Биіктегі жұмыс — бұл жұмыскердің құлау қаупі бар жерде, жер бетінен немесе тұрақты алаңнан белгілі бір биіктікте орындайтын кез келген еңбек әрекеті. Мұндай жұмыстар өнеркәсіпте, құрылыста, коммуналдық шаруашылықта және қызмет көрсету саласында жиі кездеседі: шатырда, сатыда, ормада (леса), мұнарада, резервуарда немесе ашық биік алаңда орындалатын тапсырмалардың бәрі осы санатқа жатады.
1,3 метр шегі
Қазақстанда, ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2022 жылғы 31 наурыздағы № 109 бұйрығына (2-т.) сәйкес, 1,3 метр және одан жоғары биіктіктегі жұмыс — биіктегі жұмыс болып саналады. Егер жұмыскер осы деңгейден биікте тұрып жұмыс істесе, оған құлаудан қорғанудың қосымша шаралары, ал жоғары қауіптілік жұмыстары үшін — наряд-допуск талап етіледі. 1,3 метр шегі кездейсоқ таңдалмаған: адам осы биіктіктен құласа да, ауыр жарақат немесе қаза алу қаупі нақты болады. (Жиі кездесетін 1,8 м шегі — Ресей Федерациясының нормасы; Қазақстанда қолданылмайды.)
Неге бұл жоғары тәуекелді жұмыс
Биіктегі жұмыс — повышенной опасности (жоғары қауіптілік) санатына жататын жұмыстардың бірі. Себептері:
- Құлау — өндірістегі ауыр және өлімге әкелетін жарақаттардың ең жиі себебі.
- Аз ғана биіктіктен құлаудың өзі бас сүйек, омыртқа немесе ішкі мүше зақымына әкеледі.
- Қауіп тек жұмыскерге ғана емес, төменде тұрған адамдарға да төнеді (құралдың, материалдың құлауы).
- Ауа райы, тайғақ бет, шаршау және асығыстық қауіпті бірнеше есе арттырады.
Құқықтық негіз
Биіктегі жұмыстардың қауіпсіздігі Қазақстан Республикасының нормативтік базасымен реттеледі. Негізгі тіректер:
- ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2022 жылғы 31 наурыздағы № 109 бұйрығы — биіктегі жұмыстардың (работы повышенной опасности) қауіпсіздігі бойынша талаптарды белгілейді.
- № 344 бұйрық — жоғары қауіптілік жұмыстарына (оның ішінде биіктегі жұмысқа) наряд-допуск ресімдеу тәртібін белгілейді.
- ҚР Еңбек кодексі — жұмыс беруші мен жұмыскердің еңбекті қорғау саласындағы жалпы міндеттерін (180–182-баптар) айқындайды; жоғары қауіптілік жұмыстарының арнайы режимі 16-бапқа (41-6) тармақшасы) негізделеді, ал ауысым алдындағы медициналық қарау — 185-баптың 2-тармағына.
Бұл құжаттар жұмыс берушіге қауіпсіз жағдай жасауды, ал жұмыскерге белгіленген ережелерді сақтауды міндеттейді. Келесі сабақтарда осы талаптардың нақты мазмұнын қарастырамыз.