Қазақстанда жұмыс беруші қызметкерлерді алғашқы көмекке оқытуға міндетті ме?

ДСМ-269/2020 Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 9-тармағы: «Ұйымның (кәсіпорынның) қызметкерлерін зардап шеккендерге алғашқы көмек көрсетуге оқытуды жұмыс беруші осы Қағидаларға сәйкес қамтамасыз етеді». Алғашқы көмек курстарынан міндетті түрде өтуге тиіс контингент сол Қағидалардың 8-тармағында аталған. Еңбек кодексінің 182-бабы еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау мәселелері бойынша оқытуды және медициналық қобдишамен жабдықтауды талап етеді — бұл басқа міндеттер.

Алғашқы көмекке оқудан қаншалықты жиі өту керек?

Жаңа жұмыскерлер — жұмыс беруші белгілеген мерзімде, бірақ жұмысқа қабылданғаннан кейін бір айдан кешіктірмей (ДСМ-269/2020 Қағидаларының 10-тармағы). Одан кейін даярлау 3 жылда бір рет жүргізіледі (12-тармақ). Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша нұсқау беру мен оқыту — басқа негізі бар басқа міндет (Еңбек кодексінің 182-бабы; № 1019 Қағидалар); № 1019 Қағидаларда алғашқы көмек жоқ.

Онлайн-курс сертификатталған жаттықтырушының алғашқы көмекке оқытуын алмастыра ала ма?

Жоқ. ДСМ-138/2020 Қағидалары теориялық дайындық пен симуляциялық жабдықтарды пайдаланатын практикалық сабақтарды талап етеді (6-тармақ), оқытуды сертификатталған жаттықтырушылар мен нұсқаушылар жүзеге асырады (3-тармақ), қорытындысы бойынша 2-қосымшадағы нысан бойынша сертификат беріледі (9-тармақ). Қашықтықтан оқыту нысанын Қағидалар атамайды. KNOWIKA курсы — Алғашқы көмек көрсету стандарты бойынша теориялық дайындық; оның сертификаты сіздің теорияны оқып-үйреніп, платформада емтихан тапсырғаныңызды растайды, бірақ жаттықтырушымен өтетін практиканы және оқытатын ұйымның сертификатын алмастырмайды.

Жұмыс орнында алғашқы көмекке оқыту: кім міндетті

Жұмыс берушінің міндеті: заң не дейді

Негіз — «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Қазақстан Республикасының 2020 жылғы 7 шілдедегі № 360-VI Кодексінің 90-бабы. Алғашқы көмек — оқиға орнында зардап шегушінің өзі немесе жақын жердегі басқа адам медицина қызметкерлері келгенге дейін жүргізетін жедел базалық іс-шаралар кешені; оны медициналық білімі жоқ адамдар да көрсете алады (1-тармақ). Алғашқы көмек курстарынан міндетті түрде өтуге жататын жұмыскерлер контингенті көрсетілген кәсіптер тізбесін және олардан өту кезеңділігін уәкілетті орган мүдделі мемлекеттік органдармен бірлесіп бекітеді (3-тармақ); ол сондай-ақ оқыту қағидаларын және шұғыл және кезек күттірмейтін жағдайлар тізбесін (4-тармақ), алғашқы көмек көрсету стандартын (6-тармақ) бекітеді. Оқыту бюджет қаражаты, жұмыс берушінің қаражаты немесе азаматтардың өз қаражаты есебінен жүргізіледі (5-тармақ).

Жұмыс берушінің міндеті Еңбек кодексінде емес, Алғашқы көмекті медициналық білімі жоқ, оның ішінде тиісті даярлықтан өткен адамдардың көрсету қағидаларында (Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 15 желтоқсандағы № ҚР ДСМ-269/2020 бұйрығына 1-қосымша) жазылған: «Ұйымның (кәсіпорынның) қызметкерлерін зардап шеккендерге алғашқы көмек көрсетуге оқытуды жұмыс беруші осы Қағидаларға сәйкес қамтамасыз етеді» (9-тармақ). Оқыту тиісті лицензиясы бар мамандандырылған оқу орталығында жүргізіледі немесе жұмыс беруші көшпелі оқыту циклын ұйымдастырады (11-тармақ). Еңбек кодексінің 182-бабы басқа нәрсе туралы: жұмыскерлерге еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау мәселелері бойынша оқыту, нұсқау беру және білімдерін тексеру (2-тармақтың 2) тармақшасы) және жұмыскерлерді, өзге де құралдармен қатар, медициналық қобдишамен қамтамасыз ету (2-тармақтың 4) тармақшасы); онда алғашқы көмекке оқыту туралы айтылмайды. Еңбек қызметіне байланысты жазатайым оқиға кезінде жұмыс беруші зардап шеккен адамға алғашқы медициналық көмек көрсетуді ұйымдастыруға міндетті (Еңбек кодексінің 187-бабы 1-тармағының 1) тармақшасы).

Оқудан кім өтеді және қандай кезеңділікпен

Медициналық білімі жоқ, міндетті түрде алғашқы көмек курстарынан өтуге тиіс адамдар контингенті ДСМ-269/2020 Қағидаларының 8-тармағында аталған — он санат: халықпен өзара іс-қимыл жасауға байланысты жедел және өзге де қызметті жүзеге асыратын ішкі істер органдарының қызметкерлері; Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің, ұлттық немесе мемлекеттік қауіпсіздік қызметі органдарының, ұлттық ұлан әскерлерінің әскери қызметшілері; өртке қарсы қызметтің қызметкерлері; авариялық-құтқару қызметінің құтқарушылары; әуе, су және темір жол көлігі экипаждарының мүшелері; қоғамдық автокөлік құралдарының барлық түрлерінің жүргізушілері; ведомстволық және жеке күзет ұйымдарының қызметкерлері; білім беру ұйымдарының қызметкерлері (оқу орындарының барлық түрлерінің оқытушылары, мектепке дейінгі және оқу-тәрбие мекемелерінің қызметкерлері); қауіпті өндірістік объектілердің қызметкерлері; медициналық білімі жоқ денсаулық сақтау ұйымдарының қызметкерлері.

Мерзімдер де сонда белгіленген. Жұмысқа жаңадан қабылданатын адамдар жұмыс беруші (немесе ол уәкілеттік берген адам) белгілеген мерзімде, бірақ жұмысқа қабылданғаннан кейін бір айдан кешіктірмей оқудан өтеді (10-тармақ). Одан әрі даярлау 3 жылда бір рет кезеңділікпен жүргізіледі (12-тармақ). Контингент пен кезеңділік ДСМ-269/2020 Қағидаларының 8 және 12-тармақтарында белгіленген; бұйрықтың өзі Кодекстің 90-бабының 1 және 6-тармақтары негізінде шығарылған.

Бұл мерзімдерді еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша циклдармен шатастырмаңыз. Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша оқыту мен білімін тексеру — басқа негізі бар басқа міндет (Еңбек кодексінің 182-бабы 2-тармағының 2) және 3) тармақшалары), оның өз қағидалары бар (№ 1019 бұйрық), ал оларда алғашқы көмек жоқ. Еңбек кодексінің 182-бабы 2-тармағының 3) тармақшасындағы (басшылар мен еңбек қауіпсіздігін және еңбекті қорғауды қамтамасыз етуге жауапты адамдар) және ДСМ-269/2020 Қағидаларының 12-тармағындағы «үш жыл» — бір міндет емес, сандардың сәйкес келуі ғана: бұл әртүрлі актілердегі екі түрлі міндет.

Сертификатталған жаттықтырушы, практика және онлайн-дайындықтың рөлі

Оқытудың қалай жүргізілетінін Қазақстан Республикасының азаматтарын алғашқы көмек көрсету дағдыларына оқыту қағидалары (Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 19 қазандағы № ҚР ДСМ-138/2020 бұйрығына 1-қосымша) белгілейді. Оқытуды сертификатталған жаттықтырушылар мен нұсқаушылар жүзеге асырады (3-тармақ); нұсқаушы — нұсқаушыларды даярлаудың арнайы бағдарламасы бойынша оқытудан өткен медициналық білімі бар адам (2-тармақтың 3) тармақшасы). Оқыту денсаулық сақтау саласындағы білім беру ұйымдарында, шарт негізінде мүдделі ұйымдарда көшпелі оқыту мүмкіндігімен (5-тармақ), осы ұйымның жұмыс оқу бағдарламасы бойынша (8-тармақ), теориялық дайындық пен симуляциялық жабдықтарды (1-қосымша: манекен-тренажерлер, оқу АСД, қан тоқтататын бұраулар және басқалары) пайдаланатын практикалық сабақтар нысанында жүргізіледі (6-тармақ). Қорытындысы бойынша 2-қосымшадағы нысан бойынша сертификат беріледі (9-тармақ). ДСМ-269/2020 Қағидалары теория мен симуляциялық жабдықтағы практика талабын қайталайды (7-тармақ). Сертификатталған жаттықтырушыларды даярлайтын денсаулық сақтау ұйымдарына қойылатын талаптар № ҚР ДСМ-330/2020 бұйрығымен бекітілген: жаттықтырушыларды даярлауда практикалық сабақтар кемінде 80% көлемінде жүргізіледі (3-тармақ, оқу-әдістемелік қамтамасыз етуге қойылатын талаптар, 4) тармақша).

Қашықтықтан оқыту нысанын ДСМ-138/2020 Қағидалары да, ДСМ-269/2020 Қағидалары да атамайды, оқыту сағаттарын да белгілемейді: сертификат нысанындағы «жалпы көлемде ___ сағат» жолы — бос өріс. Осыдан KNOWIKA курсының шекарасы шығады. Бұл — Алғашқы көмек көрсету стандарты (№ ҚР ДСМ-269/2020 бұйрығына 2-қосымша) бойынша теориялық дайындық: жағдайлардың белгілері, іс-әрекет тәртібі, жағдаяттарды талдау, платформадағы емтихан. Курс ДСМ-138/2020 Қағидалары және ДСМ-269/2020 Қағидаларының 8–12-тармақтары бойынша оқыту болып табылмайды, сертификатталған жаттықтырушы немесе нұсқаушы жүргізетін, симуляциялық жабдық пайдаланылатын практикалық сабақтарды алмастырмайды және 2-қосымшадағы нысан бойынша сертификат бермейді — оны оқытатын ұйым береді. 8-тармақтағы контингентке кіретін жұмыскер бұл курс арқылы өз міндетін орындамайды.

Жауапкершілік: еңбекті қорғау қайда, алғашқы көмек қайда

ӘҚБтК-нің «Еңбек қауіпсіздігін және еңбекті қорғауды қамтамасыз ету қағидаларын бұзу» деген 93-бабы жұмыс берушінің Қазақстан Республикасы еңбек заңнамасының еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау мәселелері бойынша оқытудан, білімін тексеруден өткізу жөніндегі талаптарын орындамағаны үшін айыппұл көздейді (4-бөлік): лауазымды адамдарға, шағын кәсіпкерлік субъектілеріне немесе коммерциялық емес ұйымдарға — 20 АЕК, орта кәсіпкерлік субъектілеріне — 30, ірі кәсіпкерлік субъектілеріне — 120; әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап — 40, 60 және 240 АЕК (5-бөлік). Бұл — еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау саласындағы жауапкершілік. 4-бөлік еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау мәселелері бойынша оқыту туралы. ӘҚБтК-де алғашқы көмекке оқытуды жүргізбегені үшін жеке құрам жоқ: «алғашқы көмек» сөз тіркесі онда тек 433-баптағы «медициналық-санитариялық алғашқы көмек» құрамында кездеседі, ал бұл — басқа ұғым.

Жұмыс беруші үшін практикалық қорытынды: бұл екі түрлі контур, оларды бөлек жүргізген жөн. Алғашқы көмек бойынша — жұмыскерлердің қайсысы 8-тармақтың контингентіне кіретінін анықтау, оқытатын ұйымды таңдау (ДСМ-269/2020 Қағидаларының 11-тармағы, ДСМ-138/2020 Қағидаларының 5-тармағы), жаңа жұмыскерлерді жұмысқа қабылданғаннан кейін бір айдан кешіктірмей оқыту (10-тармақ) және даярлауды 3 жылда бір рет қайталау (12-тармақ). KNOWIKA теориялық курсы жаттықтырушы жүргізетін практикалық сабаққа дайындық ретінде және оқыту кезеңдерінің арасында іс-әрекет тәртібін жаңғырту тәсілі ретінде пайдалы, бірақ Қағидалар бойынша оқытуды алмастырмайды.

Жиі қойылатын сұрақтар

Қазақстанда жұмыс беруші қызметкерлерді алғашқы көмекке оқытуға міндетті ме?: ДСМ-269/2020 Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 9-тармағы: «Ұйымның (кәсіпорынның) қызметкерлерін зардап шеккендерге алғашқы көмек көрсетуге оқытуды жұмыс беруші осы Қағидаларға сәйкес қамтамасыз етеді». Алғашқы көмек курстарынан міндетті түрде өтуге тиіс контингент сол Қағидалардың 8-тармағында аталған. Еңбек кодексінің 182-бабы еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау мәселелері бойынша оқытуды және медициналық қобдишамен жабдықтауды талап етеді — бұл басқа міндеттер.
Алғашқы көмекке оқудан қаншалықты жиі өту керек?: Жаңа жұмыскерлер — жұмыс беруші белгілеген мерзімде, бірақ жұмысқа қабылданғаннан кейін бір айдан кешіктірмей (ДСМ-269/2020 Қағидаларының 10-тармағы). Одан кейін даярлау 3 жылда бір рет жүргізіледі (12-тармақ). Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша нұсқау беру мен оқыту — басқа негізі бар басқа міндет (Еңбек кодексінің 182-бабы; № 1019 Қағидалар); № 1019 Қағидаларда алғашқы көмек жоқ.
Онлайн-курс сертификатталған жаттықтырушының алғашқы көмекке оқытуын алмастыра ала ма?: Жоқ. ДСМ-138/2020 Қағидалары теориялық дайындық пен симуляциялық жабдықтарды пайдаланатын практикалық сабақтарды талап етеді (6-тармақ), оқытуды сертификатталған жаттықтырушылар мен нұсқаушылар жүзеге асырады (3-тармақ), қорытындысы бойынша 2-қосымшадағы нысан бойынша сертификат беріледі (9-тармақ). Қашықтықтан оқыту нысанын Қағидалар атамайды. KNOWIKA курсы — Алғашқы көмек көрсету стандарты бойынша теориялық дайындық; оның сертификаты сіздің теорияны оқып-үйреніп, платформада емтихан тапсырғаныңызды растайды, бірақ жаттықтырушымен өтетін практиканы және оқытатын ұйымның сертификатын алмастырмайды.

KNOWIKA курсы