1-тақырып. Заңнамалық база: қалай құрылған және қолданыстағы редакцияны оқып отырғаныңызға қалай көз жеткізу керек

Алдыңғы сабақ сізге міндеттердің тізімін берді: кім оқиды, қандай мерзімде, немен аяқталады. Бұл сабақ басқа нәрсе туралы — сол міндеттер қайдан шығатыны және оларды кім кез келген сәтте өзгерте алатыны туралы.

Мұның практикалық мәні неде екенін бір санмен түсіндіруге болады. Сіз оқып отырған Қағидалар 2014 жылы бекітілген. Содан бері олардың мәтіні кемінде алты рет өзгертілген, ал 2026 жылы бүкіл 4-қосымша, яғни оқу бағдарламалары, жаңа редакцияда жазылды. Егер сіз 2019 жылы басып шығарылған әдістемелік құралмен жұмыс істесеңіз, сіз қазір жоқ норманы орындап отырсыз.

Сондықтан бұл сабақтың мақсаты — тармақтарды жаттау емес. Мақсат — қолыңыздағы мәтіннің бүгінгі күні қолданыста екенін өз бетіңізше тексере алу.

Бағдарламада бұл тақырып былай аталады:

1-тақырып. Өрт қауіпсіздігі саласындағы заңнамалық база. Негізгі ережелер

Ал оның бүкіл мазмұны — бір сөйлем:

Өрт қауіпсіздігі қағидалары мен нормаларын бұзғаны және (немесе) орындамағаны үшін өрт жауапкершілігі саласындағы негізгі нормативтік құқықтық актілерді зерделеу.

Бір сөйлемнен курс жасау мүмкін емес сияқты. Мүмкін, өйткені осы сөйлемде екі сөз тұр, олар бүкіл жұмысты анықтайды: зерделеу және негізгі нормативтік құқықтық актілер. Яғни тақырып сізден белгілі бір актілерді жаттауды емес, актілермен жұмыс істеу дағдысын талап етеді.

1. Бұйрыққа күш қайдан келеді

Министрдің бұйрығы өздігінен пайда болмайды. Ол заңнан өкілеттік алады, содан кейін тіркеуден және жариялаудан өтеді. № 276 бұйрықтың кіріспесінде бұл тікелей жазылған:

"Азаматтық қорғау туралы" Қазақстан Республикасының Заңының 12-бабының 1-тармағының 35) тармақшасына сәйкес БҰЙЫРАМЫН :

Бұл жол екі нәрсені айтады. Біріншісі — бұйрықтың негізі заңда, атап айтқанда «Азаматтық қорғау туралы» Қазақстан Республикасының Заңында. Екіншісі — бұйрық сол заң берген өкілеттіктің шегінен шыға алмайды.

Бұйрықтың бірінші тармағы нені бекіткенін айтады:

1. Қоса беріліп отырған ұйымдардың жұмыскерлері мен халықты өрт қауіпсіздігі шараларына оқыту қағидалары және өрт қауіпсіздігі шараларына оқыту жөніндегі оқу бағдарламаларының мазмұнына қойылатын талаптар бекітілсін.

Ал соңғы тармағы қашан жұмыс істей бастағанын айтады:

1. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Осы тізбекті есте сақтаңыз, өйткені оның әр буыны тексеруде сұралуы мүмкін:

Бесінші қадам ең жиі ұмытылатыны. Жаңа бұйрық шыққан күні әлі жұмыс істемейді: оған дейін жариялану және он күн өтуі керек. Бұл сіздің пайдаңызға да жұмыс істейді — жаңа талап күшіне енгенге дейін ескісі қолданылады.

Тіркеу нөмірі не үшін керек

№ 9510 және № 39319 сандары — Әділет министрлігінің нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізіліміндегі нөмірлер. Олар сізге екі нәрсе үшін керек.

Біріншісі — актінің бар екенін дәлелдеу. Тіркеу нөмірі бар акт тізілімде тұр, оны тауып, тексеруге болады. Тіркеу нөмірі жоқ құжат нормативтік акт емес, ол ұсыныс, әдістемелік хат немесе біреудің түсіндірмесі болуы мүмкін.

Екіншісі — дұрыс актіні табу. Бұйрықтардың нөмірлері әртүрлі ведомстволарда қайталанады: № 276 нөмірі бар бұйрық ондаған, ал 2014 жылғы 9 маусымдағы, № 9510 болып тіркелген бұйрық біреу ғана.

Осы себепті құжатты атағанда үш нәрсені бірге атаған дұрыс: күні, нөмірі және тіркеу нөмірі. Бұл артық сөз емес — бұл екіұштылықты жоятын жалғыз тәсіл.

Тағы бір нюанс, ол жиі ескерілмейді. Өзгерістер енгізетін бұйрықтың да өз тіркеу нөмірі бар: № 277 бұйрық № 39319 болып тіркелген. Яғни тізілімде екі жазба тұр — негізгі акт және оны өзгерткен акт. Қолданыстағы мәтінді іздегенде негізгі актінің шоғырландырылған редакциясын ашу керек, ал өзгеріс енгізген бұйрықты — өзгерістің дәл не екенін көру қажет болғанда.

2. Нормативтік базаның төрт қабаты

Жауапты адам үшін нормативтік база төрт қабаттан тұрады. Оларды шатастыру — ең кең таралған қателердің бірі, өйткені әр қабаттың өз күші және өз өзгеру жиілігі бар.

Төртінші қабат ең жиі өзгереді және ол толығымен сіздің қолыңызда. Бірінші қабат сирек өзгереді, бірақ өзгергенде қалғанының бәрін қозғайды.

3. Бірінші қабат: Заң — және адал шекара

Қағидалар Заңға үш жерде сілтеме жасайды — 1, 6 және 11-тармақтарда. Жоғарыда келтірілген кіріспе бұйрықтың өзіне жатады, Қағидалардың тармағы емес. Біріншісі — 1-тармақ: Қағидалар «Азаматтық қорғау туралы» Заңды іске асыру мақсатында әзірленген. Екіншісі — 6-тармақ:

1. Өртке қарсы нұсқама ұйымның қызметкерлерін "Азаматтық қорғау туралы" Қазақстан Республикасының Заңы (бұдан әрі - Заң) 61-бабының талаптарымен таныстыруды қамтиды.

Осы жерде курс өз шекарасын дауыстап атайды. Заң — жеке акт, оның өз мәтіні, өз редакциясы және өз өзгерістер тарихы бар. Курс Заңның мәтінін қайта баяндамайды және оның тармақтарын қайталамайды, өйткені кез келген қайталау ертең ескіреді, ал сіз оны ескірген күйінде оқисыз.

Сізден талап етілетіні қарапайым: 61-баптың талаптарымен танысу керек болғанда, Заңның өзін ашып оқу керек, ал курстың қайта баяндауын емес. Қағидалар дәл осылай айтады — олар Заңның мазмұнын көшірмейді, оған сілтеме жасайды.

Бұл сабақтың бірінші ережесі осыдан шығады: сілтеме — оқуға шақыру, ал қайта баяндаудың орнына емес.

Қағидалардан Заң туралы нақты не білуге болатынын бөліп көрсетейік, өйткені бұл Заңның мәтінін ашпай-ақ көрінеді:

• Заң министрге осы қағидаларды бекітуге өкілеттік берген — бұл кіріспеде, 12-бапқа сілтемемен.
• Заңның 61-бабында қызметкерлерге жеткізілуге тиіс талаптар бар — бұл 6-тармақта.
• Қағидалар Заңды іске асыру мақсатында әзірленген — бұл 1-тармақта:

1. Осы Ұйымдардың қызметкерлері мен халықты өрт қауіпсіздігі шараларына оқыту қағидалары және өрт қауіпсіздігі шараларына оқыту жөніндегі оқу бағдарламаларының мазмұнына қойылатын талаптар (бұдан әрі – Қағидалар) "Азаматтық қорғау туралы" Қазақстан Республикасының Заңын іске асыру мақсатында әзірленген және ұйымдардың қызметкерлері мен халықты өрт қауіпсіздігі шараларына оқыту тәртібін және өрт қауіпсіздігі шараларына оқыту жөніндегі оқу бағдарламаларының мазмұнына қойылатын талаптарды айқындайды.

Үш жол, және олардың әрқайсысы Заңның Қағидалардан жоғары тұрғанын көрсетеді. Осыдан бір практикалық ереже шығады: егер Қағидалар мен Заң бір мәселеде әртүрлі айтса, Заң басым. Мұндай жағдай сирек, бірақ болғанда оны тану керек.

Ал мұнда курс тағы бір шекараны атайды. Заңның нақты баптарының мәтіні осы курста келтірілмейді, өйткені курс екі актіні ғана дереккөз ретінде пайдаланады: № 276 бұйрықты және оны өзгерткен № 277 бұйрықты. Заңның бабын дәйексөзбен келтіру үшін оның қолданыстағы редакциясын жеке тексеру керек, ал ол осы курстың шегінен тыс. Сондықтан бұл жерде тұжырым біржақты: Заңның 61-бабын оқу қажет болса, Заңның өзін ашыңыз.

4. Екінші қабат: № 276 бұйрықтың реквизиттері

Егер сізден құжатты атауды сұраса, оны толық атай білу керек. Жауапты адам үшін ең маңызды реквизиттер:

Енді ведомство туралы. Бұйрықты Төтенше жағдайлар министрі шығарған. Бұл маңызды, өйткені тәжірибеде бұл актіні жиі ішкі істер органдарының құжаты деп атайды, ал кейде іздеу сұранысында да солай жазады.

Шатасудың себебі бар және ол актінің өз мәтінінде көрініп тұр. 2014 жылы бұйрықты Төтенше жағдайлар министрі шығарған. Содан кейін өзгерістердің бір бөлігін Ішкі істер министрі енгізген — 2015, 2019 және 2022 жылдары, өйткені сол кезеңде өртке қарсы қызмет ішкі істер жүйесінің құрамында болған. 2025 және 2026 жылдардағы өзгерістерді қайтадан Төтенше жағдайлар министрі енгізген.

Яғни бір актінің ескертулерінде екі ведомство кезектесіп тұр, және кез келген оқырман шатасуы мүмкін. Дұрыс жауап: акт — Төтенше жағдайлар министрлігінің актісі, ал өзгерістердің бір бөлігі оны сол кезде жүргізген органмен енгізілген.

Мұны нақты тексерудің тәсілі де бар: актінің бірінші жолында бұйрықты кім шығарғаны тұр, ал әр ескертуде өзгерісті кім енгізгені тұр. Бірінші жол — акт туралы, ескерту — өзгеріс туралы.

5. Басты дағды: ескертулерді оқу

Шоғырландырылған мәтінде әр тармақтың астында ескерту тұрады — ол тармақтың қашан және кіммен өзгертілгенін көрсетеді. Бұл жолдарды көбі көзбен өткізіп жібереді, ал дәл солар мәтіннің қай жері жаңа, қай жері ескі екенін айтады.

Мысалы, 27-тармақтың астында мынау тұр:

Ескерту. 27-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Төтенше жағдайлар министрінің 15.07.2026 № 277 (алғашқы ресми жарияланған күннен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.) бұйрығымен.

Оқып көрейік. Тармақ жаңа редакцияда жазылған, оны Төтенше жағдайлар министрі жасаған, күні — 15.07.2026, нөмірі — № 277, ал жақшада қолданысқа енгізу тәртібі тұр.

28-тармақтың астындағы ескерту басқаша көрінеді:

Ескерту. 28-тармаққа өзгерістер енгізілді – ҚР Ішкі істер министрінің 04.12.2019 № 1035 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 21.12.2022 № 322 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 01.08.2025 № 303 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 15.07.2026 № 277 (алғашқы ресми жарияланған күннен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.) бұйрықтарымен.

Мұнда жаңа редакция емес, өзгерістер, әрі бірнеше рет. Яғни тармақтың мәтіні бөлшектеп өзгертілген: бір жылы бір тармақша, басқа жылы екіншісі.

Осы бір ескертуді толық тарқатып көрейік — бұл дағдыны бір рет жасап көрген жеткілікті, әрі қарай автоматты түрде оқитын боласыз. Ескертуде төрт бұйрық аталады:

Бұл кестеден бірден екі нәрсе көрінеді. Біріншісі — 28-тармақ, яғни кім ӨТМ-ден өтетінін анықтайтын тармақ, соңғы жеті жылда төрт рет түзетілген. Бұл тармақтың мәтінін жадымен айтуға болмайтынын білдіреді: жадыңызда қай редакцияның қалғаны белгісіз.

Екіншісі — ведомствоның ауысуы дәл осы жерде көрінеді. Алғашқы екі өзгеріс Ішкі істер министрлігінен, соңғы екеуі Төтенше жағдайлар министрлігінен. Актінің иесі өзгерген жоқ, өзгерістерді енгізген орган өзгерді.

Ал енді назар аударыңыз: жоғарыдағы ескертуде 1-1) тармақшаның қай бұйрықпен пайда болғаны жазылмаған. Ескерту тармаққа тұтас қатысты және қай тармақша қай жылы қосылғанын айтпайды. Мұны білу үшін өзгеріс енгізген бұйрықтың мәтінін ашу керек. Бұл ескертулердің шегі: олар өзгерістің болғанын көрсетеді, бірақ өзгерістің мазмұнын бермейді.

Ал 4-қосымшаның астындағы ескерту — сіз үшін ең маңыздысы:

Ескерту. 4-қосымша жаңа редакцияда - ҚР Төтенше жағдайлар министрінің 15.07.2026 № 277 (алғашқы ресми жарияланған күннен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.) бұйрығымен.

Бүкіл қосымша жаңа редакцияда. Бұл дегеніміз — ескі бағдарламаны жаңамен салыстырудың қажеті жоқ, ескісі жай ғана жоқ.

Ескертулерді оқудың кестесі

Соңғы екеуіне мысал. 29-тармақтың 1) тармақшасы:

1. алып тасталды – ҚР Ішкі істер министрінің 04.12.2019 № 1035 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

Және 33-тармақ:

1. Алып тасталды – ҚР Ішкі істер министрінің 04.12.2019 № 1035 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

Екеуі де 2019 жылы алып тасталған. Нөмірлеу сақталған, сондықтан мәтінде бос орындар көрінеді — бұл қалыпты жағдай.

3-қосымша да сол бұйрықпен алып тасталған:

Ескерту. 3-қосымша алып тасталды – ҚР Ішкі істер министрінің 04.12.2019 № 1035 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

Өз көзіңізбен көруге тұрарлық бір жер

Актінің ең басында өзге ескертулерге ұқсамайтын ескерту тұр:

Ескерту. Орыс тіліндегі тақырыбына өзгеріс енгізіледі, қазақ тіліндегі мәтін өзгермейді - ҚР Төтенше жағдайлар министрінің м.а. 01.08.2025 № 303 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

Ол былай дейді: орыс тіліндегі тақырыпқа өзгеріс енгізіледі, ал қазақ тіліндегі мәтін өзгермейді. Яғни заң шығарушының өзі екі тілдегі мәтіннің бір жерде әртүрлі өзгеретінін мойындайды.

Мұның ізі актінің ішінде де бар. Бұйрықтың атауында ұйымдардың жұмыскерлері деп жазылған, ал бұйрықпен бекітілген құжаттың атауында — ұйымдардың қызметкерлері. Бір актінің ішіндегі екі әртүрлі сөз, әрі екеуі де қолданыста, бірақ бірдей жиі емес: қосымшалардың бланкілік жолдарының ішінде жұмыскерлері тек 4-қосымшада тұр — «Ұйымдардың жұмыскерлері мен халықты...», яғни бұйрықтың атауы бойынша, — ал 1, 2, 3, 5 және 6-қосымшаларда «Ұйымдардың қызметкерлері мен халықты...» тұр, яғни бекітілген құжаттың атауы бойынша. Талаптардың мәтінінде де қызметкерлері. Сіздің бағдарламаңыз тұрған қосымша осы жағынан жалғыз.

Бұл мәнді өзгерте ме? Жоқ: екі сөз де сол бір адамдарды білдіреді. Бірақ құжатты іздегенде немесе тексерушімен сөйлескенде бұл айырмашылықты білу керек, әйтпесе атауды дәл келтіре алмағаныңыз үшін дауласуға тура келеді.

Курс бұл жерде бір нұсқаны таңдап бермейді. Дұрыс мінез-құлық: құжатты атағанда актідегі нақты атауды, ал бланкілерді толтырғанда бланкідегі нақты сөзді пайдалану.

6. Актіні қайдан оқу керек және нұсқаларын қалай ажырату керек

Ескертулерді оқу дағдысы бір шартта ғана жұмыс істейді: қолыңызда ескертулері бар мәтін болуға тиіс. Ал іс жүзінде жауапты адамның қолына төрт түрлі мәтін түсуі мүмкін, және олардың үшеуі жарамайды.

Бірінші түрі — бастапқы редакция. Бұл 2014 жылы бекітілген күйдегі мәтін. Ол тарихи құжат ретінде дұрыс, бірақ бүгінгі жұмыс үшін жарамайды: онда 1-1) тармақша да, № 277 бұйрықтың редакциясындағы 4-қосымша да жоқ.

Екінші түрі — өзгеріс енгізген бұйрықтың мәтіні. № 277 бұйрықтың өзі. Ол не өзгергенін көрсетеді, бірақ Қағидалардың толық мәтінін бермейді: онда тек түзетілген үзінділер тұр.

Үшінші түрі — біреудің жинақтамасы. Әдістемелік құрал, презентация, кестелер жинағы. Олар пайдалы болуы мүмкін, бірақ олар нормативтік акт емес. Тексеруде оларға сілтеме жасауға болмайды, ал ескіргенін тексеру де мүмкін емес: жинақтаманың ескертулері жоқ.

Төртінші түрі — шоғырландырылған редакция ескертулерімен. Дәл осы керек. Мұнда барлық өзгерістер мәтінге енгізілген, ал әр тармақтың астында оның қашан және немен өзгергені тұр.

Бір-бірінен ажырату оңай:

Соңғы жол — ең жылдам тексеру. 32-тармақтан кейін бірден 34-тармақ келе ме, соны қараңыз. Егер 33-тармақ орнында тұрса, мәтін 2019 жылдан бұрынғы.

Екінші жылдам тексеру — 4-қосымшаның астындағы ескерту. Егер онда № 277 бұйрық аталмаса, бағдарламалар ескі.

Үшінші жылдам тексеру — 3-қосымшаның бар-жоғы. Егер ол мазмұнда бар болса, мәтін ескі.

Екі тіл туралы

Акт екі тілде жарияланады, әрі екеуі де ресми. Жұмыс үшін бір тілдегі мәтінді таңдап алу жеткілікті, бірақ даулы жағдайда екеуін де қарау керек — алдыңғы сабақта көргеніміздей, олар бір жерде әртүрлі айтады.

Практикалық ұсыныс қарапайым: құжат айналымын қай тілде жүргізсеңіз, сол тілдегі мәтінді негізгі етіп алыңыз, ал екінші тілдегі мәтінді даулы тармақты талдағанда ашыңыз. Ал айырмашылық тапсаңыз, оны шешімде дауыстап атаңыз: біз мынадай тұжырымға сүйенеміз, екінші тілдегі мәтін мұнда басқаша айтады.

7. № 277 бұйрық: ол нақты не істеді

Бұл бұйрық сізге тікелей қатысты, сондықтан оны бөлек талдаймыз. Оның реквизиттері:

Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрінің 2026 жылғы 15 шiлдедегi № 277 бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2026 жылғы 16 шілдеде № 39319 болып тіркелді

Бұйрықтың бірінші тармағы нені өзгертетінін жариялайды:

1. "Ұйымдардың жұмыскерлері мен халықты өрт қауіпсіздігі шараларына оқыту қағидаларын және өрт қауіпсіздігі шараларына оқыту жөніндегі оқу бағдарламаларының мазмұнына қойылатын талаптарды бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрінің 2014 жылғы 9 маусымдағы № 276 бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 9510 болып тіркелген) мынадай өзгерістер енгізілсін:

Одан кейін үш өзгеріс жүреді. Біріншісі:

27-тармақ мынадай редакцияда жазылсын:

Екіншісі:

28-тармақтың 5) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын:

Үшіншісі — ең ауқымдысы:

көрсетілген Қағидаларға 4-қосымша осы бұйрыққа қосымшаға сәйкес жаңа редакцияда жазылсын.

Ал бұйрықтың өзі қашан жұмыс істей бастағаны:

1. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күннен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Жиынтығында:

Үшінші жол сізді тікелей қозғайды: осы курс құрылған тақырыптық жоспар — дәл сол жаңа редакциядан.

8. Үшінші қабат: Қағидалар аталатын өзге актілер

Қағидалар өз мәтінінде басқа құжаттарға сілтеме жасайды. Олардың ең маңыздысы 27-тармақта:

"Өрт қауіпсіздігі" мамандығы бойынша кәсіптік, жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білімі бар не Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің 2015 жылғы 24 қаңтардағы № 48 бұйрығымен бекітілген (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 10382 болып тіркелген) Кәсіби өртке қарсы қызметтердің мамандарын арнайы даярлау бойынша оқыту курстарының бағдарламасы бойынша оқудан өткен адамдар өрт-техникалық минимумға оқытудан өтпейді.

Мұнда екінші акт аталады — Ішкі істер министрінің 2015 жылғы 24 қаңтардағы № 48 бұйрығы, тіркеу нөмірі № 10382. Егер сізге біреу ӨТМ-ден босатылғанын айтса, осы негіздің қайсысы бойынша екенін сұраңыз, ал содан кейін дәл сол актіні ашыңыз.

Бұдан басқа Қағидалар өз қосымшаларына сілтеме жасайды, және оларды нөмірлерімен білу керек:

Бағдарламаның қалай құрылатынын Қағидалар 31-тармақта айтады:

1. өрт-техникалық минимумына оқыту бағдарламасы, сағат саны осы Қағидаларға 4-қосымшаға сәйкес кәсіби қызметінің ерекшелігін, лауазымы бойынша міндеттерді атқару ерекшеліктерін және салалық құжаттардың ережелерін ескере отырып, білім алушылардың әр санаты үшін жасалады;

1. материалдарды қалыптастыру кезінде өрт-техникалық минимумы бойынша оқыту кәсіби қызмет ерекшелігін ескере отырып, білім алушылардың әр санаты үшін өрт қауіпсіздігі саласындағы нормативтік құқықтық актілер басшылыққа алынады;

Бірінші тармақшадан практикалық қорытынды шығады: бағдарлама білім алушылардың әр санаты үшін жасалады. Яғни оқу орталығының бағдарламасын қабылдағанда, ол сіздің санатыңызға арналғанын тексеру керек.

9. Төртінші қабат: сіздің өз құжаттарыңыз

Қағидалар ұйымның ішкі құжаттарына екі жерде тікелей нұсқайды. Біріншісі — 8-тармақ:

1. Кіріспе, алғашқы, қайта, жоспардан тыс және мақсатты өртке қарсы нұсқамалар, Өрт-техникалық минимумды жүргізу бағдарламалары ұйым басшысымен бекітіледі.

Екіншісі — 5-тармақ, ол нұсқаманы кім жүргізетінін айтады:

1. Өртке қарсы нұсқама осы Қағидаларға 1-қосымшаға сәйкес Өртке қарсы нұсқаманың үлгі бағдарламасы бойынша (бұдан әрі - Бағдарлама) ұйым басшысы немесе өрт қауіпсіздігіне жауапты адам жүргізеді.

Осы екі тармақтан ұйымда болуға тиіс құжаттардың ең аз тізімі шығады:

• жауапты адамды тағайындау туралы бұйрық;
• басшы бекіткен өртке қарсы нұсқаманың бағдарламасы;
• басшы бекіткен ӨТМ бағдарламасы (ішкі оқыту үшін);
• нұсқамаларды есепке алу журналы 2-қосымшаның нысаны бойынша;
• өрт қауіпсіздігі шаралары туралы нұсқаулықтар.

Бұл құжаттар нормативтік актінің бөлігі емес, бірақ дәл солар актіні сіздің объектіңізде жұмыс істетеді. Ал тексеру әдетте солардан басталады, өйткені олар қолжетімді.

Қағидалар нені ұйымға қалдырады

Төртінші қабатты талдағанда бір заңдылық көзге түседі: Қағидалар өте көп нәрсені ұйымның өзіне қалдырады. Мұны қателік деп қабылдамаған жөн — бұл саналы құрылым, өйткені бір акт төрт адамдық шеберхана мен мың адамдық зауытқа бірдей егжей-тегжейлі нұсқау бере алмайды.

Бірақ бұл сіз үшін нақты салдар туғызады: актіде нысан жоқ жерде оны сіз жасайсыз, ал жасалмаса — оны ешкім жасамайды.

Оң жақ баған — бұл сіздің ішкі бұйрықтарыңыздың мазмұны. Егер оң жақ бағанда бос орын қалса, тексеру сол жерден басталады.

10. Жауапкершілік: тақырып не дейді, Қағидалар не дейді

Бағдарламаның 1-тақырыбының мазмұнын еске түсірейік. Ол өрт қауіпсіздігі қағидалары мен нормаларын бұзғаны және орындамағаны үшін жауапкершілік саласындағы актілерді зерделеуді талап етеді. Ал Қағидалардың өзінде санкциялар жоқ: онда айыппұл да, олардың мөлшері де, салу тәртібі де жоқ.

Қайшылық жоқ. Тақырып сізді басқа құжаттарға жібереді — жауапкершілік өзге актілерде тұр. Курс олардың мәтінін келтірмейді, өйткені бұл Қағидалардың шегінен тыс, ал ойдан шығарылған сан немесе бап нақты зиян келтіреді.

Бұл тұжырымдамада тағы бір нәрсе бар, оны атап өткен жөн. Тақырыптың мәтінінде өрт жауапкершілігі саласындағы деген тіркес тұр — сөзбе-сөз оқығанда бұл өрттің жауапкершілігі болып шығады, ал айтылғысы келгені — өрт қауіпсіздігі талаптарын бұзғаны үшін жауапкершілік. Орыс мәтінінде де дәл сол құрылым тұр. Яғни бұл аударма қатесі емес, актінің өз тұжырымының олқылығы, және ол екі тілде де бірдей.

Біз цитатаны түзетпейміз және оны актідегі қалпында келтіреміз. Ал оқығанда мағынасын дұрыс түсінеміз.

11. Практикум: нормативтік папканы қалай жинау және ұстау керек

Бұл бөлімді орындау жарты сағат алады, ал одан кейін сіз кез келген сұраққа құжатпен жауап бере аласыз.

Қадам 1. Қағидалардың қолданыстағы мәтінін алыңыз. Ресми құқықтық ақпарат жүйесінен, шоғырландырылған редакциясында, ескертулерімен бірге. Ескертулері жоқ мәтін жарамайды: одан қай тармақ қашан өзгергенін көру мүмкін емес.

Қадам 2. Титулдық бетке тексеру күнін жазыңыз. Бір жол: қай күні, қай дереккөзден алынды. Үш айдан кейін сіз бұл файлдың қашан жүктелгенін есіңізде сақтамайсыз.

Қадам 3. Сізге қатысты алты тармақты бөліп белгілеңіз. Бұлар 25, 26, 27, 28, 29 және 32-тармақтар, әрі 31-тармақтың 3) тармақшасы. Қалғаны да керек, бірақ осылары күнделікті жұмыста қолданылады.

Қадам 4. 4-қосымшаның 1-тарауының 2-тармағын бөлек басып шығарыңыз. Бұл сіздің бағдарламаңыз. Оқу орталығын таңдағанда оның тақырыптық жоспарымен салыстырасыз.

Қадам 5. Терминдердің тізімін жасаңыз. Қағидаларда анықтамалар бөлімі жоқ, ал терминдер қолданылады: өртке қарсы режим, оқу орталығы, біліктілік комиссиясы, адамдар жаппай жиналатын объект, өндірістен қол үзіп және қол үзбей оқыту. Олардың бір бөлігі мәтіннің өзінен түсінікті, бір бөлігі басқа актілерде анықталған. Өз папкаңызда әр термин бойынша бір жол жазыңыз: осы сөзді Қағидалардың қай тармағы қолданады және оны қалай түсінеміз. Бұл тексеруде де, ішкі бұйрықтарды жазғанда да керек болады.

Қадам 6. Тоқсанына бір рет тексеріңіз. Не өзгергенін қарау үшін актінің өзгерістер тарихын ашу жеткілікті. Егер жаңа бұйрық пайда болса — оның қашан қолданысқа енетінін қараңыз, содан кейін мәтінді жаңартыңыз.

Бұл кестеде сақтауға ыңғайлы:

12. Жиі кездесетін қателер және олар неге қате

Бізде Қағидалар басып шығарылған, бәрі ретімен. Басып шығарылған мәтін — фотосурет. Ол басып шығарылған күні дұрыс болды. Актінің редакциясы сол сәттегі күйінде қалады, ал акт өзгереді.

Ескерту — бұл ұсақ жазба, оны оқымауға болады. Ескерту — тармақтың жасы туралы жалғыз ақпарат. Оны оқымай, қолыңыздағы мәтіннің қай жері жаңа екенін білу мүмкін емес.

Жаңа бұйрық шықты, демек бүгіннен бастап жаңаша. Жоқ. Ресми жариялау және күнтізбелік он күн керек. № 277 бұйрықтың 4-тармағы дәл осылай айтады.

Бұл ішкі істер органдарының актісі. Актіні Төтенше жағдайлар министрі шығарған. Өзгерістердің бір бөлігін Ішкі істер министрі енгізген, өйткені өртке қарсы қызмет сол кезеңде осы жүйеде болған. Актінің иесі — Төтенше жағдайлар министрлігі.

Бағдарлама бәріне бірдей. 4-қосымшада он бір бағдарлама бар: бірінші тарауда алтау, екіншісінде бесеу. 31-тармақтың 1) тармақшасы бағдарламаның білім алушылардың әр санаты үшін жасалатынын талап етеді.

Заңды курстан оқып аламын. Курс Заңның мазмұнын қайталамайды және оның орнын баспайды. Заңға сілтеме — Заңды ашу деген сөз.

Тіркеу нөмірі маңызды емес, күні мен нөмірі жеткілікті. Бұйрық нөмірлері әртүрлі ведомстволарда қайталанады. Тіркеу нөмірі — актіні бір мәнде анықтайтын жалғыз реквизит.

Бұйрық жарияланды, демек бағдарламаны бүгіннен ауыстырамын. № 277 бұйрықтың 4-тармағы қолданысқа енгізу мерзімін белгілейді. Бағдарламаны ауыстырудың дұрыс күні — жарияланғаннан кейін күнтізбелік он күн өткен соң.

Ескі куәліктер жарамсыз болып қалды, бәрін қайта оқыту керек. № 277 бұйрық 4-қосымшаны, яғни бағдарламаларды ауыстырды. Ол бұрын берілген куәліктерді жоймайды және 26-тармақтағы мерзімділікті өзгертпейді. Оқыту мерзімі бұрынғысынша соңғы оқытудан өткен күннен саналады.

13. Үш көрініс

Бірінші көрініс: бағдарлама туралы дау

Оқу орталығы 12 сағаттық бағдарлама ұсынады, бірақ тақырыптық жоспарда жеті тақырып қана.

Не тексеру керек: 4-қосымшаның 1-тарауының 2-тармағында он тақырып бар, жалпы саны 12 сағат. Жеті тақырып пен 8 сағатты 1-тараудың 1-тармағы береді, ал ол ұйым басшыларына арналған — яғни сізге ұсынылып тұрғаны басқа бағдарлама, оның үстіне сағат саны да сәйкес келмейді. Егер сіз жауапты адам ретінде оқысаңыз, сізге 2-тармақтың бағдарламасы керек.

Дауды қалай шешу керек: бағдарламаны жазбаша сұрау және оны 4-қосымшамен салыстыру. Бұл ұрыс емес, салыстыру.

Екінші көрініс: босату туралы дау

Қызметкер оның техносфералық қауіпсіздік бойынша дипломы бар екенін және ӨТМ-ден өтпейтінін айтады.

Не тексеру керек: 27-тармақ екі негізді ғана атайды — өрт қауіпсіздігі мамандығы бойынша білім немесе № 48 бұйрықпен бекітілген бағдарлама бойынша оқу. Шектес мамандықтар аталмаған.

Дауды қалай шешу керек: дипломды сұрау және ондағы мамандықтың атауын 27-тармақтың мәтінімен салыстыру. Егер атауы басқа болса, босату жұмыс істемейді.

Үшінші көрініс: редакция туралы дау

Тексеруші 28-тармақтың 5) тармақшасына сілтеме жасайды және жекелеген жұмыс учаскелеріндегі жауаптыларды талап етеді. Ұйымның қолындағы мәтінде ондай сөздер жоқ.

Не тексеру керек: 28-тармақтың астындағы ескертуде 15.07.2026 № 277 бұйрық аталған ба. Егер аталмаса, ұйымның мәтіні ескі, ал тексеруші дұрыс айтып тұр.

Дауды қалай шешу керек: мәтінді жаңарту және 5) тармақшаның қолданысқа енген күнін тексеру. Егер талап бұйрық қолданысқа енгенге дейінгі кезеңге қойылса, онда қолданысқа енгізу мерзімі туралы сөйлесу керек — бұл да Қағидалармен емес, бұйрықтың өз тармағымен реттеледі.

Осы сабақтан не есте қалуға тиіс

• Бұйрықтың күші заңнан келеді, ал жұмыс істеуі тіркеуден, жариялаудан және қолданысқа енгізуден өтеді. № 276 бұйрық үшін бұл 2014 жылғы 9 маусым, тіркеу № 9510.
• 4-қосымшаның қолданыстағы редакциясын 2026 жылғы 15 шілдедегі № 277 бұйрық берген, тіркеу № 39319.
• Актіні Төтенше жағдайлар министрі шығарған. Өзгерістердің бір бөлігін Ішкі істер министрі енгізген, және дәл осыдан ведомство туралы шатасу туады.
• Ескертулер — мәтіннің қай жері жаңа екенін көрсететін жалғыз құрал. Жаңа редакцияда, өзгерістер енгізілді және алып тасталды деген сөздер әртүрлі нәрсені білдіреді.
• Актінің өзі қазақ және орыс мәтіндері бір жерде әртүрлі өзгергенін мойындайды — бұл туралы бірінші ескерту тікелей айтады.
• Қағидаларда санкциялар жоқ. Жауапкершілік басқа актілерде, ал бағдарламаның 1-тақырыбы дәл соларды зерделеуге жібереді.
• Жұмыс үшін жарайтын жалғыз мәтін — ескертулері бар шоғырландырылған редакция. Ең жылдам тексеру: 33-тармақтың жоқтығы, 3-қосымшаның жоқтығы және 4-қосымшаның астындағы № 277 бұйрық.
• Актіні атағанда үш реквизитті бірге атаңыз: күні, нөмірі және мемлекеттік тіркеу нөмірі.
• Нормативтік папканы тоқсанына бір рет тексеру — жарты сағат жұмыс, ол ескірген норма бойынша жасалған қателерден құтқарады.