге, сондай-ақ өткізуге тыйым салынады;

1. тармақша жалған тұзға тыйым салады. Әкету осы тармақшада да аталған. Жалған өнім „тек әкелмеу“ емес:

1. жалған тұзды өндіруге, әкелуге, әкетуге және (немесе) өткізуге тыйым салынады.

5-тармақ йодталған ас тұзын сәйкестікті растауға аударады:

1. Йодталған ас тұзына мынадай талаптар қойылады:

1. Қазақстан Республикасының аумағында өткізуге арналған йодталған ас тұзы Қазақстан Республикасының техникалық реттеу саласындағы заңнамасына сәйкес сәйкестігін міндетті растауға жатады;

1. йодталған ас тұзын Қазақстан Республикасының техникалық реттеу саласындағы заңнамасына сәйкес берілген сәйкестік сертификатынсыз әкелуге және өткізуге жол берілмейді.

Міне, осы Кодексте тағам өніміне сәйкестік сертификаты қайда тұр. Қазақстанда өткізуге арналған йодталған ас тұзы техникалық реттеу саласындағы заңнамаға сәйкес сәйкестігін міндетті растауға жатады. Осы заңнамаға сәйкес берілген сәйкестік сертификатынсыз әкелуге және өткізуге жол берілмейді. Жемдік тұз 5-тармақта бөлек қайталанбайды: 5-тармақ йодталған ас тұзы туралы. Жемдік тұзды 4-тармақ йодтауды талап етеді, бірақ 5-тармақтың сертификаты ас тұзына байланған.

6-тармақ йод қосындыларымен байытылған өнімді өндіру, сақтау, тасымалдау және өткізу шарттарын заңнама талабына байлайды:

1. Йод қосындыларымен байытылған тағамдық өнімдерді өндіру, сондай-ақ сақтау, тасымалдау және өткізу шарттары Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген талаптарға сәйкес келуге тиіс.

9-баптың 34) тармақшасы сол органға йод тапшылығы ауруларының профилактикасы саласындағы мемлекеттік реттеуді береді:

1. йод тапшылығы ауруларының профилактикасы саласында мемлекеттік реттеуді жүзеге асырады;

1. тармақша микронутриенттік жеткіліксіздікке, оның ішінде йод тапшылығы мен темір тапшылығы ауруларына байланысты инфекциялық емес аурулардың профилактикасы бойынша қоғамдық бірлестіктермен өзара іс-қимыл туралы:

1. микронутриенттік жеткіліксіздікке байланысты инфекциялық емес аурулардың, оның ішінде йод тапшылығы және темір тапшылығы ауруларының профилактикасы саласындағы қоғамдық бірлестіктермен өзара іс-қимыл жасайды;

Бұл саясат контуры. Ауысымда ол қарапайым көрінеді: айналымдағы жоғары және бірінші сортты бидай ұны байытылған, айналымдағы ас тұзы йодталған, егер аталған алып тастау болмаса, және йодталған ас тұзында сәйкестік сертификаты бар.

Йод қосындыларымен байытылған өнімді өндіретін және өткізетін жеке және заңды тұлғалар тұтынушыға сапа мен қауіпсіздікке және нормативтік құқықтық актілерге сәйкестікке кепілдік береді. Бұл 7-тармақ:

1. Йод қосындыларымен байытылған тағамдық өнімдерді өндіру мен өткізуді жүзеге асыратын жеке және заңды тұлғалар тұтынушыларға олардың сапасы мен қауіпсіздігіне, халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы нормативтік құқықтық актілерге сәйкестігіне кепілдік беруге тиіс.

Кепілдік құжатты алмастырмайды. Ол өндіруші мен сатушы сәйкестік үшін жауап беретінін білдіреді, тек „қапты әрі қарай бердік“ емес.

9. Бұл төрт жұмыс орнында қалай көрінеді

Мейрамхана асүйінде. Қонаққа тамақтану қызметі ретінде беретін тағамды регламенттің 21-бабы декларация арқылы да, әр атауды тіркеу арқылы да өткізбейді. Оның сәйкестігін мемлекеттік қадағалау қарайды. Тәрелкедегі айналым белгісін 39-бап талап етпейді. Бұл кез келген нәрсемен тамақтандыру еркіндігі емес. Тағам жиналған шикізат айналымға өз қағидасымен шығады. Ет — 7-бапта сол ет түріне жазылған температурамен, және сақтау кезінде жібігеннен кейін қайта мұздатылмай. Мерзімі өткен қапты тұздыққа жібермей, айналымнан алады. Мамандандырылған балалар немесе диеталық өнім — тек тіркеу өндіруден бұрын немесе әкелуден бұрын болса. Жартылай фабрикаттағы мерзімді дайындаушы қойған. Оны гастросыйымдылыққа маркермен қайта жазуды 7-бап аспазға тапсырмайды. Порцияның килокалориямен ұтымдылығы сізге берілмеген. Қауіпсіздік берілген.

Ұн тартатын немесе пісіретін цехта. Қазақстандағы айналымда жоғары және бірінші сортты бидай ұны байытуға жатады. Миллиграммен дозаны бұл сабақтан алмайсыз: 111-бапта ол жоқ, тәртіпті орган бекітеді, тәртіптің мәтіні мұнда ашылмаған. Жүкқұжатта бірінші сортты ұн тұрса және байыту туралы ештеңе болмаса, бұл топтама құжатына сұрақ, дежаға препаратты күрекпен салуға себеп емес. Өз бетінше қосқан қоспа банкте «дәрумен» деп жазылғаны үшін 1-бап бойынша фортификацияға айналмайды. Фортификация — өндіру немесе қайта өңдеу барысында, тәртіп анықтағандай енгізу. Қамырға салатын тұз — йодталған ас тұзы, егер бұйымның түрі йодталмаған тұз тізбесіне кірмесе. Тізбе бапта жоқ, оны орган бекітеді.

Дүкенде. Кәдімгі бакалея сөресінде топтаманы ілестіретін декларацияны немесе ол туралы мәліметті, өтініш беруші көрсеткен мерзімді және атаудың түйісуін іздейсіз. Балалар тағамы, балаларға арналған су, диеталық өнім, жүкті әйелдер мен спортшыларға арналған өнім, биологиялық белсенді қоспалар сөресінде мемлекеттік тіркеу туралы куәлік тұрады, және регламент бойынша тіркеу мерзімсіз, оны тоқтатқанша. Тұз сөресінде йодтау және сәйкестік сертификаты. Мерзімі өткен қапты „талдауға жіберейік, әлі жарар“ деп қоймай, алады: 47-бап бұл жағдайда зерттеу жүргізбейді, 5-бап айналымнан алуды талап етеді. Өтініш беруші ГМО пайдаланбаған өнім 0,9 пайыз және одан аз кездейсоқ қоспада құрамында ГМО бар өнімге жатпайды. Бұл „0,9-ға дейін ГМО қосуға болады“ деген сөре емес.

Көлікте. 5-баптың 3-тармағы айналымдағы өнімге, оның ішінде шикізатқа, қадағаланудың тауарға ілеспе құжаттарын талап етеді. Салқындатылған еттің кез келген нүктеде плюс 4 °С-тан жоғары болуы, мұздатылған еттің өз минус 8 °С-ы, құс пен қоян үшін минус 12 градус, және етті сақтаудың минус 18 °С-тан жоғары болмауы 7-баптың осы шикізатқа арналған тосқауылы, бүкіл машинаның әмбебап режимі емес. Шанақта балалар тағамына арналған су мен кәдімгі қант қатар тұрса, судың мамандандырылған өнімнің өз тіркеу жолы болуға тиіс, қанттың өз жолы. Машинаның температурасы бір құжатты екіншісіне айналдырмайды. Анықтама бойынша тез бұзылатын — мерзімі 5 күннен аспайтын, егер түр регламенті басқаша айтпаса, және оған арнайы температура режимі керек өнім. Бес күн — анықтаманың шегі, кез келген өнімді режимсіз бесінші тәулік ұстауға рұқсат емес.

Төрт жерде де бірдей қате сөйлем: „курс өтті, демек өнімді жіберуге болады“. Бұл мәтін тақырыпқа дайындайды. Жұмысқа жіберуді басқа контур береді: Қағидалардағы оқыту, емтихан және ақпараттық жүйедегі жазба, қарап-тексеру және кітапша. Жеке медициналық кітапшаға гигиеналық оқыту туралы мөртаңба 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап қойылмайды. Бұл бірінші сабақта ашылған. Өнімге қағазды өтініш беруші, тіркеу органы немесе сәйкестікті растау береді, курс тыңдаушысы емес.

10. Осы актілерде не жоқ

«Тиімді тамақтану» анықтамасы және калорияның, ақуыздың, майдың, көмірсудың, порцияның граммен кез келген саны Кодекстің 1-бабында да, мұнда қаралған регламент баптарында да жоқ.

„Мемлекеттік гигиеналық тіркеу“ және рәсімнің атауы ретіндегі „регламенттеу“ Кодексте де, КО ТР 021/2011-де де жоқ. Бар нәрсе: өнімді мемлекеттік тіркеу туралы куәлік, мамандандырылған өнім мен жаңа түрді тіркеу, декларациялау, ветеринариялық-санитариялық сараптама, өндірістік объектілерді тіркеу, объектіге санитариялық-эпидемиологиялық қорытынды.

„Сертификат“ сөзі КО ТР 021/2011-де жоқ. Сәйкестік сертификатын Кодекс йодталған ас тұзы үшін талап етеді. Маман сертификаты адамның біліктілігі туралы.

Ұнның килограммына темірдің миллиграммы және тұздың килограммына йодтың миллиграммы 111 және 112-баптарда жоқ. Йод нормасын бап нормативтік құқықтық актілерге жібереді. Фортификация тәртібін орган айқындайды. Тәртіптің мәтіні бұл сабақта ашылмаған.

Декларация мерзімінің «3 жыл» немесе «5 жыл» дегені 23-бапта жоқ. Мерзімді өтініш беруші белгілейді, егер түр регламенті басқаша айтпаса.

4д декларациялау сызбасы 23-бапта жоқ. 1д, 2д және 3д аталған, және 5-тармақ жекелеген түр регламенттерінде өзге сызбаға жол береді.

Плюс 4, минус 8, минус 12 және минус 18 градустары 7-баптағы тұжырымдағы етке, құс етіне және қоян етіне қатысты. Бүкіл асүйге бұл градусты бап жаймайды. Бес жұмыс күні мен үш күн — мамандандырылған тағам өнімін қарау және тізілімге енгізу мерзімі, регламенттің 25-бабы. Декларация мерзімі емес және өнімнің жарамдылық мерзімі емес.

Қоғамдық тамақтандыруда пісіруге болмайтын тағамдар тізбесі осы баптарда келтірілмеген. Тыйым салу тақырыбы санитариялық қағидаларда бар, мәзірсіз. 95-баптың 1-тармағы 30) тармақшасы:

1. көпшілікті тамақтандыру объектілерінде жекелеген тағамдардың, азық-түлік пен өнімнің (тауарлардың) дайындалуы мен өткізілуіне тыйым салуға қойылатын талаптарды қамтиды.

Тағамдардың атауы тармақшада жоқ. Қоғамдық тамақтандыру тағамын қадағалау бағалайды, тәрелкеде декларацияның жоқтығы емес.

Регламенттің 7-бабына ескертпе Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің 2019 жылғы 8 тамыздағы № 115 шешімін және 2023 жылғы 23 маусымдағы № 70 шешімін атайды. Біріншісі ресми жарияланған күннен кейін 180 күнтізбелік күн өткен соң, екіншісі ресми жарияланған күннен кейін 12 ай өткен соң күшіне енеді деп жазылған. Бұл шешімдер қосымша кестелерінде нені ауыстырғанын сабақ ұяшық бойынша қайта баяндамайды.

Қысқаша

• «Тиімді тамақтану» 1.1-тақырыпта бар, Кодекстің сөздігінде анықтамасы жоқ, калория мен грамм жоқ. 77-бап азаматқа дұрыс тамақтану, өнім қауіпсіздігі және тамақтанудың ұтымды нормалары туралы ақпаратты уәде етеді. 91-бап ұтымды тамақтану қағидаттарын балабақша мен мектеп үшін атайды, рацион кестесінсіз.
• КО ТР 021/2011 бойынша қауіпсіздік — адам мен болашақ ұрпақ үшін жол берілмейтін тәуекелдің болмауы. Жарамдылық мерзімі мен сақтау шарттарын дайындаушы қояды. Мерзімнен кейін өнімді айналымнан алады. Мерзімі өткенде немесе айқын бүлінгенде зертханалық зерттеу жүргізілмейді, бұл Кодекстің 47-бабы.
• Плюс 4 °С, минус 8 °С, минус 12 градус және минус 18 °С 7-бапта ет, құс және қоян туралы, жолдарда жазылғандай. Бес күн — тез бұзылатын өнім анықтамасының шегі, тоңазытқыштың әмбебап мерзімі емес. 0,9 пайыз — дайындаушы ГМО пайдаланбағандағы кездейсоқ қоспа туралы.
• Кәдімгі өнімді 1д, 2д немесе 3д сызбасымен декларациялайды. Декларация мерзімін өтініш беруші қояды. КО ТР 021/2011-де «сертификат» сөзі жоқ. Балалар тағамы, диеталық өнім, балаларға арналған су, минералдануы 1 мг/дм3-тен жоғары минералды су, спортшылар, жүкті және бала емізетін әйелдер тағамы, биологиялық белсенді қоспалар тіркеледі, тіркеу мерзімсіз. Қоғамдық тамақтандыру тағамын қадағалау бағалайды, әр тәрелкеге декларация емес.
• „Гигиеналық тіркеу және регламенттеу“ — бағдарлама сөзі. Кодексте өнімді тіркеу куәлікпен бітеді, және тек одақ шешімдері айқындайтын өнім үшін. Объектіге қорытынды — басқа құжат. Бес жұмыс күні мен үш күн регламенттің 25-бабында, кодекстің 22-бабында емес.
• Фортификация — өндіру немесе қайта өңдеу кезінде дәрумен, минерал және басқа зат енгізу. Бағдарлама «витамин» және «тамақ өнімі» дейді, Кодекс «дәрумен» және «тағамдық өнім» дейді. Қазақстандағы айналымда жоғары және бірінші сортты бидай ұны байытылады. 111-бапта доза жоқ. Ас тұзы мен жемдік тұз йодталған, екі алып тастаумен. Йодталған ас тұзын сәйкестік сертификатынсыз әкелмейді және өткізбейді. Байытылған өнімде қосылған әрбір зат — 100 мл, 100 г немесе порцияда тәуліктік тұтыну деңгейінің кемінде 5 пайызы. Миллиграммен деңгейді бап бермейді. Пробиотиктер: пробиотикалық микроорганизмдердің мөлшері 1 г немесе 1 мл өнімде кемінде 10⁹ колония түзуші бірлік (микроб жасушасы) болуға тиіс.
• Бұл сабақ 1.1-тақырыптың екінші жартысы бойынша дайындық. Ол оқытуды, емтиханды, топтаманы тіркеуді және жұмысқа жіберуді алмастырмайды.