ҚАЗ
Барлық жаңалықтар

Заңнама ·

Радиоактивті қалдыққа рұқсатсыз кіру туралы бір сағат ішінде хабарлайды

Радиоактивті қалдықпен жұмыс істейтін немесе оны тасымалдайтын ұйым басшыларына: қағидалар бөгде міндетсіз физикалық қорғауға жауапты адамды енгізеді, ал қолданыла бастайтын күнді ресми жарияланымнан есептеуге қалдырады.

Қазақстан Республикасы Атом энергиясы жөніндегі агенттігі төрағасының 2026 жылғы 5 қарашадағы № 138-н/қ бұйрығы радиоактивті қалдықтарды және радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу объектілерін, оларды тасымалдауды қоса алғанда, физикалық тұрғыдан қорғау қағидаларын бекітеді. Бұйрық Әділет министрлігінде 2026 жылғы 6 қарашада № 40360 болып тіркелді. Акт карточкасындағы ресми жарияланым: ҚР НҚА электрондық түрдегі эталондық бақылау банкі, 2026 жылғы 11 қараша. Бұйрықтың 4-тармағы оны ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізеді. Тармақта күнтізбелік күн аталмаған.

Кімге жүктеледі және қалдық қалай бөлінеді

Қағидалардың 2-тармағы оларды радиоактивті қалдықтармен және осындай жұмыс объектілерімен айналысатын жеке және заңды тұлғаларға қолданады. 5-тармақ физикалық қорғауды қамтамасыз етуді сол тұлғаларға жүктейді. 6-тармақ мұны объектінің өмірлік циклінің барлық кезеңінде және қалдықпен жұмыс істегенде, тасымалдауды қоса, талап етеді.

10-тармақ меншікті белсенділік бойынша үш деңгей береді. «А» деңгейі — жоғары белсенді қалдық: рұқсатсыз кірудің, алып қоюдың, ұрлаудың, басып алудың және диверсияның алдын алу және ықтимал диверсияның радиологиялық салдарын барынша азайту. «В» деңгейі — орташа белсенді қалдық: сол әрекеттердің мүмкіндігін барынша азайту. «С» деңгейі — төмен белсенді қалдық: рұқсатсыз кіру, алып қою және ұрлау мүмкіндігін азайту. 12-тармақ өте төмен белсенді қалдықты осы үштіктен бөлек қояды: олар үшін рұқсатсыз кіруге, алып қоюға және ұрлауға қарсы ұйымдастыру, инженерлік және техникалық шаралар көзделеді.

1-қосымшадағы анықтау шараларында қайта өңдеу және кондиционерлеу қондырғыларының, сақтау пункттерінің, көму орындары мен қоймалардың периметрі қоршаумен және күзет сигнализациясымен жабдықталады, медициналық ұйымдар бұдан тыс: белгі «А» және «В» деңгейлерінде бар, «С» деңгейінде жоқ. Медициналық ұйымдардың сақтау пункттері мен қоймалары үшін сол кесте ғимарат периметрі бойынша, терезе мен есік ойықтарын қоса, күзет сигнализациясын талап етеді, бұл да «А» және «В» деңгейлеріне.

Ұйымның ішінде не бекітіледі

19-тармақ физикалық қорғау персоналын даярлауды және біліктілігін арттыруды жүйені басқару шараларының қатарына қояды. 3-қосымшаның 1-тармағы: қалдықтар мен объектілерді физикалық қорғау жоспары жеке құжат болып әзірленеді және оны объектінің бірінші басшысы бекітеді. Жоспардың құрамында персоналдың біліктілігін арттыру бөлімі және сенімділікті тексеру бөлімі бар.

1-қосымшаның 8-тармағы, «А», «В» және «С» деңгейлеріне белгімен: ұйымда физикалық қорғауға жауапты тұлға не тұлғалар айқындалады, оларға қызметтік қызметіне қатысы жоқ міндет жүктелмейді. Сол қосымшаның 11-тармағы, үш белгімен де: келушілердің радиоактивті қалдыққа кіруін жауапты тұлға сүйемелдейді. 13-тармақ: басшы жоспардың өзін, физикалық тұрғыдан қорғаудың инженерлік және техникалық құралдарына техникалық қызмет көрсету және техникалық жай-күйі мен жұмысқа қабілеттілігін тексеру жоспар-графигін және физикалық қорғау персоналының біліктілігін арттыру жоспар-кестесін бекітеді. Үш жол да «А», «В» және «С» деңгейлеріне белгіленген.

Жоғалту, кіру, алып қою, ұрлау, басып алу, диверсия

25-тармақ радиоактивті қалдықпен жұмыс істейтін, тасымалдау кезіндегі физикалық қорғауды қоса, жеке және заңды тұлғаларға арналған. Тәртіп басталатын оқиға: жоғалту, рұқсатсыз кіруге, алып қоюға, ұрлауға, басып алуға немесе диверсияға әрекет не сол факт. 25-тармақ төрт міндетті көздейді. Жағдайды түзету үшін дереу шаралар қабылдайды. Бір сағат ішінде уәкілетті органды, сондай-ақ басқа да мүдделі мемлекеттік органдарды хабардар етеді. Жетпіс екі сағат ішінде оқиғаны, оның себептерін, мән-жайларын және салдарын тергеп-тексереді. Бес жұмыс күні ішінде уәкілетті органға оқиғаның себептері, оның мән-жайлары мен салдары, сондай-ақ қабылданған немесе қабылданатын түзету шаралары туралы есепті ұсынады.

Осы қағидалардағы физикалық қорғау персоналын даярлау — өзінің жоспар-кестесі. Ол радиациялық қауіпсіздік бойынша рұқсатты алмастырмайды: А тобының рұқсатын қалай алады — бөлек материал, және № 138-н/қ бұйрық бұл рұқсатты реттемейді.

Ұйым мұндай қалдықты өзі тасымалдаса, тасымалдауға арналған физикалық қорғау жоспары жеке жасалады. Оның құрамы 4-қосымшада тізілген, ал Қағидалардың 19-тармағы осы қосымшаға сондай қызмет жүргізетіндерді жібереді.

Бастапқы дереккөз: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2600040360

Тақырып бойынша материалдар