Сізді өрт қауіпсіздігін қамтамасыз етуге жауапты етіп тағайындады. Енді не міндетті, не міндетті емес

Сіз бұл мәтінді ашуыңызға себеп болған жағдай үшеудің бірі болуы ықтимал.

Бірінші: сізге бұйрықты қол қоюға берді, онда сіздің тегіңіз тұр және жанында өрт қауіпсіздігін қамтамасыз етуге жауапты адам деген сөз тіркесі жазылған. Қол қойдыңыз, ал енді осы қолдың артында нақты не тұрғанын білгіңіз келеді.

Екінші: тексеруші басшыдан куәлік сұрады, басшы сізден сұрады, ал сізде ондай құжат жоқ. Ешкім ештеңе жасырған жоқ — жай ғана оның қажет екені ешкімнің ойына келмеген.

Үшінші: сіз бес жылдан бері жауапты адам болып жұмыс істеп келесіз, бәрі ретімен деп сеніп жүрдіңіз, ал жақында нормативтік акт содан бері бірнеше рет өзгергені белгілі болды.

Үш жағдайдың да шешімі бір: нормативтік акт сізден дәл нені, қандай мерзімде талап ететінін, оқытудың немен аяқталатынын және оның қай бөлігін компьютер алдында отырып жабуға болмайтынын түсіну керек. Осы сабақ соған арналған.

Бүкіл курс бір құжатқа сүйенеді — Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрінің 2014 жылғы 9 маусымдағы № 276 бұйрығымен бекітілген, ұйымдардың қызметкерлері мен халықты өрт қауіпсіздігі шараларына оқыту қағидаларына және өрт қауіпсіздігі шараларына оқыту жөніндегі оқу бағдарламаларының мазмұнына қойылатын талаптарға. Бұйрық Әділет министрлігінде 2014 жылы 12 маусымда № 9510 болып тіркелген. Бұдан әрі мәтінде — жай ғана Қағидалар.

Қағидаларды қолданыстағы редакцияда оқу керек. Соңғы өзгерістер Төтенше жағдайлар министрінің 2026 жылғы 15 шілдедегі № 277 бұйрығымен енгізілген (Әділет министрлігінде 2026 жылғы 16 шілдеде № 39319 болып тіркелген), және олар дәл сізге қатысты жерлерді қозғады: 27-тармақты, 28-тармақтың 5) тармақшасын және бүкіл 4-қосымшаны, яғни оқу бағдарламаларын.

Бұл сабақта бірде-бір тәжірибеден алынған немесе әдетте солай саналады деген тұжырым жоқ. Мұнда міндетті деп аталған нәрсенің бәрі Қағидаларда тұр, және жанында тармақ нөмірі көрсетілген. Ал Қағидаларда жоқ нәрсе тікелей жоқ деп аталады — бұл соңындағы жеке және өте маңызды бөлім, өйткені жауапты адамның қателерінің жартысы норманы білмеуден емес, жоқ норманы бар деп сенуден өседі.

1. Бір ұйымда екі түрлі оқыту бар, ал оларды үнемі шатастырады

Ең алдымен кездесетін айырықтан бастайық. Ұйымда өрт қауіпсіздігі шараларына оқытудың бір емес, екі түрі бар, және олар мүлде басқаша құрылған.

1. Ұйымдарда жұмыс істейтін халықты оқыту өртке қарсы нұсқама және өрт-техникалық минимум түрінде жүзеге асырылады.

Бір сөйлем, ал оның екі жартысының арасындағы айырмашылық түбегейлі.

Өртке қарсы нұсқама — бұл ұйымның ішінде, өз күшімен, жиі және қысқа өтетін нәрсе. Оған Қағидалар 3–24-тармақтарды бөлген. Мақсаты 3-тармақта тұр:

1. Ұйымдарда өртке қарсы нұсқама қызметкерлерге өрт қауіпсіздігінің негізгі талаптарын жеткізу, өндірістер мен жабдықтың технологиялық процестерінің өрт қауіптілігін, өртке қарсы қорғауқұралдарын, сондай-ақ өрт шыққан жағдайда олардың әрекет етуін зерделеу мақсатында жүргізіледі.

Осы цитатада актінің өз қатесі бар: онда өртке қарсы қорғау құралдары деген тіркес бір сөзге жабысып қалған. Біз цитатаны актідегі қалпында келтірдік және түзетпедік — цитата дәл сол күйінде берілуге тиіс, ал түзету туралы ескертпе қасында тұрады.

Нұсқама бес түрге бөлінеді — бұл 7-тармақ:

1. Сипаты және өткізу уақыты бойынша өртке қарсы нұсқама: кіріспе, алғашқы, қайта, жоспардан тыс және мақсатты болып бөлінеді.

Оны кім жүргізеді:

1. Өртке қарсы нұсқама осы Қағидаларға 1-қосымшаға сәйкес Өртке қарсы нұсқаманың үлгі бағдарламасы бойынша (бұдан әрі - Бағдарлама) ұйым басшысы немесе өрт қауіпсіздігіне жауапты адам жүргізеді.

Әрбір өткізілген нұсқама журналға жазылады:

1. Кіріспе, алғашқы, қайта, жоспардан тыс, мақсатты өртке қарсы нұсқамалардың жүргізілгені және қызметкерді жұмысқа жіберілгені туралы жазба өрт қауіпсіздігі бойынша нұсқамалар өткізуді есепке алу журналына осы Қағидаларға 2-қосымшаға сәйкес нысан бойынша жазылады.

Өрт-техникалық минимум (бұдан әрі — ӨТМ) — мүлде басқа әңгіме. Бұл жұмыс орнындағы әңгімелесу емес, бағдарламасы, сағаты, емтиханы және құжаты бар оқу курсы. Оған 25–36-тармақтар арналған, ал мазмұнын Қағидалар былай сипаттайды:

1. Өрт қауіпсіздігі саласындағы, өртке қарсы режим, ұйымның технологиялық процесі мен өндірісінің өрт қауіптілігі, сондай-ақ ұйымда өрт шыққан кезде өрттің алдын алу, өрт кезінде адамдардың өмірін, денсаулығын және мүлікті сақтау бойынша практикалық дағдыларды машықтандыруға мүмкіндік беретін тәсілдер мен іс-қимылдар бөлігінде нормативтік құқықтық актілердің талаптарын білу көлемінде өрт-техникалық минимумге оқытуға осы Қағидалардың 28 және 29-тармақтарында келтірілген адамдар жатады.

Бұл сөйлемді бөлшектеп қарайық, өйткені ол бүкіл курстың шекарасын белгілейді.

Неге сізге бірден екі оқыту да керек

Мұнда жаңадан бастағандар жіберіп алатын сәт жасырылған. ӨТМ-ден өтіп, сіз тек өз біліміңіз туралы құжат алмайсыз. Сіз басқаларды оқыту құқығын аласыз.

1. Өрт-техникалық минимум бағдарламасы бойынша оқытуды оқу орталықтарында оқудан өткен, ұйым басшысы немесе өрт қауіпсіздігін қамтамасыз етуге жауапты адам тікелей ұйымда жүргізеді.

Баяу оқыңыз: ұйымның ішінде оқытуды оқу орталықтарында оқудан өткен адам жүргізеді. Яғни тізбек былай құрылған: алдымен оқу орталығы сізді оқытады, содан кейін сіз өз ұйымыңызды оқытасыз. Өзіңіз оқу орталығынан өтпейінше, ӨТМ бағдарламалары бойынша ішкі оқытуды жүргізуге нормативтік негізіңіз жоқ. Нұсқамамен де солай — 5-тармақ нұсқаманы жүргізетіндердің қатарында өрт қауіпсіздігіне жауапты адамды атайды.

Қорытынды: сіздің оқуыңыз — қағаз үшін жасалатын формальдылық емес. Бұл ұйымыңыздағы бүкіл оқыту жүйесін қосатын нәрсе. Сіз оқымайынша, оқытатын адам жоқ.

Қайта нұсқаманың мерзімділігі: актінің өзі өзімен келіспейтін жер

Нұсқама туралы әңгімені аяқтамас бұрын, бір жерді атап өткен жөн — ол кейін сізге керек болады. 17-тармақ қайта нұсқаманың мерзімділігін белгілейді:

1. Өртке қарсы қайта нұсқама ұйым басшысы бекіткен сабақтарды өткізу кестесіне сәйкес мынадай кезеңділікпен жылына кемінде 1 рет жүргізіледі: 1) білім беру, денсаулық сақтау және халықты әлеуметтік қорғау объектілерде – кемінде жарты жылда бір рет; 2) өндірістік объектілерде, сақтау және сауда объектілерінде, адамдар көп жиналатын объектілерде – жылына бір рет; 3) адамдар көп жиналатын объектілерге жатпайтын қоғамдық ғимараттарда – 2 жылда бір рет.

Бастапқы сөйлемге қараңыз: жылына кемінде бір рет. Ал 3) тармақшада — екі жылда бір рет. Екі талап бір тармақтың ішінде бір-біріне қайшы келеді: жылына кемінде бір рет деген талап екі жылда бір ретті жоққа шығарады.

Бұл жерде курс сізге дұрыс нұсқаны таңдап бермейді, өйткені таңдау құқығы курста емес. Бірақ мұны білу практикалық мәні бар: қоғамдық ғимараттағы қайта нұсқаманы екі жылда бір рет жүргізіп отырған ұйым тексеруде осы қайшылыққа тап болуы мүмкін. Қауіпсіз мінез-құлық — жиірек нұсқаны ұстану, ал ведомствоның ресми түсіндірмесін жазбаша сұрау.

2. Өндірістен қол үзіп ӨТМ-ден кім өтуге міндетті

28-тармақ — сіз үшін орталық тармақ. Ол оқу орталықтарында, өндірістен қол үзіп оқитындарды тізеді.

1. Оқу орталықтарында өндірістен қол үзіп өрт-техникалық минимумын оқытудан:

1. ұйымдардың басшылары;

1-1) өрт қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету үшiн жауаптылар;

1. объектінің функционалдық мақсатына байланысты емес қызметті жүзеге асыратын қосалқы персоналды қоспағанда, жарылыс-өрт және өрт қауіптілігі бойынша А, Б өндірісіндегі санаттарымен үй-жайлары, ғимараттары, құрылыстары мен қондырғылары бар объектілердің жұмыскерлері;

1. электрмен-газбен дәнекерлеу жұмыстарын, бензокескішті, желімді, мастиканы, полимерлік материалдарды, дәнекерлеу лампаларын, алауларды, жанарғыларды, битумды қолданатын жұмыстарды, сондай-ақ жылу мен ұшқын бөлетін жұмыстарды орындайтын жұмыскерлер;

1. өрт автоматикасы жүйелері мен қондырғыларын пайдалануға жауапты жұмыскерлер;

1. адамдар жаппай жиналатын объектілердің өрт қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету үшiн жауапты жұмыскерлер, оның ішінде жекелеген жұмыс учаскелерінің жұмыскерлері өтеді.

Сіздің жолдарыңыз — 1-1) тармақша және 5) тармақша. Курс дәл соларға есептелген.

1-1) тармақша барынша кең тұжырымдалған. Онда сала туралы да, ұйымның көлемі туралы да, объектінің санаты туралы да, персонал санаты туралы да ешқандай ескертпе жоқ. Төрт орындық автомобиль жуу орнының директоры да, зауыттағы жауапты адам да бір жолға түседі. Егер ұйым бойынша бұйрықпен сізді жауапты етіп тағайындаса — сіз осындасыз.

1. тармақша осы редакцияда 2026 жылғы 15 шілдедегі № 277 бұйрықтан бері қолданылады. Оның соңына назар аударыңыз: оның ішінде жекелеген жұмыс учаскелерінің жұмыскерлері. Бұл міндет бүкіл объект үшін жауап беретін бір адамға ғана емес, учаске бөлініп берілгендерге де қатысты дегенді білдіреді — сауда орталығының қабаты, ауруханының бөлімшесі, жатақхананың блогы, театрдың сахнасы.

Кері жағы: өндірістен қол үзбей кім оқиды

29-тармақ оқу орталығы қажет емес адамдарды тізеді — олар ӨТМ-ді өз кәсіпорнында өтеді.

1. Өндірістен қол үзбей өрт-техникалық минимумын оқытудан:

Қолданыстағы тізімде қалғандары: ауыл шаруашылығы ұйымдарының қызметкерлері (2-тармақша), педагогикалық қызметкерлер (3), электриктер (4), ұйымдарды күзетуді жүзеге асыратын қызметкерлер (5) және:

1. адамдар жаппай жиналатын объектілердің жұмыскерлері, осы Қағидарлардың 28-тармағының 5) тармақшасында көрсетілген жұмыскерлерді қоспағанда.

Міне, осы 7) тармақшадағы ескертпе — екі тармақтың да ең практикалық маңызы бар жолы, және оны мысалмен талдаған жөн.

Жағдай. Сауда-ойын-сауық орталығы. 380 адам жұмыс істейді: сатушылар, кассирлер, күзет, тазалаушылар, қабат әкімшілері, инженерлік қызмет. Бұйрықпен тағайындалғандар: бас инженер — объект бойынша тұтастай жауапты, үш әкімші — өз қабаттары бойынша жауапты.

Оқыту қалай бөлінеді:

Заң шығарушының логикасы мұнда мөлдір: нақты адамның қатесінің бағасы неғұрлым жоғары болса, оның білімін тексеру соғұрлым сырттан болуға тиіс. Сатушыны ұйымның ішінде оқытуға болады. Өрт кезінде үш жүз адамның эвакуациясын басқаратын адамды ұйымның ішінде оқытуға болмайды — оның білімін оқу орталығының тәуелсіз комиссиясы тексереді.

Екінші жағдай. Жүз орындық балабақша. Меңгеруші бұйрықпен жауапты етіп тағайындалған, штатта тәрбиешілер, аспаз, күзетші және электрик бар. Бұл жерде дәл сол екі тармақ басқаша жұмыс істейді.

Соңғы жол назар аударуға тұрарлық: 28 және 29-тармақтардың тізімдері бүкіл штатты жаппайды. Тізімге түспеген қызметкер ӨТМ-ден өтпейді, бірақ өртке қарсы нұсқамадан өтеді — 2-тармақ бойынша оқытудың екі түрі бар, ал нұсқама барлығына қатысты.

Жиі кездесетін қате: біз кішкентаймыз, бұл бізге қатысы жоқ

28-тармақта да, 25-тармақта да бірде-бір шектік мән жоқ — қызметкерлер саны бойынша да, алаңы бойынша да, айналымы бойынша да, меншік нысаны бойынша да. Қағидалар шағын бизнес босатылады деген ұғымды білмейді. Егер ұйымда бұйрықпен өрт қауіпсіздігін қамтамасыз етуге жауапты адам тағайындалса, 28-тармақтың 1-1) тармақшасы сол ұйымда үш адам бар ма, үш мың адам бар ма — бәрібір жұмыс істейді.

Екінші қате: жауапты адам — бұл лауазым

Жауапты адам — бұл штаттық кесте емес, бұйрықпен жүктелген міндет. Сол себепті бухгалтер де, дүкен меңгерушісі де, өндіріс жөніндегі орынбасар да жауапты бола алады. Қағидалар лауазымды атамайды, олар функцияны атайды. Ал функция жүктелген сәттен бастап 28-тармақтың 1-1) тармақшасы қосылады.

3. Мерзімдер: қашан оқу керек және қаншалықты жиі қайталау керек

1. Осы қағидалардың 28-тармағында көрсетілген, ұйымдардың басшылары мен қызметкерлерін өндірістен қол үзіп, өрт-техникалық минимумына оқыту жұмысқа қабылдағаннан кейін бір ай ішінде және кейіннен соңғы оқытудан өткен күнінен бастап үш жылда кемінде бір рет өткізіледі.

Өндірістен қол үзбей өрт-техникалық минимумына оқыту бір жылда кемінде бір рет өткізіледі.

Үш сан, және әрқайсысын дәл түсіну керек.

Жұмысқа қабылдағаннан кейін бір ай. Қисынды мерзімде емес, бірінші жыл ішінде емес, топ жиналғанда емес. Бір ай. Есеп жұмысқа қабылдау күнінен басталады — яғни 3 наурызда жұмысқа шыққан жаңа бас инженер 3 сәуірге дейін оқытылуға тиіс.

Үш жыл — және есеп соңғы оқытудан өткен күннен. Бұл күнтізбелік цикл де, үш жылда бір рет бүкіл ұйым да емес. Әрбір оқыған адамның өз емтиханының күнінен басталатын жеке есебі бар. Егер сіз 2024 жылғы 14 қарашада тапсырсаңыз, мерзіміңіз 2027 жылғы 14 қарашада бітеді, ал сегіз әріптесіңіздің ақпанда оқығаны ешқандай мәнге ие емес.

Жылына кемінде бір рет — өндірістен қол үзбей оқитындар үшін. Айырмашылыққа назар аударыңыз: үш жылға қарсы бір жыл. Сыртқы оқыту неғұрлым негізді саналады, сондықтан ол сирек қайталанады. Ішкі оқыту үстірт, сондықтан жиі.

Практикалық қорытынды: сізге жады емес, тізілім керек

Есеп жеке болғандықтан, мерзімді жіберіп алмаудың жалғыз тәсілі — тізім жүргізу. Қағидалар мұндай тізімнің нысанын белгілемейді, және бұл нысанның жоқтығы сізге тиімді жағдай: ыңғайлы етіп жасаңыз. Барынша жұмыс істейтін кесте былай көрінеді:

Міндеттің негіздемесі бағанын өткізіп жібермеңіз. Бір жылдан кейін сізден әкімшінің неге оқу орталығына барғанын, ал қоймашының неге бармағанын сұрағанда, сіз біз солай шештік деп емес, 28-тармақтың 5) тармақшасы мен 29-тармақтың 7) тармақшасы деп жауап беруге тиіссіз.

Қағидалар мерзімдер туралы нені айтпайды

26-тармақ тікелей сипаттамайтын жағдай бар, және оны ойдан шығарғаннан гөрі дауыстап атаған адал.

26-тармақ бірінші мерзімді жұмысқа қабылдауға байлайды. Ал адам ұйымда сегіз жылдан бері жұмыс істеп жүрсе, тек енді ғана бұйрықпен өрт қауіпсіздігіне жауапты етіп тағайындалса, не істеу керек? Жұмысқа қабылдау болған жоқ — тағайындау болды.

Қағидалар бұл жағдайды бөлек реттемейді. Онда тағайындау деген сөз де, міндеттерді жүктеген күннен деген тіркес те жоқ. Нақты белгілі нәрсе: тағайындалған сәттен бастап адам 28-тармақтың 1-1) тармақшасына түседі, демек ӨТМ-ден өтуге тиіс. Нақты белгісіз нәрсе: бұл мерзім қай күннен саналады.

Осы жағдайдағы ең қауіпсіз мінез-құлық — мерзімді тағайындау күнінен санау, яғни бұйрық шыққан күннен бастап бір ай ішінде оқыту. Бұл Қағидаларда тұрған талап емес, бұл екіұштылықты өз пайдаңызға емес, объектінің пайдасына шешу. Қасында актіде жоқ нәрсені актіден алынған талап ретінде ұсынбау үшін, осы айырмашылықты айқын атап отырмыз.

4. ӨТМ-нен кім босатылған

27-тармақ оқытудың екі нысанын атайды және бір босатуды белгілейді.

1. Өрт-техникалық минимумына оқыту өндірістен қол үзіп және қол үзбей ұйымдастырады.

"Өрт қауіпсіздігі" мамандығы бойынша кәсіптік, жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білімі бар не Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің 2015 жылғы 24 қаңтардағы № 48 бұйрығымен бекітілген (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 10382 болып тіркелген) Кәсіби өртке қарсы қызметтердің мамандарын арнайы даярлау бойынша оқыту курстарының бағдарламасы бойынша оқудан өткен адамдар өрт-техникалық минимумға оқытудан өтпейді.

Босату екі негіз бойынша жұмыс істейді, және екеуі де қатаң.

Бірінші негіз — өрт қауіпсіздігі мамандығы бойынша кәсіптік, жоғары немесе жоғары оқу орнынан кейінгі білім. Мұнда шектес мамандықтар жүрмейді: еңбекті қорғау, өнеркәсіптік қауіпсіздік, техносфералық қауіпсіздік — бұл басқа мамандықтар, және 27-тармақ оларды атамайды.

Екінші негіз — Ішкі істер министрінің 2015 жылғы 24 қаңтардағы № 48 бұйрығымен бекітілген, кәсіби өртке қарсы қызметтердің мамандарын арнайы даярлау бойынша оқыту курстарының бағдарламасы бойынша өтілген оқу.

Егер адам осы екі негіздің біріне түссе, ол ӨТМ-ден өтпейді. Егер түспесе — мамандықта қанша жыл өтілгеніне қарамастан өтеді. Отыз жылдық өтілі бар және өрт туралы кез келген тексерушіден артық білетін бас энергетик, егер оның дипломы басқа мамандық бойынша болса, ӨТМ-ден өтеді.

5. Оқыту немен аяқталады

Бұл бөлімді мұқият оқыңыз: дәл осы жерде сіздің оқуыңыз құжатқа айналады.

Емтихан

1. Өндірістен қол үзіп, өрт-техникалық минимумын оқыту аяқталғаннан кейін құрамын оқу орталықтарының басшысы белгілейтін кемінде үш адамнан құрылған біліктілік комиссиясы өрт қауіпсіздігі талаптарын білуіне тексеруді, бейне тіркеу құралдарын пайдалана отырып жүргізеді.

Үш талап бірден: комиссия оқу орталығында құрылады, оның құрамын оқу орталығының басшысы белгілейді, комиссияда кемінде үш адам болады, ал тексеру бейне тіркеу құралдарын пайдалана отырып жүргізіледі.

Ал енді 32-тармақтың екінші абзацы — өндірістен қол үзбей оқығандар туралы:

Өндірістен қол үзбей өрт-техникалық минимумын оқыту аяқтаған жұмыскерлердің білімін тексеруді өрт-техникалық минимум көлемінде өрт қауіпсіздігі саласындағы білімін тексеру бойынша біліктілік куәлігін бермей, қызмет қажеттілігіне қарай, өрт қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету үшiн жауапты жұмыскерді қоса ұйым жұмыскерлері құрамынан тұратын комиссия жүзеге асырады.

Айырмашылықты көріңіз: ішкі тексеруде комиссия ұйымның жұмыскерлерінен құралады, және оның қорытындысы бойынша куәлік берілмейді. Бұл жерде жиі жаңсақтық болады: ұйым ішкі хаттама жасап, оны куәліктің орнына ұсынады. 32-тармақ бұл жолды тікелей жабады.

Хаттама

1. Емтихан соңында тестілеудің және (немесе) ауызша емтиханның нәтижелері бойынша құрастырылған осы Қағидаларға 5-қосымшаға сәйкес нысан бойынша өрт-техникалық минимумы көлемінде өрт қауіпсіздігі бойынша білімдерді тексеру жөніндегі біліктілік комиссиясы отырысының хаттамасына біліктілік комиссиясының мүшелерімен қол қойылады.

5-қосымшадағы нысанда жеті баған бар, дәл мына ретпен: реттік нөмір, білім алушының тегі, аты, әкесінің аты (бар болған жағдайда), лауазымы, ұйым (цех, учаске), оқыту себебі, білімдерді тексеру жөніндегі белгі (өтті, өтпеді) және қолы:

Білімдерді тексеру жөніндегі белгі (өтті, өтпеді)

Бағанда екі мән ғана бар. Пайыз да, балл да, баға да жоқ.

Куәлік

1. Емтихандарды ойдағыдай тапсырған адамдарға осы Қағидаларға 6-қосымшаға сәйкес нысан бойынша оқу орталығының басшысы қол қойылған өрт-техникалық минимум көлемінде өрт қауіпсіздігі саласындағы білімін тексеру бойынша біліктілік куәлігі беріледі.

6-қосымшадағы нысанда куәліктің ішкі бетінде жол тұр:

20___ж. __________________________ дейін жарамды

Яғни куәлікте жарамдылық мерзімі көрсетіледі, бірақ оның ұзақтығын нысан емес, 26-тармақ береді: соңғы оқытудан өткен күннен бастап үш жылда кемінде бір рет.

Емтихан тапсырылмаса

1. Емтихан тапсыра алмаған адам біліктілік емтиханның нәтижесі бойынша емтиханнан өтпеген адам деп танылып, сол күннен бастап бір айдан кешіктірмей қайта тапсырады. Қайта тексеруге дейін қызметкер дербес жұмыс істеуге жіберілмейді.

Екі салдар. Біріншісі — қайта тапсыру мерзімі бір айдан аспайды. Екіншісі, әлдеқайда қаталы — қайта тексеруге дейін қызметкер дербес жұмыс істеуге жіберілмейді. Егер жауапты адам емтиханды тапсыра алмаса, ол қайта тапсырғанға дейін өз функциясын орындай алмайды, демек ұйымда бұл функцияны атқаратын адам болмай қалады.

6. Осы курс қай бағдарлама бойынша құрылған

ӨТМ-нің оқу бағдарламалары Қағидаларға 4-қосымшада тұр. Ол № 277 бұйрықпен толығымен жаңа редакцияда жазылған, ал актінің өзінде бұл былай белгіленген:

Ескерту. 4-қосымша жаңа редакцияда - ҚР Төтенше жағдайлар министрінің 15.07.2026 № 277 (алғашқы ресми жарияланған күннен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.) бұйрығымен.

Яғни егер сіз бір кездері қолыңызға бұрын басып шығарылған ӨТМ бағдарламасын ұстаған болсаңыз, ол ескірген.

4-қосымша екі тараудан тұрады:

1-тарау. Оқу орталықтарында оқитындар үшін өрт-техникалық минимумға оқытудың оқу бағдарламалары (өндірістен қол үзіп)

2-тарау. Кәсіпорындарда (ұйымдарда) білім алушыларға арналған оқу бағдарламалары (өндірістен қол үзбей)

Бірінші тарауда алты бағдарлама — 28-тармақтың әр санатына бір-бірден. Екінші тарауда бес бағдарлама — 29-тармақтың санаттары үшін.

Біздің бағдарламамыз — 1-тараудың 2-тармағы:

1. Өрт қауіпсіздігін қамтамасыз етуге жауапты қызметкерлерге арналған тақырыптық жоспар және үлгі оқу бағдарламасы

Оның тақырыптық жоспары толығымен:

Он екі сағат. Оның тоғызы — теория (1–8-тақырыптар), бір сағаты — практикалық сабақтар, екі сағаты — сынақ қабылдау.

Адамдар жаппай жиналатын объектілер үшін маңызды нюанс

Егер сіз 28-тармақтың 5) тармақшасы бойынша міндетке түссеңіз — яғни адамдар жаппай жиналатын объектідегі жауапты болсаңыз — назар аударыңыз: 4-қосымшаның 1-тарауында сіздің санатыңыз үшін өз бағдарламасы бар, бұл 1-тараудың 6-тармағы:

1. Өрт қауіпсіздігіне, оның ішінде жекелеген жұмыс учаскелерінде жауапты адамдар жаппай болатын объектілердің қызметкерлеріне арналған тақырыптық жоспар және үлгі оқу бағдарламасы

Ол да 12 сағатқа есептелген, бірақ басқаша бөлінген, ал мазмұны сауда, қоғамдық тамақтану, емдеу және театр-көрме мекемелеріне қаттырақ бейімделген.

Мұны жасыру адал болмас еді: осы курс 1-тараудың 2-тармағының бағдарламасы бойынша құрылған — жалпы жауапты адамдарға арналған бағдарлама бойынша. Екі бағдарламаның тақырыптары мәні бойынша қиылысады (заңнамалық база, ұйымдастырушылық іс-шаралар, өрт сөндіру құралдары, өрт кезіндегі әрекеттер), бірақ бөлінісі мен екпіні әртүрлі. Егер сіз адамдар жаппай жиналатын объект үшін жауап берсеңіз, оқу орталығын таңдағанда оқыту бағдарламасының 4-қосымшаның 1-тарауының 6-тармағына сәйкес келетініне көз жеткізіңіз.

Бағдарламаның тақырыптары осы курста қалай жайғасқан

Сіз оқып отырған 1-модуль 1 және 2-тақырыптарды жабады. Одан әрі теориялық бөліктің қалған тақырыптары жүреді. Ал енді осы сабақтағы ең маңыздысы.

7. Бұл курс нені алмастырмайды

Курс бағдарламаның 1–8-тақырыптарын жабады — тақырыптық жоспар бойынша тоғыз сағат теория. Ол 9 және 10-тақырыптарды жаппайды және оларды принципті түрде алмастыра алмайды.

9-тақырып «Практикалық сабақтар» (1 сағат)

Оның мазмұны 4-қосымша бойынша былай:

Өрттің модельдік ошағында өртсөндіргішпен практикалық танысу және жұмыс істеу. Өрт кранын пайдалану бойынша жаттықтыру. Өртке қарсы қорғау жүйелерімен практикалық танысу. Адамдарды эвакуациялау бойынша жаттығулар.

Ал бұл сабақтарға қойылатын талап бағдарламада ғана емес, Қағидалардың өзінде де тұр — бұл 31-тармақтың 3) тармақшасы:

1. практикалық сабақтарды өткізу кезінде алғашқы өрт сөндіру құралдарын пайдалануға, өрт шыққан кездегі іс-қимылдарды пысықтауға, эвакуациялау және зардап шеккендерге көмек көрсетуге оқыту кезінде қолдануы тиіс.

Етістіктерді оқыңыз: пайдалану, пысықтау. Теориялық зерделеу емес, бейнематериалды көру емес.

Мұны мәтінмен жасауға болмайтынын бір мысалмен түсіндіру оңай. Ұнтақты өртсөндіргішті бұрын ешқашан көтермеген адам оны алғаш пайдаланғанда оның қолда қалай ұсталатынын түсінуге бірнеше секунд жұмсайды; пломбамен тартылғандықтан сақтандырғышты бірінші реттен суырып ала алмайды; шашыратқышты жалынның негізіне емес, ортасына бағыттайды; және ұнтақ бұлты көзді бірден жауып, ошақтың көрінбей қалғанынан абдырап қалады. Мұның бәрі білім емес, моторика мен күйзеліске реакция, ал ол тек модельдік ошақта қайталаудан туады. Бірде-бір мәтін беті мұны бермейді.

Өрт кранымен де солай: жеңді жаю, оқпанды жалғау, вентильді ашу және су берілгенде оқпанды ұстап тұру — бұл қолмен істелетін жұмыс, жақсысы екеулеп, жақсысы өмірде бірінші рет нағыз өрт кезінде емес.

Эвакуация бойынша жаттығу да сондай: адамдарды шығару, санау, шықпағандарды табу және маршруттың қай жері тар екенін түсіну керек. Бұл объектіде және адамдармен жасалады.

10-тақырып «Сынақ қабылдау» (2 сағат)

Сынақ — осы сабақтың 5-бөліміндегі рәсім: кемінде үш адамнан тұратын біліктілік комиссиясы, оның құрамын оқу орталығының басшысы белгілейді, бейне тіркеу құралдарын пайдалану (32-тармақ), 5-қосымшаның нысаны бойынша хаттама (34-тармақ), 6-қосымшаның нысаны бойынша куәлік (35-тармақ). Ал бағдарламадағы 10-тақырыптың мазмұны бір жол:

Сынақ қабылдау. Өрт-техникалық минимум білімін тексеру.

Онлайн-курс біліктілік комиссиясы емес және куәлік бермейді. Курстың ішіндегі кез келген тест — өзін-өзі тексеру құралы, дайындық құралы, одан артық емес. Қағидалар бойынша танылатын құжат тек оқу орталығында және тек 32 және 34–35-тармақтардың рәсімі бойынша туады.

Шекаралардың қысқа жинағы

Мұны өзіңіз үшін былай тұжырымдаңыз: курс сізді сынаққа дайындайды және құзыретті етеді; құжатты сізге оқу орталығы береді.

8. Қағидаларда не жоқ

Бұл бөлім алдыңғылардың бәрінен кем маңызды емес. Жауапты адам нормативтік естілетін, бірақ норма болып табылмайтын тұжырымдарды үнемі естиді. Оларды Қағидалардың мәтіні бойынша тексерейік.

Қағидаларда өтпелі балл жоқ. Дұрыс жауаптардың пайызы да, сұрақтардың ең аз саны да, бағалау формуласы да жоқ. 34-тармақ тек хаттаманың тестілеудің және (немесе) ауызша емтиханның нәтижелері бойынша құрастырылатынын айтады, ал 5-қосымшаның нысанында екі мәні бар баған тұр. Бәрі осы. Егер оқу орталығы өтпелі шекті жарияласа — бұл оның ішкі ережесі, ол ақылға қонымды болуы мүмкін, бірақ бұл ретте Қағидаларға сілтеме жасауға болмайды: онда ол жоқ.

Қағидаларда қашықтықтан, онлайн, сырттай деген сөздер жоқ. Олар онда шынымен жоқ — бірде-бір тармақта да, бірде-бір қосымшада да. Бұдан екі симметриялы қорытынды шығады, және екеуін де бір мезгілде есте ұстау керек:

• Қағидалар қашықтықтан нысанға тікелей тыйым салмайды, өйткені ол туралы мүлде айтпайды. Қашықтықтан ӨТМ-ге пәлен нормамен тыйым салынған деген мәлімдеме дұрыс емес — Қағидаларда ондай норма жоқ.
• Бірақ Қағидаларда таза қашықтықпен орындалмайтын оң талаптар бар. 31-тармақтың 3) тармақшасы алғашқы өрт сөндіру құралдарын пайдалануды және әрекеттерді пысықтауды талап етеді. 9-тақырып модельдік ошақтағы өртсөндіргішпен жұмысты және өрт кранын пайдалану бойынша жаттықтыруды талап етеді. 32-тармақ оқу орталығының біліктілік комиссиясын және бейне тіркеуді талап етеді. Ошақ пен жеңді экран арқылы пысықтау мүмкін емес.

Яғни сұрақ онлайн рұқсат етілген бе емес, 31 және 32-тармақтардың талаптары орындалды ма деп қойылады.

Қағидаларда куәліктің қолданылу мерзімі сан түрінде жоқ. 6-қосымшаның нысанында жарамдылық жолы бар, ал мерзімділіктің өзі 26-тармақтан шығарылады: соңғы оқытудан өткен күннен бастап үш жылда кемінде бір рет. Кемінде дегенге назар аударыңыз — бұл жиіліктің төменгі шегі, жиірек оқуға тыйым емес.

Қағидаларда сынақ сұрақтарының тізбесі жоқ. Тексерудің мазмұны бағдарламамен (4-қосымша) және 25-тармақпен беріледі, нақты сұрақтарды оқу орталығы қалыптастырады.

Қағидаларда санкциялар жоқ. Айыппұлдар да, олардың мөлшері де, салу тәртібі де — мұның ешқайсысы № 276 бұйрықта жоқ. Бұл ретте бағдарламаның 1-тақырыбы өрт қауіпсіздігі қағидалары мен нормаларын бұзғаны үшін жауапкершілік саласындағы актілерді зерделеу пәні деп тікелей атайды — яғни жауапкершілік бар, бірақ ол басқа құжаттарда тұр. Келесі сабақ осыған арналады.

3-қосымша енді жоқ. Қағидаларда ӨТМ-ге міндетті түрде оқытылуға жататын қызметкерлердің тізбесі туралы 3-қосымша болған. Ол 2019 жылғы 4 желтоқсандағы № 1035 бұйрықпен алып тасталды. Егер сізге 3-қосымшаға сілтеме жасайтын әдістемелік құрал кездессе — бұл құжаттың кемінде алты жылға ескіргенінің белгісі. Тізбе енді 28 және 29-тармақтарда, тек сонда ғана тұр.

33-тармақ та жоқ — ол сол 2019 жылғы 4 желтоқсандағы № 1035 бұйрықпен алып тасталған. Шоғырландырылған мәтінде нөмірлеу сақталған, әрі нөмірдің өзі орнында: 32 және 34-тармақтардың арасында «33. Алып тасталды – ҚР Ішкі істер министрінің 04.12.2019 № 1035 ... бұйрығымен» деген жол тұр, яғни бос болып тұрған — нөмір емес, тармақтың мазмұны. Бұл нормативтік актілер үшін қалыпты жағдай және сізде толық емес нұсқа бар дегенді білдірмейді.

9. Қазақ және орыс мәтіндері бір жерде әртүрлі айтады

Қағидалардың қазақша және орысша мәтіндері ресми түрде бірдей күшке ие. Бірақ олар барлық жерде сөзбе-сөз сәйкес келе бермейді, ал айырмашылықты өз бетінше таңдап, үнсіз қалу — қате. Дұрысы: айырмашылықты дауыстап атау, ал қайсысын қолдану керегін ұйым өзі шешеді, курс емес.

Бірінші айырмашылық — 25-тармақ. Қазақ мәтінінде тармақ 28 және 29-тармақтарда келтірілген адамдар оқытуға жатады деп аяқталады. Орыс мәтінінде сол жерде күшейткіш тіркес тұр: «в обязательном порядке подлежат» (орысша мәтіннен цитата). Яғни орыс редакциясы міндеттілікті тікелей атайды, ал қазақ редакциясы оны тұжырымның өзінен шығарады. Практикалық салдары шамалы — екі мәтін де осы адамдарды оқытуға жіберетінін айтады, — бірақ тексеруде тармақты дауыстап оқығанда айырмашылық көрініп қалады.

Екінші айырмашылық — 17-тармақ. Қазақ мәтінінде жоғарыда келтірілген тіркес бар: қайта нұсқама жылына кемінде 1 рет жүргізіледі. Орыс мәтінінде бұл жерде жиілік туралы мұндай жалпы талап жоқ, тізім бірден мерзімділіктен басталады. Дәл осыдан 3) тармақшамен қайшылық қазақ мәтінінде туады, ал орыс мәтінінде туындамайды.

Актінің өз қателері. Оларды цитатада түзетпейміз, бірақ атап өтеміз:

Соңғы қатар әсіресе көрсеткіш: сол тіркес сол 4-қосымшада, бірақ 2-тармақтың 7-тақырыбында дұрыс жазылған. Яғни бір құжаттың ішінде бір сөйлем екі рет жазылып, бір жерде қатемен шыққан.

Бір қате екі тілде де бірдей. 4-қосымшаның 1-тарауының 4-тармағының атауында дәнекерлеушілер туралы айтылады және жұмыстар күл мен ұшқын бөлінуімен деп сипатталады. Ал 28-тармақтың 3) тармақшасында сол жұмыстар жылу мен ұшқын бөлетін жұмыстар деп аталады. Орыс мәтінінде де дәл сол айырмашылық бар. Демек бұл аудару қатесі емес, актінің өз ішіндегі сәйкессіздік — қосымшаның атауы негізгі мәтіннің тармағымен келіспейді. Кім оқуға жіберілетінін 28-тармақ шешеді, ал қосымшаның атауы бағдарламаны ғана атайды.

10. Тәжірибеде болатын бірнеше көрініс

Теория қалай бұзылатыны көрінгенде жақсы меңгеріледі. Төрт жағдай, әрқайсысы тек Қағидалардың мәтіні бойынша талданады.

1-көрініс. Бізде нұсқама бар ғой

— Сізде өрт қауіпсіздігіне жауапты кім? — Міне, Асхат Маратұлы, бұйрық бойынша. — Өрт-техникалық минимум бойынша куәлікті көрсетіңіз. — Бізде барлық нұсқама өткізілген, журнал ретімен, міне жазбалар.

Нұсқама журналы шынымен ретімен — және ол 5 және 9-тармақтарға, яғни оқытудың мүлде басқа түріне қатысты. 2-тармақ нұсқама мен ӨТМ-ді екі түрлі түр ретінде бөледі, ал 28-тармақтың 1-1) тармақшасы жауапты адамнан дәл ӨТМ-ді талап етеді, оның үстіне оқу орталығында. Нұсқама журналы бұл міндетті жаппайды.

2-көрініс. Біз оны өзіміз оқыттық

Жауапты адам ұйымның ішінде оқытудан өтті — басшы онымен сабақ өткізіп, ішкі хаттама ресімдеді.

Бұл тек 29-тармақта тізілгендер үшін заңды. Жауапты адам 28-тармақта тізілген, ал 28-тармақ оқу орталықтарында оқытудан басталады. Оның үстіне 32-тармақтың екінші абзацы ішкі тексеру куәлік бермей жүргізілетінін тікелей айтады.

3-көрініс. Куәлік ескі, бірақ адам сол адам

2021 жылы оқыған жауапты адам сол лауазымда отыр, ұйым өзгерген жоқ, ешқандай оқиға болған жоқ.

26-тармақ есепті адамға емес, күнге байлайды: соңғы оқытудан өткен күннен бастап үш жылда кемінде бір рет. Адамның, лауазымның және ұйымның өзгермеуі мерзімді ұзартпайды.

4-көрініс. Емтиханды оқытушы қабылдады

Оқу орталығы оқытты, сол оқытушы емтихан алды және куәлік берді.

32-тармақ біліктілік комиссиясын талап етеді, оның құрамында кемінде үш адам болады, құрамын оқу орталығының басшысы белгілейді, ал тексеру бейне тіркеу құралдарын пайдалана отырып жүргізіледі. Бір оқытушы комиссия емес. 34-тармақ хаттамаға комиссия мүшелерінің қол қоятынын талап етеді — жекеше емес, көпше.

5-көрініс. Бағдарламаны интернеттен алдық

Ұйым ішкі оқыту үшін ӨТМ бағдарламасын дайын күйінде тауып алды. Бағдарламада он тақырып бар, сағаттар сәйкес келеді, сыртқы түрі сенімді.

Тексеретін бірінші нәрсе — бағдарламаның қай санатқа арналғаны. 4-қосымшаның 1-тарауында алты бағдарлама, 2-тарауында бес бағдарлама бар, және олардың сағаттық бөлінісі әртүрлі. Педагогикалық қызметкерлерге арналған бағдарламамен жауапты адамды оқыту 31-тармақтың 1) тармақшасына қайшы келеді: бағдарлама білім алушылардың әр санаты үшін жасалады.

Екінші тексеретін нәрсе — редакция. 4-қосымша № 277 бұйрықпен толығымен жаңа редакцияда жазылған. Егер тапқан құжатыңызда 3-қосымшаға сілтеме тұрса немесе тақырыптық жоспар жоғарыдағы кестемен сәйкес келмесе, ол ескірген.

11. Осы аптада не істеу керек

Бір сабақтан кейін объектіде бәрін реттеу мүмкін емес, бірақ бес қадамды жасауға болады, және олар нақты нәтиже береді.

1. Өз бұйрығыңызды табыңыз. Сізді тағайындаған бұйрықтың күнін жазып алыңыз. Бұл сіздің мерзіміңізді санайтын нүктеңіз.
2. 28 және 29-тармақтарды өз штатыңызға қолданыңыз. Ұйымда кім қол үзіп, кім қол үзбей оқитынын жазыңыз. Әр жолда негіздеме — тармақ пен тармақша.
3. Бар куәліктерді жинаңыз. Әрқайсысының берілген күнін қараңыз және үш жыл қосыңыз. Мерзімі өткендер бірден жұмыс тізіміне түседі.
4. Нұсқама журналын тексеріңіз. 9-тармақ оны 2-қосымшаның нысаны бойынша жүргізуді талап етеді. Егер журнал еркін нысанда болса, оны ауыстыру керек.
5. Оқу орталығын таңдаңыз және бағдарламаны сұраңыз. Тақырыптық жоспарды 4-қосымшаның 1-тарауының 2-тармағымен салыстырыңыз, ал егер сіз адамдар жаппай жиналатын объектіде болсаңыз — 6-тармағымен.

Осы сабақтан не есте қалуға тиіс

• Ұйымда оқытудың екі түрі бар: өртке қарсы нұсқама (3–24-тармақтар) және өрт-техникалық минимум (25–36-тармақтар). Біріншісі екіншісін алмастырмайды.
• Өрт қауіпсіздігін қамтамасыз етуге жауапты адам 28-тармақтың 1-1) тармақшасына түседі, демек оқу орталықтарында, өндірістен қол үзіп оқиды.
• Адамдар жаппай жиналатын объектіде жекелеген учаске үшін жауапты адам да оқу орталығына барады — 28-тармақтың 5) тармақшасы.
• Мерзімдер: жұмысқа қабылдағаннан кейін бір ай ішінде және әрі қарай соңғы оқытудан өткен күннен бастап үш жылда кемінде бір рет. Есеп жеке.
• Оқыту біліктілік комиссиясымен (кемінде үш адам, бейне тіркеу), хаттамамен (5-қосымша) және куәлікпен (6-қосымша) аяқталады.
• Осы курс бағдарламаның 1–8-тақырыптарын жабады. 9-тақырып (практика) және 10-тақырып (сынақ) күндізгі өтеді және алмастырылмайды.
• Қағидаларда өтпелі балл да, қашықтықтан нысан да, куәліктің қолданылу мерзімі сан түрінде де, санкциялар да жоқ. Бұл олардың жоқ екенін білдіреді, ал ойлап табуға болмайды.
• 28 және 29-тармақтардың тізімдері бүкіл штатты жаппайды: тізімге түспеген қызметкер ӨТМ-ден емес, өртке қарсы нұсқамадан өтеді.
• Қазақ және орыс мәтіндері 25 және 17-тармақтарда сөзбе-сөз сәйкес келмейді, ал актінің өзінде түзетілмеген қателер бар. Бұл жерлерді білу керек, ал шешімді ұйым қабылдайды.