Өткен сабақта алғашқы көмекті медициналық білімі жоқ адам да көрсете алатынын анықтадық. Бірақ жұмыскерлердің бір бөлігі үшін алғашқы көмекті білу — тілек емес, міндет: олар алғашқы көмек курстарынан белгілі бір мерзімде, белгілі бір ұйымдарда, белгілі бір нысанда және белгілі бір мерзімділікпен өтуге тиіс. Осындай адамдар жұмыс істейтін жұмыс беруші бұл оқытуды қамтамасыз етуге міндетті.
Бұл сабақ жұмыскерлер де, басшылар да қоятын практикалық сұрақтарға жауап береді:
- алғашқы көмек курстарынан өтуге міндетті контингентке кімдер кіреді;
- жұмыс беруші нақты не істеуге міндетті және қандай мерзімде;
- кім оқытуға құқылы, оқыту қайда және қалай өтеді, оның қорытындысы бойынша не беріледі;
- оқыту қаншалықты жиі қайталанады және кімнің есебінен;
- жаттықтырушыларды даярлайтын ұйымдар қандай талаптарға сай болуы керек;
- және ең бастысы — сіз қазір өтіп жатқан осы курс не болып табылады және не болып табылмайды.
Соңғы сұраққа жеке үлкен бөлім арналған. Оны мұқият оқып шығыңыз: сізде немесе жұмыс берушіңізде міндет орындалды деген жалған сезім қалмауы соған байланысты.
1. Құқықтық негіз: Кодекстің 90-бабы не дейді
Алғашқы көмекке оқыту «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Қазақстан Республикасының 2020 жылғы 7 шілдедегі № 360-VI Кодексінің 90-бабынан туындайды. Бізге оның төрт тармағы қажет болады.
2-тармақ — жаттықтырушыларды кім даярлайды:
«2. Қазақстан Республикасының азаматтарын алғашқы көмек көрсету дағдыларына оқыту үшін сертификатталған жаттықтырушыларды даярлауды уәкілетті орган айқындайтын талаптарға сәйкес келетін денсаулық сақтау ұйымдары жүзеге асырады.»
3-тармақ — кім оқуға міндетті және қаншалықты жиі:
«3. Алғашқы көмек курстарынан міндетті түрде өтуге жататын жұмыскерлер контингенті көрсетілген кәсіптер тізбесін, сондай-ақ олардан өту мерзімділігін уәкілетті орган мүдделі мемлекеттік органдармен бірлесіп бекітеді.»
4-тармақ — оқыту қағидалары және жағдайлар тізбесі:
«4. Қазақстан Республикасының азаматтарын алғашқы көмек көрсету дағдыларына оқыту қағидаларын, сондай-ақ алғашқы көмек көрсетілетін шұғыл және кезек күттірмейтін жағдайлар тізбесін уәкілетті орган бекітеді.»
5-тармақ — кімнің есебінен:
«5. Алғашқы көмек көрсету дағдыларына оқыту бюджет қаражаты, жұмыс берушінің қаражаты немесе Қазақстан Республикасы азаматтарының өз қаражаты есебінен жүргізіледі.»
Осы тармақтардан бүкіл құрылым көрінеді. Денсаулық сақтау ұйымдары даярлайтын жаттықтырушылар бар. Жаттықтырушылар уәкілетті орган бекіткен қағидалар бойынша оқытатын азаматтар бар. Оқыту міндетті және мерзімді болып табылатын жекелеген кәсіптердің жұмыскерлері бар. Және төлемнің үш ықтимал көзі бар.
Бұл тармақтарды қандай актілер ашып көрсетеді
| Сұрақ | Акт | Нақты қай жерде |
|---|---|---|
| Курстардан кім өтуге міндетті | Алғашқы көмекті медициналық білімі жоқ, оның ішінде тиісті даярлықтан өткен адамдардың көрсету қағидалары (№ ҚР ДСМ-269/2020 бұйрыққа 1-қосымша) | 8-т. |
| Жұмыскерлерді оқытуды кім қамтамасыз етеді | сол Қағидалар | 9-т. |
| Жаңа жұмыскерлерге арналған мерзім | сол Қағидалар | 10-т. |
| Оқыту қайда өтеді | сол Қағидалар; Оқыту қағидалары (№ ҚР ДСМ-138/2020 бұйрыққа 1-қосымша) | 11-т.; 5-т. |
| Мерзімділік | Алғашқы көмек көрсету қағидалары | 12-т. |
| Кімнің есебінен | Кодекс; Алғашқы көмек көрсету қағидалары | 90-баптың 5-т.; 13-т. |
| Кім оқытады, қандай нысанда, қандай бағдарлама бойынша, не беріледі | Оқыту қағидалары (№ ҚР ДСМ-138/2020 бұйрыққа 1-қосымша) | 3–9-т., 1 және 2-қосымшалар |
| Жаттықтырушыларды даярлайтын ұйымдарға қойылатын талаптар | № ҚР ДСМ-330/2020 бұйрықпен бекітілген Талаптар | 3–13-т. |
Бұл актілердің деректемелері:
- Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 15 желтоқсандағы № ҚР ДСМ-269/2020 «Алғашқы көмекті медициналық білімі жоқ, оның ішінде тиісті даярлықтан өткен адамдардың көрсету қағидаларын және Алғашқы көмекті көрсету стандартын бекіту туралы» бұйрығы, Әділет министрлігінде 2020 жылғы 20 желтоқсанда № 21814 болып тіркелген;
- Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 19 қазандағы № ҚР ДСМ-138/2020 «Қазақстан Республикасының азаматтарын алғашқы көмек көрсету дағдыларына оқыту қағидаларын, сондай-ақ алғашқы көмек көрсетілетін шұғыл және кезек күттірмейтін жағдайлар тізбесін бекіту туралы» бұйрығы, 2020 жылғы 21 қазанда № 21464 болып тіркелген;
- Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің міндетін атқарушының 2020 жылғы 25 желтоқсандағы № ҚР ДСМ-330/2020 «Қазақстан Республикасының азаматтарын алғашқы көмек көрсету дағдыларына оқыту үшін сертификатталған жаттықтырушыларды даярлауды жүзеге асыратын денсаулық сақтау ұйымдарына қойылатын талаптарды бекіту туралы» бұйрығы, 2020 жылғы 28 желтоқсанда № 21933 болып тіркелген.
Сабақта бұдан әрі қысқалық үшін бірінші құжатты „Алғашқы көмек көрсету қағидалары“, екіншісін — „Оқыту қағидалары“, үшіншісін — „Тренинг орталықтарына қойылатын талаптар“ деп атаймыз.
90-баптың 3-тармағы туралы бір сәт. Кодекс жұмыскерлер контингенті көрсетілген кәсіптер тізбесі бекітілетінін айтады. Сабақ дәл 3-тармақ бойынша бекітілген жеке актіні атамайды; курстардан өтуге міндетті адамдар контингенті мен мерзімділік Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 8 және 12-тармақтарында жазылған. Біз солар бойынша жұмыс істейміз.
2. Алғашқы көмек курстарынан өтуге кім міндетті
Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 8-тармағының мәтіні
- Медициналық білімі жоқ, міндетті түрде алғашқы көмек курстарынан өтуге тиіс адамдар контингенті:
- халықпен өзара іс-қимыл жасауға байланысты жедел және өзге де қызметті жүзеге асыратын ішкі істер органдарының қызметкерлері;
- Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің, ұлттық немесе мемлекеттік қауіпсіздік қызметі органдарының, ұлттық ұлан әскерлерінің әскери қызметшілері;
- өртке қарсы қызметтің қызметкерлері;
- авариялық-құтқару қызметінің құтқарушылары;
- әуе, су және темір жол көлігі экипаждарының мүшелері;
- қоғамдық автокөлік құралдарының барлық түрлерінің жүргізушілері;
- ведомстволық және жеке күзет ұйымдарының қызметкерлері;
- білім беру ұйымдарының қызметкерлері (оқу орындарының барлық түрлерінің оқытушылары, мектепке дейінгі және оқу-тәрбие мекемелерінің қызметкерлері);
- қауіпті өндірістік объектілердің қызметкерлері;
- медициналық білімі жоқ денсаулық сақтау ұйымдарының қызметкерлері.
Он санат. Әрқайсысын оның тұжырымы бойынша кімді қамтитыны тұрғысынан қарастырайық. Біз мәтінді кеңейтпейміз де, тарылтпаймыз да — тек онда тұрған сөздерге назар аударамыз.
Санаттарды талдау
1) Ішкі істер органдарының қызметкерлері. Барлығы емес, тек «халықпен өзара іс-қимыл жасауға байланысты жедел және өзге де қызметті жүзеге асыратын» қызметкерлер. Негізгі сөздер — «халықпен өзара іс-қимыл жасауға байланысты»: патрульдер, учаскелік полиция инспекторлары, оқиға орнында бірінші болып жүретін қызметкерлер.
2) Әскери қызметшілер. Үш топ аталған: Қазақстан Республикасының Қарулы күштері, ұлттық немесе мемлекеттік қауіпсіздік қызметі органдары, ұлттық ұлан әскерлері.
3) Өртке қарсы қызметтің қызметкерлері. Қосымша шарттарсыз.
4) Авариялық-құтқару қызметінің құтқарушылары. Қосымша шарттарсыз.
5) Әуе, су және темір жол көлігі экипаждарының мүшелері. Сөз дәл экипаж мүшелері туралы — бортта, рейсте, жолаушылардың қасында болатындар туралы.
6) Қоғамдық автокөлік құралдарының барлық түрлерінің жүргізушілері. «Барлық түрлерінің» деген сөздер бұл қандай қоғамдық көлік екені маңызды емес екенін білдіреді: қалалық автобус, қалааралық автобус немесе қоғамдық автокөліктің басқа түрі. Негізгі сөз — «қоғамдық».
7) Ведомстволық және жеке күзет ұйымдарының қызметкерлері. Күзет ұйымдарының екі түрі де аталған — ведомстволық және жеке. Тұжырым күзет ұйымдарының «қызметкерлері» туралы айтады.
8) Білім беру ұйымдарының қызметкерлері. Жақшада кім көзделгені ашылған: «оқу орындарының барлық түрлерінің оқытушылары, мектепке дейінгі және оқу-тәрбие мекемелерінің қызметкерлері». Бұл мектеп мұғалімдері де, колледждер мен жоғары оқу орындарының оқытушылары да, балабақша тәрбиешілері де, басқа оқу-тәрбие мекемелерінің қызметкерлері де.
9) Қауіпті өндірістік объектілердің қызметкерлері. Көптеген кәсіпорындар үшін бұл ең маңызды жол. Тұжырым қауіпті өндірістік объектілердің қызметкерлері туралы айтады. Қандай объектілер қауіпті өндірістік объектілер болып саналатынын өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы заңнама айқындайды; бұл сабақ оны талдамайды және қауіпті объектілердің тізбесін келтірмейді. Егер сіздің кәсіпорныңыз осындай объектілерді пайдаланса, жұмыс беруші бұл туралы өнеркәсіптік қауіпсіздік жөніндегі өз құжаттарынан біледі.
10) Медициналық білімі жоқ денсаулық сақтау ұйымдарының қызметкерлері. Аурухана, емхана, зертхана — бұл тек дәрігерлер мен мейіргерлер емес. Онда әкімшілер, тіркеушілер, жүргізушілер, күзетшілер, техникалық персонал жұмыс істейді. Егер денсаулық сақтау ұйымының қызметкерінде медициналық білім болмаса, ол осы контингентке кіреді.
Бұл тізбені іс жүзінде қалай пайдалану керек
8-тармақ өзіне қатысты ма екенін түсіну үшін жұмыс беруші әр жол бойынша өзіне сұрақ қояды: менде осы тұжырымға сәйкес келетін жұмыскерлер бар ма? Жауап үш түрлі болады.
- Бүкіл ұйым. Мектеп, балабақша, колледж: барлық оқытушылар мен қызметкерлер 8) тармақшаға сәйкес келеді. Күзет агенттігі: күзет ұйымының қызметкерлері — 7) тармақша.
- Жұмыскерлердің бір бөлігі. Қоғамдық автокөлік жүргізушілері (6) тармақша) және кеңсе персоналы бар көлік компаниясы. Қауіпті өндірістік объектісі (9) тармақша) және, мысалы, жеке сауда филиалы бар кәсіпорын.
- Ешкім. Шағын бухгалтерлік фирма, интернет-дүкен, дизайн-студия. 8-тармақ мұндай жұмыскерлерді атамайды.
Екінші жағдайда жұмыскерлердің қайсысы тұжырымға сәйкес келетінін дұрыс анықтау маңызды. 8-тармақ ұйымдарды тұтастай емес, адамдардың санаттарын атайды (белгілі бір түрдегі ұйымдардың қызметкерлері туралы айтылатын 7) және 8) тармақшаларды қоспағанда).
Ал егер жұмыскер контингентке кірмесе?
8-тармақ «міндетті түрде алғашқы көмек курстарынан өтуге тиіс адамдар» контингентін атайды. Тізбеге кірмейтіндер туралы ол ештеңе белгілемейді — тыйым да, міндет те жоқ. Кодекс 90-баптың 5-тармағында оқытуды «Қазақстан Республикасы азаматтарының өз қаражаты есебінен» жүргізуді тікелей көздейді, яғни кез келген адам оқудан өз қалауы бойынша өте алады. Жұмыс беруші міндет жұмыскерлердің тек бір бөлігіне қатысты болса да, оқытуды өзінің барлық жұмыскерлері үшін ұйымдастыра алады — бұл оның шешімі. Егер жұмыскер 8-тармақта аталмаса, сабақ мұндай оқыту біреуге міндетті деп тұжырымдамайды.
3. Жұмыс беруші не істеуге міндетті
9-тармақ: оқытуды қамтамасыз ету міндеті
«9. Ұйымның (кәсіпорынның) қызметкерлерін зардап шеккендерге алғашқы көмек көрсетуге оқытуды жұмыс беруші осы Қағидаларға сәйкес қамтамасыз етеді.»
Мұндағы негізгі етістік — «қамтамасыз етеді». Жұмыс беруші өзі оқытуға міндетті емес: ол оқыту өтетіндей және Қағидалар талап еткендей жүргізілетіндей етуге міндетті. Іс жүзінде бұл мынаны білдіреді:
- жұмыскерлердің қайсысы 8-тармақтың контингентіне кіретінін анықтау;
- оқытуды жүргізетін ұйымды таңдау (Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 11-тармағы, Оқыту қағидаларының 5-тармағы);
- жұмыскерлерді жіберуді немесе көшпелі циклды ұйымдастыру;
- мерзімдерді қадағалау — жаңа жұмыскерлер үшін (10-тармақ) және мерзімдік (12-тармақ);
- оқытуды растайтын құжаттарды — оқытатын ұйым берген сертификаттарды сақтау.
9-тармақ «Ұйымның (кәсіпорынның)» қызметкерлері туралы айтады. Жеке тақырып — Еңбек кодексі бойынша жұмыс беруші еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау саласында және жазатайым оқиға кезінде не істеуге міндетті; ол модульдің келесі сабағында талданады. Сонда еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша оқыту мен алғашқы көмекке оқыту неліктен әртүрлі міндеттер екені де айтылады.
10-тармақ: жаңа жұмыскерлер — бір айдан кешіктірмей
«10. Жұмысқа жаңадан қабылданатын адамдар жұмыс беруші (немесе ол уәкілеттік берген адам) белгілеген мерзімде, жұмысқа қабылданғаннан кейін бір айдан кешіктірмей зардап шегушілерге алғашқы көмек көрсету бойынша оқытудан өтеді.»
Тармақтың екі бөлігі бар. Біріншісі: нақты мерзімді жұмыс берушінің өзі (немесе ол уәкілеттік берген адам) белгілейді. Екіншісі: бұл мерзім жұмысқа қабылданғаннан кейін бір айдан кеш болмауы тиіс. Жұмыс беруші мерзімді қысқарақ белгілей алады, бірақ ұзағырақ емес.
Іс жүзінде бұл қалай көрінеді. 8-тармақтың контингентіне жататын ұйымға жаңа қызметкер жұмысқа қабылданды. Осы сәттен бастап жұмыс берушіде бұл қызметкердің оқудан өтуі үшін бір айдан артық уақыт жоқ. Егер оқытатын ұйым топтарды белгілі бір кезеңде бір рет жинаса, жұмыс беруші оның кестесін алдын ала білуі керек, әйтпесе бір айды оңай «өткізіп алуға» болады. Кадр ауысуы жоғары ұйымдар — күзет агенттіктері, көлік компаниялары — мұны көбінесе оқытатын ұйыммен тұрақты топтар немесе көшпелі цикл туралы шарт жасасу арқылы шешеді.
Қағидалар жұмыскер оқудан өткенге дейін жұмысқа кірісе ала ма, жоқ па — бұл туралы айтпайды. Сабақ бұл мәселені түсіндірмейді. Ол тек жазылғанды ғана тіркейді: оқыту жұмысқа қабылданғаннан кейін бір айдан кешіктірілмей өтуі тиіс.
11-тармақ: оқыту қайда өтеді
«11. Оқыту тиісті лицензиясы бар мамандандырылған оқу орталығында жүргізіледі немесе жұмыс беруші көшпелі оқыту циклын ұйымдастырады.»
Екі нұсқа: жұмыскерлер оқу орталығына барады немесе оқу орталығы (оның жаттықтырушылары) жұмыс берушіге келеді. Екінші нұсқа ірі ұжымдар мен шалғай объектілер үшін ыңғайлы.
Оқыту қағидалары (№ ҚР ДСМ-138/2020 бұйрық) оқыту орнын өз сөздерімен сипаттайды:
«5. Азаматтарды алғашқы көмек көрсету дағдыларына оқыту шарт негізінде сертификатталған жаттықтырушылар мен нұсқаушыларды шақыру есебінен мүдделі ұйымдарда көшпелі оқытуды жүргізу мүмкіндігімен денсаулық сақтау саласындағы білім беру ұйымдарында жүргізіледі.»
Екі актінің тұжырымдары әртүрлі: бірінде — «тиісті лицензиясы бар мамандандырылған оқу орталығында», екіншісінде — «денсаулық сақтау саласындағы білім беру ұйымдарында». Екеуі де көшпелі оқытуға жол береді: бірінде — жұмыс беруші ұйымдастыратын «көшпелі оқыту циклын», екіншісінде — «шарт негізінде сертификатталған жаттықтырушылар мен нұсқаушыларды шақыру есебінен мүдделі ұйымдарда көшпелі оқытуды». Сабақ бұл тұжырымдардың өзара қалай байланысатынын түсіндірмейді. Жұмыс беруші үшін практикалық қорытынды мынадай: оқытатын ұйымды таңдағанда одан оқытуды қандай негізде жүргізетінін және осы талаптардың қайсысына сәйкес келетінін көрсетуді сұраған жөн.
12-тармақ: мерзімділік — 3 жылда бір рет
«12. Медициналық білімі жоқ адамдарды алғашқы көмек көрсету дағдыларына даярлау 3 жылда бір рет кезеңділікпен жүргізіледі.»
Бұл оқыту бір реттік емес екенін білдіреді. Курстардан өткен жұмыскер үш жылдан кейін олардан қайта өтеді. Жұмыс берушіге күндерді есепке алу қажет: контингенттегі әр жұмыскер оқудан қашан өтті және келесісі қашан болады.
«Үш жыл» санына назар аударыңыз. Ол Еңбек кодексінде де кездеседі — 182-баптың 2-тармағының 3) тармақшасында, онда басшылар мен еңбек қауіпсіздігін және еңбекті қорғауды қамтамасыз етуге жауапты адамдарды еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау мәселелері бойынша оқыту және білімін тексеру «үш жылда бір реттен сиретпей мерзімділікпен» жүргізілетіні туралы айтылады. Бұл бір міндет емес, сандардың сәйкес келуі ғана: бірі — еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша, екіншісі — алғашқы көмек бойынша. Толығырақ — келесі сабақта.
Сондай-ақ жұмыскерлерді оқыту мерзімділігін басқа мерзіммен — Тренинг орталықтарына қойылатын талаптар бойынша жаттықтырушыға сертификат берілетін бес жылмен шатастырмаңыз (осы Талаптардың 13-тармағы, ол туралы төменде). Бес жыл — жаттықтырушының сертификаты туралы, жұмыскерлерді оқыту мерзімділігі туралы емес.
13-тармақ: кімнің есебінен
«13. Алғашқы көмек көрсету дағдыларына оқыту бюджет қаражаты, жұмыс берушінің қаражаты немесе Қазақстан Республикасы азаматтарының өз қаражаты есебінен жүргізіледі.»
Тұжырым Кодекстің 90-бабының 5-тармағын қайталайды. Үш көз: бюджет, жұмыс беруші, азаматтың өзі. Қағидалар бұл көздерді жұмыскерлердің санаттары арасында бөлмейді. Сабақ нақты кім және қандай жағдайда төлеуге тиіс екенін тұжырымдамайды; ол жұмыскерлерді оқытуды қамтамасыз ету міндеті 9-тармақпен жұмыс берушіге жүктелгенін, ал төлем көздері 13-тармақта аталғанын тіркейді.
4. Оқыту қалай құрылған: Оқыту қағидалары (№ ҚР ДСМ-138/2020 бұйрық)
Қазақстан Республикасының азаматтарын алғашқы көмек көрсету дағдыларына оқыту қағидалары — оқыту қалай өтетіні туралы басты құжат. Ол қысқа: тоғыз тармақ және екі қосымша. Оны толығымен талдайық.
Ұғымдар
Оқыту қағидаларының 2-тармағы кім кім екенін айқындайды. Алғашқы көмектің анықтамасынан басқа (ол Кодекспен сәйкес келеді), онда үш ұғым бар:
- алғашқы көмекті оқыту бойынша нұсқаушы – алғашқы көмек көрсету бойынша нұсқаушы сертификатын бере отырып, уәкілетті орган бекіткен алғашқы көмек бойынша нұсқаушыларды даярлаудың арнайы бағдарламасы бойынша оқытудан өткен, халықты алғашқы көмек көрсету дағдыларына оқытуға уәкілетті медициналық білімі бар адам;
- сертификат – алғашқы көмек бойынша оқудан өту фактісін растайтын белгіленген үлгідегі құжат.
Алғашқы көмек көрсету қағидаларында (2-тармақтың 2) тармақшасы) сертификатталған жаттықтырушы ұғымы былай берілген:
«2) алғашқы көмек бойынша сертификатталған жаттықтырушы – алғашқы көмек пен базалық жүрек-өкпе реанимациясы бойынша қосымша даярлықтан өткен адам;»
Сонымен, оқытатын адамдар екі түрлі: сертификатталған жаттықтырушы — алғашқы көмек пен базалық жүрек-өкпе реанимациясы бойынша қосымша даярлықтан өткен адам; және нұсқаушы — нұсқаушыларды даярлаудың арнайы бағдарламасынан өтіп, нұсқаушы сертификатын алған медициналық білімі бар адам.
Кім оқытады: 3-тармақ
«3. Азаматтарды алғашқы көмек көрсету дағдыларына оқытуды сертификатталған жаттықтырушылар мен нұсқаушылар жүзеге асырады.»
Алғашқы көмек көрсету қағидаларында (4-тармақ) қысқарақ айтылған: медициналық білімі жоқ адамдарды оқытуды Кодекстің «90-бабының 2-тармағына сәйкес сертификатталған жаттықтырушы жүзеге асырады». Екі актінің тұжырымдары әртүрлі — бірінде жаттықтырушылар мен нұсқаушылар аталған, екіншісінде тек жаттықтырушы. Сабақ екі мәтінді де бағаламай тіркейді.
Жұмыскер мен жұмыс беруші үшін мағынасы біреу: осы Қағидалар бойынша алғашқы көмекке оқытуды сертификатталған жаттықтырушы немесе нұсқаушы мәртебесі бар тірі адам жүргізеді. Бейнеролик емес, тест емес, мәтін емес — көрсететін, түзететін және тексеретін адам.
Жаттықтырушылар мен нұсқаушыларды кім даярлайды: 4-тармақ
«4. Қазақстан Республикасының азаматтарына алғашқы көмек көрсету дағдыларын алғашқы көмек көрсету бойынша сертификатталған жаттықтырушылар мен нұсқаушыларды даярлауды Кодекстің 90-бабының 2-тармағына сәйкес айқындайтын талаптарға сәйкес келетін "Денсаулық сақтау" және (немесе) "Денсаулық сақтаумен және әлеуметтік қамсыздандырумен (медицина) байланысты пәнаралық бағдарламалар" даярлық бағыттары бойынша білім беру бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарының оқу бағдарламаларына және оқу жоспарларына сәйкес денсаулық сақтау саласындағы білім беру ұйымдары жүзеге асырады.»
Яғни жаттықтырушылар мен нұсқаушылардың өз жеке даярлығы бар, ал оны жүргізетін ұйымдарға Кодекстің 90-бабының 2-тармағы бойынша талаптар қойылады. Бұл талаптар № ҚР ДСМ-330/2020 бұйрықпен бекітілген — олар туралы сабақтың 5-бөлімі.
Қайда оқытады: 5-тармақ
5-тармақты біз жоғарыда келтірдік: оқыту «шарт негізінде сертификатталған жаттықтырушылар мен нұсқаушыларды шақыру есебінен мүдделі ұйымдарда көшпелі оқытуды жүргізу мүмкіндігімен денсаулық сақтау саласындағы білім беру ұйымдарында жүргізіледі».
Қандай нысанда: 6-тармақ — теория және практика
«6. Осы қағидаларға 1-қосымшаға сәйкес оқыту алғашқы көмек көрсету дағдыларына оқытуға арналған симуляциялық жабдықтар тізбесін пайдалана отырып, теориялық дайындық пен практикалық сабақтар нысанында жүргізіледі.»
Бұл заң бойынша алғашқы көмекке оқыту дегеннің не екенін түсіну үшін орталық тармақ. Оқыту «пен» жалғаулығымен байланысқан екі міндетті бөліктен тұрады:
- теориялық дайындық — не істеу керек және неге екенін білу;
- симуляциялық жабдықтарды пайдаланатын практикалық сабақтар — әрекеттерді манекендер мен тренажерлерде қолмен пысықтау.
Алғашқы көмек көрсету қағидалары дәл осы ойды 7-тармақта қайталайды:
«7. Медициналық білімі жоқ адамдарды алғашқы көмек көрсету дағдыларына оқыту осы Қағидаларға 2-қосымшаға сәйкес алғашқы көмек көрсету дағдыларына оқытуға арналған симуляциялық жабдықтар тізбесін пайдалана отырып, теориялық даярлық және практикалық сабақтар нысанында жүргізіледі.»
Екі актінің ешқайсысы тек теориядан тұратын оқытуға жол бермейді.
Немен оқытады: 7-тармақ және симуляциялық жабдықтар тізбелері
Оқытуды жүргізу үшін Кодекстің 90-бабының 6-тармағына сәйкес бекітілген алғашқы көмек көрсету стандарттарында айқындалған оқу-көрсету жиынтықтары пайдаланылады (Оқыту қағидаларының 7-тармағы).
Оқыту қағидаларына 1-қосымша — алғашқы көмек көрсету дағдыларына оқытуға арналған симуляциялық жабдықтар тізбесі. Онда он екі позиция бар:
- Компрессия индикаторлары бар және кеуде қуысының экскурсиясымен демді имитациялайтын манекендер-тренажерлер (ересек, жасөспірім, сәби).
- Манекендерге арналған батарейкалар.
- Оқу электродтары және ырғақ симуляторы бар автоматты сыртқы дефибриллятор (АСД).
- АСД түріне сәйкес келетін батарейкалар.
- Жасанды тыныс алу дағдыларын пысықтауға арналған тосқауыл қорғаныс құралдары: көп рет қолданылатын бет маскалары (Pocket mask) және оларға бір рет қолданылатын сүзгілер, бір рет қолданылатын бет экрандары және т.б. (қатысушылар саны бойынша).
- Ауыстырмалы маскалары бар, көп рет қолданылатын силиконды Амбу тыныс алу қабы (өлшемдері: ересек, балалар, неонаталды).
- Барлық манекендерге арналған алынбалы өкпелер жиынтығы.
- Манекендер мен жабдықтарды өңдеуге арналған дезинфектанттар (антисептиктер, спирттік және дымқыл майлықтар, мақта шариктері).
- Магниттік-маркерлік тақта, маркерлер және басқа кеңсе керек-жарақтары.
- Шығын материалдары: қан тоқтататын бұраулар мен турникеттер, таңу материалы, орамалдар (косынкалар), шиналар, имитацияға арналған макияж және кезек күттірмейтін жағдайларды модельдеуге арналған басқа материалдар, қолғаптар.
- Кілемшелер, көрпелер.
- Ұйымдастыру техникасы (ноутбук, мультимедиялық проектор, фотоаппарат, экран, электрондық тасымалдағыштағы оқу материалы).
Алғашқы көмек көрсету қағидаларының өз 2-қосымшасы бар — ол да алғашқы көмек көрсету дағдыларына оқытуға арналған симуляциялық жабдықтар тізбесі. Онда сегіз позиция бар:
- Зембілдер (жұмсақ, қатты).
- Мойын корсеті.
- Қан тоқтататын бұраулар (салу кезіндегі әрекеттерді салыстыру үшін бірнеше түрі).
- Жоғарғы тыныс алу жолдарының бөгде денелері.
- Өкпені жасанды желдетуге арналған кері клапаны бар қорғаныш маскасы.
- Жиналмалы шиналар.
- Гипотермиялық пакеттер.
- Ішіндегісін зерттеуге және оны қолдану бойынша әрекеттерді пысықтауға арналған дәрі қобдишалары.
Екі тізбенің құрамы әртүрлі: біріншісінде — компрессия индикаторлары бар үш жас тобына арналған манекендер, оқу АСД-сы, тосқауыл қорғаныс құралдары, Амбу қабы, жағдайларды модельдеуге арналған шығын материалдары; екіншісінде — зембілдер, мойын корсеті, бұраулардың бірнеше түрі, жоғарғы тыныс алу жолдарының бөгде денелері, жиналмалы шиналар, гипотермиялық пакеттер, дәрі қобдишалары. Сабақ айырмашылықтарды бағаламайды; ол екі тізбені біріктіретін нәрсеге назар аударады: заң бойынша алғашқы көмекке оқыту — бұл жабдықпен жұмыс.
Мұның неліктен маңызды екені. Тізбеге алғашқы көмек көрсететін адамның көзімен қараңыз:
- компрессия индикаторлары бар манекен ересек адамның кеуде қуысын Стандарт белгілейтін тереңдікке (4-тармақ: «5-6 см тереңдікке») басу үшін қандай күш қажет екенін сезінуіңіз үшін және мұның шыққан-шықпағанын құрал көрсетуі үшін қажет;
- ересек, жасөспірім және сәби манекендері қажет, өйткені Стандарт ересек адамның, баланың және сәбидің реанимациясын әртүрлі сипаттайды (4-тармақтың 2)–4) тармақшалары);
- «Ырғақты симуляторы және дефибрилляторға жаттығушы электродтары бар автоматты сыртқы дефибриллятор» нағыз дефибрилляторды кездестірмей тұрып, оның қалай жұмыс істейтінін бір рет көріп, естуіңіз үшін қажет;
- бұраулар «салудағы әрекеттерді салыстыру үшін бірнеше түрі» қажет, өйткені бұрауды сипаттама бойынша салу мен оны қолмен салу — мүлде әртүрлі нәрселер;
- оқу жабдығы ретіндегі «жоғарғы тыныс алу жолдарының бөгде денелері» Стандарттың 5-тармағының тәсілдерін пысықтау үшін қажет;
- ішіндегісін зерттеуге және оны қолдану бойынша әрекеттерді пысықтауға арналған дәрі қобдишалары жұмыс орныңыздағы дәрі қобдишасында не жатқанын және оны қалай пайдалану керектігін білуіңіз үшін қажет.
Мұның ешқайсысын мәтіндік курс, бейнесабақ немесе тест бере алмайды. Қағидалар бойынша оқытудың теориямен шектелмеуінің себебі де осы.
Қандай бағдарлама бойынша: 8-тармақ
«8. Халықты алғашқы көмек көрсету қағидаларына оқыту денсаулық сақтау саласындағы білім беру ұйымы әзірлеген және бекіткен жұмыс оқу бағдарламасы бойынша жүргізіледі.»
Сағаттары мен тақырыптары бар бірыңғай мемлекеттік бағдарламаны Қағидалар белгілемейді. Бағдарламаны оқытатын ұйымның өзі әзірлейді және бекітеді. Бұдан екі салдар шығады. Біріншісі: әртүрлі ұйымдардың бағдарламалары мен оқыту көлемі әртүрлі болуы мүмкін. Екіншісі: ұйымды таңдайтын жұмыс беруші оның қандай жұмыс оқу бағдарламасы бойынша оқытатынын, ондағы практиканың үлесі қандай екенін, қандай тақырыптар кіретінін сұрауға құқылы.
Не беріледі: 9-тармақ және сертификат нысаны
«9. Осы қағидаларға 2-қосымшаға сәйкес, алғашқы көмек көрсету дағдылары бойынша оқудан өткен адамдарға сертификат беріледі.»
Оқыту қағидаларына 2-қосымша — «Алғашқы көмек көрсету дағдыларына оқытудан өту туралы сертификат» нысаны. Онда: оқытатын ұйымның атауы, нөмірі, кімге берілгені, тегі, аты, әкесінің аты, «Алғашқы көмек көрсету бойынша дайындықтан өтті» деген сөздер, оқытатын ұйымның атауы, «жалпы көлемде _____________________ сағат» жолы, оқу күндері, басшының қолы, мөр (болған жағдайда), берілген күні.
Көлем туралы жолға назар аударыңыз: «жалпы көлемде _____________________ сағат». Бұл бос өріс. Оқыту қағидалары да, Алғашқы көмек көрсету қағидалары да оқыту қанша сағатқа созылуы керектігін белгілемейді. Көлемді ұйымның жұмыс оқу бағдарламасы айқындайды (Оқыту қағидаларының 8-тармағы), және ол сертификатқа жазылады.
Сертификатты оқытатын ұйым — теорияны да, практиканы да жүргізген ұйым береді. Ол Қағидалар бойынша оқудан өту фактісін растайды.
5. Жаттықтырушыларды даярлайтын ұйымдарға қойылатын талаптар (№ ҚР ДСМ-330/2020 бұйрық)
Бұл құжат жұмыскерлерді оқытуға емес, оларды оқытатындарды даярлауға қатысты. Бірақ жұмыс беруші мен жұмыскерге оны білген пайдалы: ол практикалық сабақтарды жүргізетіндердің деңгейі қандай болуы керектігін көрсетеді.
Бұл кімдер
Талаптардың 3-тармағы:
«3. Қазақстан Республикасының азаматтарын алғашқы көмек көрсету дағдыларына оқыту үшін сертификатталған жаттықтырушыларды даярлауды меншік нысанына қарамастан, мынадай талаптарға сәйкес келетін денсаулық сақтау ұйымдары (бұдан әрі – тренинг орталығы) жүзеге асырады: …»
Материалдық-техникалық жабдықтау
Талаптардың 3-тармағы бойынша тренинг орталығында меншік құқығында не сенімгерлік басқару, жалға алу (жалдау) туралы шарттар бойынша оқу кабинеттері болуы тиіс, бұл ретте «бір білім алушыға 2,5 шаршы метр нормасы сақталған жағдайда». Кабинеттер үстелдермен, орындықтармен, интернетке қолжетімді компьютер жабдығымен және Оқыту қағидаларына сәйкес симуляциялық жабдықтармен жабдықталады.
Оқу-әдістемелік қамтамасыз ету және практиканың үлесі
Талаптардың 3-тармағы оқу-әдістемелік қамтамасыз етудің төрт шартын атайды:
- оқу бағдарламасының болуы;
- бейінді электрондық дерекқорларға, кітапхана қорларына, оқу-әдістемелік және ғылыми әдебиетке қолжетімділіктің болуы;
- жаттықтырушыларды даярлау инновациялық технологиялар мен оқытудың интерактивті әдістерін пайдалана отырып жүргізіледі;
- практикалық сабақтар кемінде 80% көлемінде, оның ішінде симуляциялық технологияларды пайдалана отырып жүргізіледі.
Соңғы тармақшаны есте сақтаған жөн: жаттықтырушыларды даярлау кезінде практика көлемнің кемінде 80 %-ы. Бұл жұмыскерлерді оқытуға емес, жаттықтырушыларды даярлауға қойылатын талап; жұмыскерлерді оқыту үшін Оқыту қағидалары практиканың үлесін пайызбен белгілемейді. Бірақ бұл сан денсаулық сақтау жүйесінің өзі алғашқы көмекке оқытуды қалай түсінетінін көрсетеді: ең алдымен практика ретінде.
Кадрлар
«4. Тренинг орталығында жоғары медициналық білімі бар және (немесе) алғашқы көмек көрсету бойынша білім беру бағдарламаларына сәйкес жаттықтырушыларды даярлауды іске асыратын халықаралық ұйымдарда азаматтарды алғашқы көмек көрсету дағдыларына оқыту үшін даярлықтан өткен кемінде екі штаттық қызметкер болуы қажет.»
5-тармақ, егер олар 4-тармақтың талаптарына сәйкес келсе, денсаулық сақтау саласындағы білім беру ұйымдарының қызметкерлерін бірлескен қызмет туралы шарт бойынша тартуға жол береді.
Жаттықтырушыларды оқыту қалай өтеді
«6. Оқыту симуляциялық технологияларды пайдалана отырып, практикалық дағдыларды пысықтай отырып, проекциялық экранда презентациялық материалды көрсету арқылы интерактивті курс түрінде жүргізіледі, оның барысында білім алушылар қажетті теориялық даярлықпен қатар практикада имитациялайды және симуляциялық жабдықты және бір-бірін пайдалана отырып, әртүрлі жағдайлардағы іс-қимыл алгоритмін пысықтайды.»
«7. Оқыту үлестіру материалын бере отырып, қазақ және (немесе) орыс тілдерінде жүргізіледі.»
Талаптардың 8-тармағы: курс бағдарламасы «халықаралық стандарттарға сәйкес келеді және Кодекстің 90-бабының 4-тармағына сәйкес бекітілетін Шұғыл және кезек күттірмейтін жағдайлар тізбесіне сәйкес азаматтарды оқыту әдістемесін және алғашқы көмек көрсетудің практикалық дағдыларын қамтиды». 9-тармақ: сертификатталған жаттықтырушыларды даярлау кадрлардың біліктілігін арттыру шеңберінде жүзеге асырылады.
Жаттықтырушыларды неге оқытады
Талаптардың 10-тармағы оқытудың міндетін тұжырымдайды:
«10. Оқытудың міндеті білікті медициналық көмек көрсетілгенге (жедел жәрдем көлігі келгенге) дейін немесе зардап шегуші медициналық ұйымға жеткізілгенге дейін зардап шегушінің өмірін сақтауға бағытталған дағдыларды пысықтау және білімді игеру болып табылады.»
11-тармақ алғашқы көмек көрсету дағдыларына не кіретінін санамалайды:
- экстремалдық жағдайда тәуекелдерді дұрыс бағалау және шешім қабылдау (жедел жәрдем шақыру, зардап шегушіні қауіпсіз жерге тасымалдау);
- организмнің өмірлік маңызды функцияларын тексеру және бас және омыртқа жарақаттарын қоса алғанда, зақымданулардың сипатын анықтау;
- зардап шегушінің өміріне қауіп төндіретін жағдайды анықтау (есін жоғалту, тыныс алуының және жүрек қызметінің тоқтауы, қатты қан кету) және тиісті көмек көрсету;
- тұрмыста, демалыста, жұмыста, жолда, оқу және спортпен айналысу кезінде зардап шегушінің денсаулығы мен өміріне қауіп төнген жағдайда алғашқы көмекті қолдану кіреді.
12-тармақ: «Тренингтерде алғашқы көмек көрсетудің құқықтық аспектілері зерделенеді». Курстың осы модулі де құқықтық аспектілер туралы.
Жаттықтырушы сертификаты — бес жылға
«13. Оқыту аяқталғаннан кейін материалды білуге емтихан өткізіледі және тиісті логотипі мен нөмірі бар бес жыл мерзімге осы талаптарға қосымшаға сәйкес нысан бойынша сертификат беріледі.»
Талаптарға қосымшадағы нысан — «Біліктілігін арттырғаны туралы сертификат». Тағы бір рет: бұл жаттықтырушының сертификаты, және бес жыл — оның сертификатының мерзімі. Бұл мерзімнің жұмыскерлерді оқыту мерзімділігіне (Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 12-тармағы бойынша 3 жылда бір рет) қатысы жоқ.
6. Жұмыс беруші оқытатын ұйымды қалай тексере алады
Тек жоғарыда талданған нормаларға сүйене отырып, жұмыс беруші оқытатын ұйымға мынадай сұрақтар қоя алады.
| Сұрақ | Қандай нормаға сүйенеді |
|---|---|
| Сіздің ұйымыңыз кім: денсаулық сақтау саласындағы білім беру ұйымы ма, лицензиясы бар мамандандырылған оқу орталығы ма? | Оқыту қағидаларының 5-т.; Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 11-т. |
| Сабақтарды кім жүргізеді — сертификатталған жаттықтырушылар ма, нұсқаушылар ма? Олардың сертификаттарын көруге бола ма? | Оқыту қағидаларының 3-т.; Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 4-т. |
| Оқытуда симуляциялық жабдықтағы практикалық сабақтар бар ма? Қандай жабдық пайдаланылады? | Оқыту қағидаларының 6-т. және 1-қосымшасы; Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 7-т. және 2-қосымшасы |
| Оқыту қандай жұмыс оқу бағдарламасы бойынша жүргізіледі, оны кім бекіткен, көлемі қандай? | Оқыту қағидаларының 8-т. |
| Жұмыскер қандай құжат алады? Қандай нысан бойынша? | Оқыту қағидаларының 9-т. және 2-қосымшасы |
| Біздің объектіде көшпелі цикл өткізуге бола ма? | Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 11-т.; Оқыту қағидаларының 5-т. |
| Оқыту қай тілде жүргізіледі? | жұмыскерлерді оқыту үшін тілді Қағидалар белгілемейді; жаттықтырушыларды даярлау үшін — қазақ және (немесе) орыс тілдері (Талаптардың 7-т.) |
Егер практика туралы сұраққа ұйым „практика керек емес, бізде бәрі онлайн“ деп жауап берсе — бұл симуляциялық жабдықтағы практикалық сабақтарды тікелей талап ететін Оқыту қағидаларының 6-тармағына және Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 7-тармағына қайшы келеді.
7. Осы курстың шекарасы: ол не және не болып табылмайды
Енді міндетті оқытудың қалай құрылғанын білгеннен кейін, сіз өтіп жатқан курстың не екенін адал әрі тура айтуға болады.
Бұл курс не
Бұл курс — Алғашқы көмек көрсету стандарты бойынша теориялық дайындық (№ ҚР ДСМ-269/2020 бұйрыққа 2-қосымша). Ол мыналарды береді:
- құқықтық негіздерді білу: алғашқы көмек деген не, кім оқуға міндетті, жұмыс берушінің қандай міндеттері бар;
- № ҚР ДСМ-138/2020 және № ҚР ДСМ-269/2020 бұйрықтармен бекітілген тізбелердегі жағдайлардың белгілерін білу;
- Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 14–16-тармақтары және Стандарттың 3–16-тармақтары бойынша іс-әрекет тәртібін білу: не істеу керек, қандай тәртіппен, неге және не істеуге болмайды;
- жұмыс орындарындағы типтік жағдайларды талдау;
- білімді тексеру: платформадағы бақылау жұмысы мен емтихан.
Бұл курс не болып табылмайды
Бұл курс Оқыту қағидалары (№ ҚР ДСМ-138/2020 бұйрық) бойынша алғашқы көмек көрсету дағдыларына оқыту және Алғашқы көмек көрсету қағидаларының (№ ҚР ДСМ-269/2020 бұйрық) 8–12-тармақтары бойынша оқыту болып табылмайды. Ол мыналарды алмастырмайды:
- Сертификатталған жаттықтырушымен немесе нұсқаушымен манекендер мен симуляциялық жабдықтағы практикалық сабақтарды. Оқыту қағидаларының 6-тармағы және Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 7-тармағы оқыту теориялық дайындық және симуляциялық жабдықтарды пайдаланатын практикалық сабақтар нысанында өтуін талап етеді. Бұл курста тек бірінші бөлік бар.
- Оқыту қағидаларына 2-қосымшаның нысаны бойынша алғашқы көмек көрсету дағдыларына оқытудан өту туралы сертификатты. Мұндай сертификатты оқытатын ұйым — денсаулық сақтау саласындағы білім беру ұйымы немесе оқу орталығы — сертификатталған жаттықтырушылар немесе нұсқаушылар жүргізген оқытудың қорытындысы бойынша береді. KNOWIKA сертификаты мұндай сертификат болып табылмайды; KNOWIKA оны бермейді.
Неге бұлай — мәні бойынша
Мәселе тек ресімделуде емес. Стандарт бойынша алғашқы көмек көрсететін адамнан не талап етілетініне қараңыз:
- «5-6 см тереңдікке кеуде қуысының ортасына қолмен 30 басу жасау (бір алақанның негізімен екінші алақанмен жауып)» (Стандарттың 4-тармағының 2) тармақшасы). Мәтін қандай тереңдікке екенін айтады. Бірақ ол сіздің қолыңызды осы тереңдікті сезінуге және оны қатарынан көп рет қайталауға үйрете алмайды. Мұны компрессия индикаторы бар манекен береді;
- «матаның астына қысқа таяқ, шыбық салып, қан кету тоқтағанға дейін 2-3 рет айналдырып бұрау керек» (Стандарттың 7-тармағының 6) тармақшасы). Қанша күш керек, матаны қалай жыртпау керек, таяқты қалай бекіту керек — мұны мәтін жеткізе алмайды;
- бір қолды жұдырыққа түйіп, бас бармақ жағымен ішке, кіндік пен кеуде қуысының арасына басу; екінші алақанды жұдырықтың үстіне қою; іш тұсына кенет күшті итерулер жасау (Стандарттың 5-тармағының 3) тармақшасы). Манекенде пысықтамай, сіздің бойыңыздағы адамда және сізден биік адамда жұдырық нақты қай жерге түсетінін білмейсіз;
- Стандарттың 3-тармағы бойынша қалпына келтіру (қырынан) жағдайына аудару — сізге ешқандай көмектеспейтін адаммен тез әрі сенімді орындалуы тиіс тоғыз дәйекті қол әрекеті.
Мұның бәрі — дағдылар, ал дағды қатені көріп, түзететін адамның бақылауымен қайталау арқылы игеріледі. Сондықтан заң практиканы талап етеді, ал Тренинг орталықтарына қойылатын талаптар жаттықтырушыларды даярлау кезінде практиканың үлесін «кемінде 80% көлемінде» деп белгілейді.
Бұл 8-тармақ контингентіндегі жұмыскер үшін нені білдіреді
Егер сіз алғашқы көмек курстарынан өтуге міндетті адамдар контингентіне (Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 8-тармағы) кірсеңіз — қоғамдық көлік жүргізушісі, күзет ұйымының қызметкері, педагог, қауіпті өндірістік объектінің қызметкері болсаңыз немесе осы тізбенің басқа санатына жатсаңыз, — сіз бұл курспен міндетті жаппайсыз. Міндет сіз оқытатын ұйымда практикалық сабақтармен оқудан өтіп, Оқыту қағидаларына 2-қосымшаның нысаны бойынша сертификат алған кезде орындалған болып саналады. Мерзімдері — жұмысқа қабылданғаннан кейін бір айдан кешіктірмей (10-тармақ) және одан кейін 3 жылда бір рет (12-тармақ).
Бұл жұмыс беруші үшін нені білдіреді
Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 9-тармағы бойынша жұмыскерлерді оқытуды қамтамасыз етуге міндетті жұмыс беруші жұмыскерлерді тек осы курсқа жіберу арқылы бұл міндетті орындамайды. Курс жұмыс беруші үшін даярлықтың бір бөлігі ретінде пайдалы болуы мүмкін, бірақ міндет Қағидалар бойынша оқытумен — жаттықтырушылармен, практикамен және оқытатын ұйымның сертификатымен орындалады.
Бұл курстың сағаттары — оның көлемі, норма емес
Курс карточкасында көрсетілген сағаттар — курстың өз көлемі, яғни оның материалдарын оқып-үйренуге есептелген уақыт. Бұл норма емес. Көргеніміздей, Оқыту қағидалары да, Алғашқы көмек көрсету қағидалары да алғашқы көмекке оқыту сағаттарының санын белгілемейді: сертификат нысанындағы «жалпы көлемде … сағат» жолы — оқытатын ұйым өзінің жұмыс оқу бағдарламасы бойынша толтыратын бос өріс. Сондықтан бұл курстың сағаттарын „заң бойынша тиесілі“ сағат саны ретінде қабылдамаңыз және оларды практикалық оқыту көлемімен салыстырмаңыз.
KNOWIKA сертификаты нені растайды
KNOWIKA сертификаты сіз осы курстың теориялық материалын оқып-үйреніп, платформада емтихан тапсырғаныңызды растайды. Ол бұдан артық ештеңені растамайды: практикалық сабақтардан өткеніңізді де, № ҚР ДСМ-138/2020 бұйрықпен бекітілген Қағидалар бойынша оқығаныңызды да, Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 8–12-тармақтары бойынша міндеттің орындалғанын да.
Онда бұл курс не үшін керек
Адал жауап: дағдысыз білім жүрегі тоқтаған адамды құтқармайды, бірақ білімсіз дағды да нашар жұмыс істейді. Курс мына жағдайларда пайдалы:
- практикалық сабаққа дейін — сіз тренингке іс-әрекет тәртібін, белгілерді және тыйымдарды біліп келесіз, және жаттықтырушымен өткізетін уақыт негіздерді түсіндіруге емес, қолды пысықтауға жұмсалады;
- оқыту кезеңдерінің арасында — 12-тармақ бойынша курстар арасындағы үш жыл — ұзақ мерзім, ал қайталанбаған білім ұмытылады; курс іс-әрекет тәртібін жаңғыртуға көмектеседі;
- 8-тармақтың контингентіне кірмейтін, бірақ не істеу керектігін білгісі келетіндер үшін — бірінші қадам ретінде, одан кейін практикалық оқудан өткен жөн;
- жұмыс берушілер мен жауапты адамдар үшін — бірінші модуль заңның не талап ететінін және міндетті оқытуды қалай ұйымдастыру керектігін түсінуге мүмкіндік береді.
8. Жағдаяттар
Жағдаяттар ойдан алынған.
1-жағдаят. Күзет агенттігі және жаңа күзетші
Жеке күзет агенттігі жаңа күзетшіні жұмысқа қабылдап, оны бірден сауда орталығындағы постқа жіберді. Ауысым бастығы былай дейді: „Бізде алғашқы көмек курстары оқу орталығында тоқсанына бір рет, келесі топ екі айдан кейін, әзірге жұмыс істей берсін“.
Талдау. Жеке күзет ұйымдарының қызметкерлері 8-тармақтың контингентіне кіреді (7) тармақша). Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 10-тармағы: жаңа жұмыскер жұмыс беруші белгілеген мерзімде, «жұмысқа қабылданғаннан кейін бір айдан кешіктірмей» оқудан өтеді. Екі айдан кейінгі топты күту — осы мерзімнен шығу деген сөз. Шешімдер: оқу орталығымен топтарды жиірек жинау туралы, көшпелі цикл туралы (11-тармақ) келісу, басқа оқытатын ұйым табу. Жаңа күзетшіні „әзірге“ онлайн-курсқа даярлық ретінде жіберуге болады, бірақ 10-тармақ бойынша міндет бұлай орындалмайды.
2-жағдаят. Қыркүйектегі мектеп
Мектепке тамызда бірнеше жаңа мұғалім қабылданды. Директордың орынбасары сұрайды: міндет мұғалімдерге қатысты ма және жаңа мұғалімдердің біреуінде бұрынғы жұмыс орнынан алған сертификат болса, не істеу керек.
Талдау. Оқу орындарының барлық түрлерінің оқытушылары — Қағидалардың 8-тармағының 8) тармақшасы. Міндет бар. Әр жаңа мұғалім үшін жұмыс беруші оқыту мерзімін жұмысқа қабылданғаннан кейін бір айдан кешіктірмей белгілейді (10-тармақ). Бұрынғы жұмыс орнында алынған сертификат есепке алына ма деген мәселені Қағидалар тікелей реттемейді; сабақ оны түсіндірмейді. Іс жүзінде жұмыс беруші сертификатқа қарайды: ол оқытатын ұйыммен Оқыту қағидаларына 2-қосымшаның нысаны бойынша берілген бе, оқу қашан өткен және мерзімділіктің үш жылы өтіп кеткен жоқ па (12-тармақ).
3-жағдаят. Автопарк және мерзімдерді есепке алу
Қалалық автопаркте автобус жүргізушілері жұмыс істейді. Олардың бір бөлігі алғашқы көмекке оқудан бірнеше жыл бұрын өткен, бір бөлігі — жақында, жаңалары ай сайын келеді. Мерзімдерді ешкім қадағаламайды.
Талдау. Қоғамдық автокөлік құралдарының барлық түрлерінің жүргізушілері — 8-тармақтың 6) тармақшасы. Жұмыс беруші оқытуды қамтамасыз етеді (9-тармақ), жаңалары үшін — бір айдан кешіктірмей (10-тармақ), барлығы үшін — 3 жылда бір рет (12-тармақ). Тізілімсіз (кім, қашан өтті, келесісі қашан) жұмыс беруші бұл талаптарды орындай алмайды. Қарапайым тізілім — тегі, жұмысқа қабылданған күні, соңғы оқыту күні, сертификат нөмірі, оқытатын ұйым, келесі оқыту күні — мәселені шешеді.
4-жағдаят. IT-компания барлығын оқытқысы келеді
Шағын IT-компанияның директоры кеңседе бір қызметкердің халі нашарлаған оқиғадан кейін барлық қызметкерлер алғашқы көмекті білгенін қалайды. Ол сұрайды: мұны істеуге міндетті ме және онлайн-курс жеткілікті ме.
Талдау. IT-компанияның кеңсе қызметкерлері 8-тармақтың бірде-бір санатына кірмейді. Күзетшілерді күзет ұйымы ұсынса, олар сол ұйымның қызметкерлері, және оларды оқытуды сол ұйым қамтамасыз етеді. Директорда бұл жұмыскерлерге қатысты 8-тармақ бойынша міндет жоқ. Оқыту ниеті — оның шешімі, және Кодекстің 90-бабының 5-тармағы оқытуды жұмыс берушінің төлеуіне жол береді. Онлайн-курс қызметкерлерге білім береді. Егер директор қызметкерлердің жүрек-өкпе реанимациясын жасай алуын және дефибрилляторды пайдалана білуін қаласа, оқытатын ұйымда практикалық тренинг қажет.
5-жағдаят. Қауіпті өндірістік объектінің жұмыскері
Қауіпті өндірістік объектідегі оператор осы онлайн-курстан өтіп, емтихан тапсырып, KNOWIKA сертификатын алды да, оны кадрлар бөліміне әкелді: „Міне, мен алғашқы көмектен өттім“.
Талдау. Қауіпті өндірістік объектілердің қызметкерлері — 8-тармақтың 9) тармақшасы. Міндет Қағидалар бойынша оқытумен орындалады: оқытатын ұйымда, сертификатталған жаттықтырушылармен немесе нұсқаушылармен, симуляциялық жабдықтағы практикалық сабақтармен, Оқыту қағидаларына 2-қосымшаның нысаны бойынша сертификат бере отырып. KNOWIKA сертификаты теорияны оқып-үйренгенді және платформада емтихан тапсырғанды растайды — одан артық емес. Кадрлар бөлімі оны теориялық дайындықтың растамасы ретінде қабылдап, жұмыскерді практикалық оқытуға жіберсе, дұрыс әрекет етеді.
6-жағдаят. „Қанша сағат тиесілі?“
Кадр жөніндегі маман „дұрыс“ сағат саны бар ұйымды таңдау үшін алғашқы көмекке оқыту қанша сағатқа созылуы керектігін іздейді.
Талдау. Норма сағат санын белгілемейді. Оқыту қағидаларының 8-тармағы: оқыту денсаулық сақтау саласындағы білім беру ұйымы әзірлеген және бекіткен жұмыс оқу бағдарламасы бойынша жүргізіледі. Сертификат нысанында көлем — бос өріс. Таңдауды сағат саны бойынша емес, мәні бойынша жасаған жөн: кім оқытады (Оқыту қағидаларының 3-тармағы), практикалық сабақтар бар ма және қандай жабдықта (6-тармақ және 1-қосымша), қандай бағдарлама бойынша (8-тармақ), қандай құжат беріледі (9-тармақ).
7-жағдаят. Кім төлейді
Балабақша қызметкері алғашқы көмек курстарын өзі төлеуге міндетті ме деп сұрайды.
Талдау. Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 9-тармағы жұмыскерлерді оқытуды қамтамасыз ету міндетін жұмыс берушіге жүктейді. Қағидалардың 13-тармағы мен Кодекстің 90-бабының 5-тармағы төлемнің үш көзін атайды: бюджет, жұмыс беруші, азаматтардың өз қаражаты. Қағидалар оларды жұмыскерлердің санаттары арасында бөлмейді, және сабақ қай жағдайда кім төлеуге міндетті екенін тұжырымдамайды. Іс жүзінде бұл мәселе ұйымда — оқытуды қамтамасыз етуге жұмыс беруші міндетті екенін негізге ала отырып шешіледі.
9. Типтік қателер
„Біз қауіпсіздік техникасы бойынша нұсқама өткіздік — онда алғашқы көмек те болды“. Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша нұсқама және оқыту — Еңбек кодексі бойынша жеке міндет. Алғашқы көмекке оқыту — № ҚР ДСМ-269/2020 және № ҚР ДСМ-138/2020 бұйрықтармен бекітілген Қағидалар бойынша: жаттықтырушылар, практика, белгіленген нысан бойынша сертификат. Толығырақ — келесі сабақта.
„Бір рет өтеміз, жетеді“. 12-тармақ: 3 жылда бір рет.
„Жаңа келген әуелі жұмыс істей тұрсын, кейін жібереміз“. 10-тармақ: жұмысқа қабылданғаннан кейін бір айдан кешіктірмей.
„Онлайн-курс — сол оқыту“. Оқыту қағидаларының 6-тармағы және Алғашқы көмек көрсету қағидаларының 7-тармағы симуляциялық жабдықтағы практикалық сабақтарды талап етеді.
„Жаттықтырушының сертификаты бес жыл жарамды, демек, бізге де бес жылда бір рет оқу керек“. Бес жыл — Тренинг орталықтарына қойылатын талаптардың 13-тармағы бойынша жаттықтырушы сертификатының мерзімі. Жұмыскерлерді оқыту мерзімділігі — 3 жылда бір рет.
„Бұл курстың сағаттары — норма“. Сағат нормасы жоқ. Курс карточкасында көрсетілген сағаттар — осы теориялық курстың көлемі.
„Егер жұмыскер 8-тармақта болмаса, оны оқытуға болмайды“. 8-тармақ кім міндетті екенін белгілейді. Ол қалғандарды оқытуға тыйым салмайды; Кодекс оқытуды азаматтардың өз қаражаты және жұмыс берушінің қаражаты есебінен жүргізуге жол береді.
Түйіндеме
- Міндетті оқыту Кодекстің 90-бабынан туындайды: 2-т. (жаттықтырушыларды денсаулық сақтау ұйымдары даярлайды), 3-т. (контингент және мерзімділік), 4-т. (оқыту қағидалары), 5-т. (бюджет, жұмыс беруші немесе азаматтың өзі).
- Контингент — Алғашқы көмек көрсету қағидаларының (№ ҚР ДСМ-269/2020 бұйрық) 8-тармағы: он санат, оның ішінде қоғамдық автокөліктің барлық түрлерінің жүргізушілері, күзет ұйымдарының қызметкерлері, білім беру ұйымдарының қызметкерлері, қауіпті өндірістік объектілердің қызметкерлері, медициналық білімі жоқ денсаулық сақтау ұйымдарының қызметкерлері.
- Жұмыскерлерді оқытуды жұмыс беруші қамтамасыз етеді (9-т.); жаңа жұмыскерлер — жұмысқа қабылданғаннан кейін бір айдан кешіктірмей (10-т.); лицензиясы бар оқу орталығында немесе көшпелі циклмен (11-т.); 3 жылда бір рет (12-т.); бюджет, жұмыс беруші немесе азаматтар есебінен (13-т.).
- Оқыту қағидалары (№ ҚР ДСМ-138/2020 бұйрық) бойынша сертификатталған жаттықтырушылар мен нұсқаушылар оқытады (3-т.), денсаулық сақтау саласындағы білім беру ұйымдарында немесе шарт бойынша көшпелі түрде (5-т.), теориялық және симуляциялық жабдықта практикалық түрде (6-т., 1-қосымша), ұйымның жұмыс оқу бағдарламасы бойынша (8-т.), 2-қосымшаның нысаны бойынша сертификат бере отырып (9-т.). Қағидалар сағат белгілемейді.
- Жаттықтырушыларды тренинг орталықтары Талаптар (№ ҚР ДСМ-330/2020 бұйрық) бойынша даярлайды: практика кемінде 80 %, оқыту қазақ және (немесе) орыс тілдерінде, емтихан және бес жылға берілетін жаттықтырушы сертификаты.
- Бұл курс — Стандарт бойынша теориялық дайындық. Ол жаттықтырушымен өтетін практикалық сабақтарды және оқытатын ұйымның сертификатын алмастырмайды; 8-т. контингентіндегі жұмыскер ол арқылы міндетті жаппайды. Курстың сағаттары — оның көлемі, норма емес. KNOWIKA сертификаты теорияны оқып-үйренгенді және платформада емтихан тапсырғанды растайды.