Санитариялық-эпидемиологиялық заңнаманың негіздері және қызметкердің жауапкершілігі

1-бағдарламаның 1.1-тақырыбы қол жуудан және тоңазытқыштың температурасынан басталмайды. Ол ережені кім жазатынынан және сол ережені ұстамасаңыз не болатынынан басталады. Гигиеналық оқыту қағидаларына қосымшадағы ұяшықта бұл былай тұр:

Халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы заңнаманың негіздері. "Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы" Қазақстан Республикасының 2020 жылғы 7 шілдедегі Кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 94-бабының және 95-бабының ережелеріне сәйкес халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы мемлекеттік орган бекітетін санитариялық қағидалардың және гигиеналық нормативтердің талаптарын сақтамағаны үшін қызметкерлердің жауапкершілігі.

Бұл сөйлемде қызметкердің жауапкершілігі санитариялық қағидалар мен гигиеналық нормативтерге байланған. Ол қағидалар мен нормативтерді халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы мемлекеттік орган бекітеді, және байлау «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Қазақстан Республикасының 2020 жылғы 7 шілдедегі кодексінің 94 және 95-баптарының ережелеріне сілтейді. Бағдарламаның сөйлемі ұзын, бірақ мәні анық: жауапкершілік мемлекеттік орган бекіткен талапты сақтамағаны үшін туады, ауызша айтылған тілек үшін емес. Кодекстің нөмірі — № 360-VI. 94 және 95-баптардың өз мәтінінде бұл нөмір қайта жазылмаған. Төменде «Кодекс» дегенде осы кодекс айтылады.

Бұл сабақ — 1.1-тақырып бойынша дайындықтың екінші бөлігі. Ол санитариялық қағидалар мен гигиеналық нормативтерді кім белгілейтінін, олардың әдістемелік ұсынымнан және техникалық регламенттен несімен айырмасы барын, әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 425-бабында қандай айыппұл жазылғанын және қасында, еңбек қатынасында, қандай жауапкершілік тұратынын ашады. Сабақ Қағидалар бойынша гигиеналық оқыту емес, оқытушының емтиханының орнын баспайды және жұмысқа жіберу бермейді. Айыппұл төленсе де, ол жіберуге айналмайды.

Әрі қарай айыппұл баптың сөзімен аталады. Оқуға ыңғайлы болсын деп, сол шамалар қасында цифрмен де жазылады: жиырма — бұл 20, бір жүз алпыс — 160, екі жүз он — 210, бір мың алты жүз — 1600, екі жүз — 200, төрт жүз алпыс — 460, алты жүз жиырма — 620, екі мың — 2000. Цифр сөзге ештеңе қоспайды. 425-бапта теңгемен сома жоқ, және бұл сабақ айлық есептік көрсеткішті теңгеге айналдырмайды: көрсеткіштің теңгедегі мөлшері бұл баптарда жазылмаған.

1. 94-бап нормалауды не деп атайды

Кодекстің 94-бабы «Мемлекеттік санитариялық-эпидемиологиялық нормалау» деп аталады.

94-бап. Мемлекеттік санитариялық-эпидемиологиялық нормалау

1-тармақтың бірінші сөйлемі „мұны кім істейді“ деген сұраққа асүйде үйреншікті жауаптан қысқа жауап береді. Нормалау қызметтің өзі емес, қызметтің жұмысы деп жазылған:

1. Мемлекеттік санитариялық-эпидемиологиялық нормалау санитариялық-эпидемиологиялық қызметтің жұмысы болып табылады және мыналарды қамтиды:

Әрі қарай тармақ осы жұмыстың неден тұратынын тізеді. Қызметкерге бес тармақшаның бәрі бірдей ауыр емес. 2) тармақша қызметтің жұмысына құжатты әзірлеу де, қайта өңдеу де, сараптау да, бекіту де, жариялау да кіретінін айтады:

1. санитариялық-эпидемиологиялық нормалау құжаттарын әзірлеу (қайта өңдеу), сараптау, бекіту және жариялау;

Яғни „ережені цехта біреу жазды“ және „ережені нормалау құжаттарына арналған тәртіппен санитариялық-эпидемиологиялық қызмет бекітті“ — екі бөлек оқиға. Қабырғадағы жадынама норманы қайталауы мүмкін. Өзінен-өзі ол нормаға айналмайды.

94-баптың 2-тармағы мемлекеттік санитариялық-эпидемиологиялық нормалау жүйесінің құжаттарының тізімін береді. Тізім ұзын, және оны тұтас оқыған жөн: дүкендегі даудың жартысы нені міндетті деп санау туралы дау.

1. Санитариялық қағидалар, гигиеналық нормативтер, техникалық регламенттер, Еуразиялық экономикалық одақтың тауарларға қойылатын бірыңғай санитариялық-эпидемиологиялық және гигиеналық талаптары, нұсқаулықтар, әдістемелік ұсынымдар, әдістемелік нұсқаулар, әдістемелер, бұйрықтар, қағидалар мен стандарттар санитариялық-эпидемиологиялық нормалаудың мемлекеттік жүйесінің құжаттары болып табылады.

Бір қатарда санитариялық қағидалар, гигиеналық нормативтер, техникалық регламенттер, Еуразиялық экономикалық одақтың тауарларға қойылатын бірыңғай санитариялық-эпидемиологиялық және гигиеналық талаптары, нұсқаулықтар, әдістемелік ұсынымдар, әдістемелік нұсқаулар, әдістемелер, бұйрықтар, қағидалар мен стандарттар тұр. Қатар кең. Сол баптың 4-тармағы тар. Ол осы құжаттардың қайсысы нормативтік құқықтық актілерге жататынын атайды:

1. Халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы нормативтік құқықтық актілерге санитариялық қағидалар, гигиеналық нормативтер, қағидалар, техникалық регламенттер және Еуразиялық экономикалық одақтың тауарларға қойылатын бірыңғай санитариялық-эпидемиологиялық және гигиеналық талаптары жатады.

Екі тізімді бір баптан шықпай салыстырыңыз. Нормативтік құқықтық актілерде санитариялық қағидалар, гигиеналық нормативтер, қағидалар, техникалық регламенттер және Еуразиялық экономикалық одақтың бірыңғай талаптары қалды. Нұсқаулықтар, әдістемелік ұсынымдар, әдістемелік нұсқаулар, әдістемелер және стандарттар 2-тармақта бар, 4-тармақта жоқ. Демек, шекараны баптың өзі жүргізеді. Әдістемелік ұсыным қалай жұмыс істеу керектігін түсіндіруі мүмкін. Оны санитариялық қағидамен бір деп атауға 4-тармақ жол бермейді.

3-тармақ әзірлеу тәртібін „объектінің өз қалауына“ бермейді. Оны халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы мемлекеттік орган айқындайды:

1. Санитариялық-эпидемиологиялық нормалаудың мемлекеттік жүйесінің құжаттарын әзірлеу мен бекіту тәртібін халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы мемлекеттік орган айқындайды.

5-тармақ көршілес саңылауды жабады. Басқа мемлекеттік орган өз нормативтік құқықтық актісін жазса және осы саланы қозса, оны сол органмен келіседі:

1. Мемлекеттік органдар халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы мәселелерге қатысты нормативтік құқықтық актілерді әзірлеу мен бекіту кезінде оларды халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы мемлекеттік органмен келісуге міндетті.

Осыдан жұмыс дағдысы шығады. Алдыңызға „жаңа талап“ қойса және оның санитариялық қағида ма, гигиеналық норматив пе, техникалық регламент пе, әлде әдістемелік ұсыным ба екенін айта алмаса, актінің атын және тармағын сұрайсыз. Атсыз 4-тармақты 2-тармақтан ажыратпайсыз. Атымен құжат қай сөреде жатқанын кем дегенде білесіз.

94-бапта сан жоқ: градус та, сағат та, миллиграмм да жоқ. Ол кесте емес, сөре сияқты құрылған. Онда жоқ санды „баптың мәні бойынша“ үстемелеп жазуға болмайды. Баптың 6-тармағы патогенді биологиялық агенттермен жұмыс істеуге қойылатын талаптарды биологиялық қауіпсіздік талаптары ескеріле отырып әзірлейтінін айтады. Бұл ауысымның тамақ жолы емес, және онда да градус пен миллиграмм жоқ.

94-баптың ескертуі біреу. Өзгеріс 2022 жылғы 21 мамырдағы № 123-VII заңымен енгізілген, және ол алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін алты ай өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қолданысқа енудің күнтізбелік күні жеке аталмайды, тек осы мерзім берілген.

Ескерту. 94-бапқа өзгеріс енгізілді – ҚР 21.05.2022 № 123-VII (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін алты ай өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

2. Сізді оқытатын қағидаларды кім бекітеді

1.1-тақырыптың бағдарламасы санитариялық қағидалар мен гигиеналық нормативтерді халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы мемлекеттік орган бекітеді дейді және 94, 95-баптарға сілтейді. Сол органның құзыреті Кодекстің 9-бабында жазылған. Бап мына сөзбен ашылады:

Халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы мемлекеттік орган:

Әрі қарай ұзын тізбе жүреді. 1.1-тақырыпқа одан бірнеше тармақша керек, және әрқайсысы өз жұмысын істейді.

1. тармақша — құзырет шегінде құқықтық актілерді бекітудің жалпы құқығы:

1. өз құзыреті шегінде халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы құқықтық актілерді және есепке алу құжаттамасы мен есептік құжаттаманың нысандарын бекітеді;

1. тармақша дәл осы курс дайындайтын оқыту туралы:

1. халықтың декреттелген тобының адамдарын гигиеналық оқыту қағидаларын бекітеді;

Сондықтан бірінші сабақтағы гигиеналық оқыту қағидаларына Денсаулық сақтау министрі қол қойған және олар Әділет министрлігінде тіркелген. Бұл „оқу ұйымының жадынамасы“ емес. Бұл 25) тармақша осындай қағидаларды бекітуді тапсырған органның актісі. Бұйрық Әділет министрлігінде № 21654 болып тіркелген.

1. тармақша келесі сабақта керек болады, бірақ оны осында атаған жөн, өйткені ол сол орган туралы:

1. Еуразиялық экономикалық одақтың нормативтік құқықтық актілерінде айқындалатын өнімді мемлекеттік тіркеу тәртібін айқындайды;

1. тармақша сол орган мемлекеттік бақылау мен қадағалауға жататын өнімді, оның ішінде тағамдық өнімді, бақылайтынын және қадағалайтынын айтады. Тармақшада өнім «тағамдық өнім» деп аталады:

1. мемлекеттік санитариялық-эпидемиологиялық бақылау мен қадағалауға жататын өнімді, оның ішінде тағамдық өнімді мемлекеттік бақылау мен қадағалауды жүзеге асырады;

1. және 34) тармақшалар тұз бен йодқа қатысты. Біріншісі өндірісінде йодталмаған тұз пайдаланылатын өнім түрлерінің тізбесі туралы, екіншісі йод тапшылығы ауруларының профилактикасын мемлекеттік реттеу туралы. Олардың толық мәні байыту сабағында ашылады:

1. халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы мемлекеттік бақылау мен қадағалауға жататын, өндірісінде йодталмаған тұз пайдаланылатын тағамдық өнімнің жекелеген түрлерінің тізбесін бекітеді;

1. йод тапшылығы ауруларының профилактикасы саласында мемлекеттік реттеуді жүзеге асырады;

Мұнда құрылғыны көру жеткілікті: бір орган оқыту қағидаларын да бекітеді, Еуразиялық экономикалық одақтың актілері айқындайтын өнімді мемлекеттік тіркеу тәртібін де айқындайды, тағамдық өнімді де қарайды, тұз бен йод мәселесін де реттейді.

9-бап санитариялық қағидаларды аспаз, технолог немесе зал әкімшісі жазады демейді. Олар ішкі нұсқаулық құра алады. Ол нұсқаулықтың қызметкер үшін міндеттілігі еңбек шартынан, еңбек тәртіптемесінің қағидаларынан және жұмыс берушінің актілерінен шығады. Елдегі барлық объект үшін санитариялық қағиданың міндеттілігі басқа: оны уәкілетті органның актісі береді.

3. Санитариялық қағидалар тамақ туралы нені қамтуға міндетті

95-бап «Санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» деп аталады.

95-бап. Санитариялық-эпидемиологиялық талаптар

1-тармақ осы кодексте санитариялық қағида дегеннің не екенін түсіндіреді:

1. Санитариялық қағидалар халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы мемлекеттік бақылау мен қадағалауға жататын объектілерге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптарды белгілейді және мыналарға:

Әрі қарай отыз тармақша. Бұл жуудың отыз дайын режимі емес. Бұл санитариялық қағидалар жабуға тиіс отыз тақырып. 1-бағдарлама үшін, яғни тағамдық өнімді өндіретін, сақтайтын, өткізетін, тасымалдайтын, кәдеге жарататын немесе жоятын, сондай-ақ мүкәммал мен жабдықты жуатын және жөндейтін адам үшін тікелей тармақшалар мыналар.

1. тармақша ауысымыңыздың дерлік бәрін бір жолға жинайды:

1. тағамдық өнімдерді өндіру, өлшеп орау, тасымалдау, сақтау, өткізу, кәдеге жарату, темекі өнімін кәдеге жарату жағдайларына;

Тағамдық өнімді өндіру, өлшеп орау, тасымалдау, сақтау, өткізу, кәдеге жарату. Сол жолда темекі өнімін кәдеге жарату тұр: бұл сол жолдың көрші заты, темекімен жұмыс істемесеңіз ол сіздікі емес. Тамақ жартысы 1-бағдарламаның тақырыбымен түйіседі. Бағдарламаның тақырыбы жоюды және санитариялық өңдеумен жөндеуді қоса атайды. 6) тармақша тағамдық бөлікте «жою» сөзін қоймайды, онда «кәдеге жарату» тұр. Жою 95-бапта басқа тармақшаларда бар: иммунологиялық дәрілік препараттар туралы жолда және шаруашылық-тұрмыстық мақсаттағы тауарлар туралы жолда. Бұл жолдарды шатастырмаған жөн. Тағамдық өнім бойынша 6) тармақшада кәдеге жарату аталған.

1. тармақша тамақтануды зауыт ретінде ғана емес, қызмет ретінде алады:

1. халықтың арнайы (балалар, диеталық емдік және диеталық профилактикалық), емдік-профилактикалық, қоғамдық тамақтануын ұйымдастыруға;

Мұнда балалар тамағы, диеталық емдік, диеталық профилактикалық, емдік-профилактикалық және қоғамдық тамақтану бар. Асхананың аспазы мен балалардың сүт асүйінің қызметкері бұл жолды 6) тармақшамен бірге оқиды. Бұл гигиеналық оқыту бағдарламаларын араластыруға сылтау емес: топтарды біріктіруге Қағидалардың 10-тармағы жол бермейді, мұны бірінші сабақ ашқан. Бұл „95-бапта қоғамдық тамақтану аталмаған“ деп ойламауға сылтау.

1. тармақша бәрінен қысқа, және ауысымда оны жиі оқымай кетеді:

1. өндірістік бақылауды жүзеге асыруға;

Өндірістік бақылау — „қашан келеді“ деген тексеру емес. Санитариялық қағидалар объектінің өзін өзі қалай қадағалайтыны туралы талапты қамтуға тиіс. Ауысымыңыз жүргізетін температура журналы осы логикада тұрады, егер объектіңіздің нақты санитариялық қағидалары оны талап етсе. 95-баптың өзі жазба жиілігін белгілемейді. Сізге „әр екі сағат сайын“ десе және объектіңіздің санитариялық қағидаларының тармағын көрсетпесе, бұл цифр 95-бапта жоқ.

1. тармақша оқытуға қайта оралады:

1. халықты гигиеналық тәрбиелеуге және оқытуға;

Халықты гигиеналық тәрбиелеу және оқыту — санитариялық қағидалардың заты, тек декреттелген топ туралы бір бұйрықтың заты емес. Сондықтан 1.1-тақырып бағдарламаның басында тұр: әуелі заң, содан кейін микроб, содан кейін объектінің гигиенасы, содан кейін ауру.

1. тармақшаны жиі „тыйым салынған тағамдардың тізімі“ деп қайталап айтады. Бапта тізім жоқ. Санитариялық қағидалар тыйым туралы талапты қамтуға міндетті деген жол бар:

1. көпшілікті тамақтандыру объектілерінде жекелеген тағамдардың, азық-түлік пен өнімнің (тауарлардың) дайындалуы мен өткізілуіне тыйым салуға қойылатын талаптарды қамтиды.

Қай тағамға, қай азық-түлікке және қай өнімге тыйым салынғанын 95-бап санамайды. Табалдырықтан „сілікпеге болмайды“, „оливьеге болмайды“, „кремге болмайды“ деп 95-бапқа сілтеуге болмайды: бап санитариялық қағидалар қамтуға тиіс тыйымға сілтейді, ал тізбенің өзін осы бапқа жазбаған. Осы сабақ сүйенетін актілерде дайын тыйым мәзірі жоқ. Объектіде мұндай тыйым ілулі тұрса, оның санитариялық қағидалардың өз тармағы болуға тиіс. Тармақ жоқ болса, тағамға 95-бап тыйым салды деп айтуға да негіз жоқ.

1-тармақтың қалған тармақшалары тамақ қызметкері үшін бос емес, бірақ олар көрші контур туралы: құрылыс учаскесі, су, қалдық, жолаушы тасымалы, екпе, шу. Оларды өз ауысымыңыз деп жаттаудың қажеті жоқ. Жұмысыңыз оларды қозса, олармен дауласпау керек. Қазанға арналған су, асүй қалдығын шығару, адамды да, науаны да таситын машинаны жуу — бұл тармақшалардың түйісі. Түйісті аталған тармақша бойынша ажыратады, „бізде әрдайым осылай тасыған“ деген әдет бойынша емес.

4. Гигиеналық норматив — шама туралы, ал шаманың өзі бапта жоқ

95-баптың 2-тармағы гигиеналық нормативті санитариялық қағидадан бөледі:

1. Гигиеналық нормативтер зиянды заттардың (химиялық, биологиялық), физикалық әсерлердің жол берілетін шекті шоғырлануының, радиациялық әсердің жол берілетін деңгейлерінің нормативтерін белгілейді, оларды сақтау адамға өмір сүру үшін қолайлы және денсаулыққа қауіпсіз мекендеу жағдайларын қамтамасыз етеді.

Санитариялық қағида ненің қалай құрылатынын айтады: шикізатты қалай қабылдайды, қалай сақтайды, қалай тамақтандырады, қалай оқытады. Гигиеналық норматив шек қояды: зиянды заттың жол берілетін шекті шоғырлануы, физикалық әсердің шегі, радиациялық әсердің жол берілетін деңгейі. Осы шектерді сақтау, дейді тармақ, адамға өмір сүру үшін қолайлы және денсаулыққа қауіпсіз мекендеу жағдайын қамтамасыз етеді.

3-тармақ мұндай нормативтер неге белгіленетінін қосады: жұмыс аймағының микроклиматы мен ауасы, өнім мен мекендеу ортасының қауіпсіздігі, атмосфералық ауа, шығарынды мен төгінді, өнімнің және процестің жаңа түрлері. Бұл тағы да сөре, кесте емес. 3-тармақтың өзінде бес тармақша бар, және бірде-біреуінде сан жоқ.

2 және 3-тармақтарда бірде-бір жол берілетін шекті шоғырланудың цифры жоқ. Қорғасынның килограммына миллиграмм да, колония құраушы бірлік те, қоғамдық тамақтану тоңазытқышының градусы да жоқ. Әңгімеде „95-бап бойынша мынадан аспайды“ десе, сан тұрған гигиеналық нормативтің тармағын сұраңыз. 95-баптың өзінде ол сан жоқ. Курс сүйенетін актілерде сіздің өніміңізге арналған нақты шоғырлану санитариялық қағидаларда, гигиеналық нормативтерде және өнім түріне арналған техникалық регламенттерде жатыр. Бұл сабақ олардың орнын баспайды және ойдан шығармайды.

95-баптың ескертуі екі заңды атайды: 2022 жылғы 21 мамырдағы № 123-VII және 2024 жылғы 6 сәуірдегі № 71-VIII. Екеуі де қол қойылған күннен емес, алғашқы ресми жарияланған күнінен кейінгі мерзім өткен соң енгізіледі: біріншісі — алты ай, екіншісі — күнтізбелік алпыс күн. Әрқайсысы қай күнтізбелік күні істей бастағанын ескерту есептемейді. Жариялануды салыстыру керек, жадты емес.

Ескерту. 95-бапқа өзгеріс енгізілді – ҚР 21.05.2022 № 123-VII (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін алты ай өткен соң қолданысқа енгізіледі); 06.04.2024 № 71-VIII (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік алпыс күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

Ауысым үшін практикалық қорытынды қарапайым. Сансыз қағида („бүлінуге жол бермеу“, «бақылау жүргізу») мен санды норматив („мынадай шоғырланудан жоғары емес“) әртүрлі құжатпен расталады. Екеуі де 94-баптың жүйесіне кіреді. Оларды шатастыру екі жаққа да зиян: бөтен нормативтің санын санитариялық қағидаға жапсыруға болмайды, ал санитариялық қағидадағы міндетті „сертификаттағы цифр басқа“ деген сөзбен жоюға болмайды.

5. 425-бап: бұзушылық деген не және айыппұлдың екі бөлігі қандай

Осы талаптарды бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілік Денсаулық туралы кодексте тұрмайды. Ол Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексте тұрады. Бұл — Қазақстан Республикасының 2014 жылғы 5 шілдедегі № 235-V Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексі. Әрі қарай оны қысқаша „Әкімшілік кодекс“ деп атаймыз.

Жауапкершілік тақырыбы құлақта ұстайтын бап — 425-бап. Тақырыпты үтірге дейін де, үтірден кейін де оқу керек:

425-бап. Халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы заңнама талаптарын, сондай-ақ гигиеналық нормативтерді бұзу

Тақырыпта екі зат бар: халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы заңнаманың талаптары және гигиеналық нормативтер. 1-бөлік оларға техникалық регламенттерді қосады. 1-бөлік екі жолға бөлінген. Бірінші жол бұзушылықтың өзін айтады, екіншісі санкцияны:

1. Қазақстан Республикасының халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы заңнамасының талаптарын, сондай-ақ гигиеналық нормативтерді, техникалық регламенттерді адам денсаулығына зиян келтіруге әкеп соқпаған бұзушылық –

жеке тұлғаларға – жиырма, лауазымды адамдарға, шағын кәсіпкерлік субъектілеріне немесе коммерциялық емес ұйымдарға – бір жүз алпыс, орта кәсіпкерлік субъектілеріне – екі жүз он, ірі кәсіпкерлік субъектілеріне бір мың алты жүз айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға алып келеді.

Сөйлемді бөлшектеп оқимыз, өйткені әр бөлшек сіздің осы бапқа түсесіз бе, жоқ па соған байланысты.

Бірінші. Халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы заңнаманың талабы, не гигиеналық норматив, не техникалық регламент бұзылған. „Маған беру ұнамады“ емес. „Әкімші дауыс көтерді“ емес. Зат — осы шеңберге кіретін талап. Санитариялық қағидалар мен гигиеналық нормативтер оған 94 және 95-баптар арқылы кіреді. Техникалық регламент 1-бөлікте тура аталған. Осы актілердің бірде-бірінде жоқ ішкі жадынама өзінен-өзі 1-бөлікті ашпайды. Жадынама регламенттің талабын қайталаса, бұзылғаны жадынаманың тармағы емес, регламенттің талабы.

Екінші. Бұзушылық адамның денсаулығына зиян келтіруге әкеп соқпаған. Бұл 1-бөліктің шегі. Зиян бар болса, 2-бөлікті оқиды, және тек қылмыстық жазаланатын іс-әрекеттің белгісі болмаса. Зиян жоқ болса, бұзушылық болған кезде 1-бөлік қалады.

Үшінші. Айыппұл сатымен қойылған, және саты адам мен бизнес көлемі туралы, «аспаз» немесе «жүргізуші» лауазымы туралы емес.

2-бөлік — сол әрекет не әрекетсіздік, бірақ денсаулыққа зиянмен, және қылмыстық белгісіз:

1. Осы баптың бірінші бөлігінде көзделген, адамның денсаулығына зиян келтіруге әкеп соққан әрекет (әрекетсіздік), егер бұл әрекетте (әрекетсіздікте) қылмыстық жазаланатын іс-әрекет белгілері болмаса, –

қызметін тоқтата тұрып не онсыз, өнім тәркілене отырып немесе онсыз, жеке тұлғаларға – екі жүз, лауазымды адамдарға, шағын кәсіпкерлік субъектілеріне немесе коммерциялық емес ұйымдарға – төрт жүз алпыс, орта кәсіпкерлік субъектілеріне – алты жүз жиырма, ірі кәсіпкерлік субъектілеріне екі мың айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға алып келеді.

2-бөліктің сатысы басқа, және айыппұлға тағы екі салдар қосылған. Екеуі де міндетті емес: «не онсыз», «немесе онсыз».

„Не онсыз“ және «немесе онсыз» тоқтата тұру мен тәркілеудің өзінен-өзі келмейтінін білдіреді. Бап оларға рұқсат береді және екеуін бірден қолдануды міндеттемейді. Істі қарайтын орган баптың шегінде шешеді. Бұл сабақ „өнімді міндетті түрде алып кетеді“ деп те уәде етпейді, „міндетті түрде қалдырады“ деп те уәде етпейді.

Осы мәтінде 425-баптың үшінші бөлігі жоқ. „Жыл ішінде қайталағаны үшін“ деген жеке айыппұл да жоқ. Басқа баптардың бөліктерін осы бапқа көшіруге болмайды.

425-баптың ескертуі төрт заңды тізеді. Ескертудегі күн бойынша соңғысы — 2025 жылғы 10 қаңтардағы № 155-VIII заңы. Ескерту тұтас:

Ескерту. 425-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 21.04.2016 № 504-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 05.10.2018 № 184-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін алты ай өткен соң қолданысқа енгізіледі); 30.12.2019 № 300-VІ (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 10.01.2025 № 155-VIII (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік алпыс күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

425-баптың ескертуі әр заңның қолданысқа енуін алғашқы ресми жарияланған күннен кейінгі мерзіммен айтады: он күн, алты ай, он күн, күнтізбелік алпыс күн. Ол мерзімді күнтізбедегі бір күнге айналдыру бұл сабақтың жұмысы емес.

6. Осы жиырманы немесе осы екі жүзді кімге жазады

1-бөліктегі «жеке тұлға» сөзі «аспаз» сөзінің баламасы емес. 28-бап әкімшілік жауаптылыққа кім жататынын айтады:

1. әкімшілік құқық бұзушылық аяқталған немесе оның жолын кескен кезде он алты жасқа толған, ақыл-есі дұрыс жеке тұлға;

Ақыл-есі дұрыс жеке тұлға, құқық бұзушылық аяқталған немесе оның жолын кескен кезде он алты жасқа толған, және заңды тұлға. 94, 95 және 425-баптар тағамдық өніммен жұмыс істеуге болатын жасты атамайды. Он алты жас — әкімшілік жауаптылық туралы, асүйге жіберу туралы емес. Асүйге жіберуді бұл сабақ бермейді және осы баптардан оқып шығармайды.

Әрі қарай „сізге лауазымды адам ретінде 160 болады“ деген түсіндірменің дерлік бәрі сүрінетін айырық тұр.

30-бап шарт қояды. Лауазымды адамды айыппұл сатысының лауазымды тармағымен жауапқа тартады, егер құқық бұзушылық қызметтік міндетті орындамаумен немесе тиісінше орындамаумен байланысты болса. Бұл байланыс жоқ болса, жалпы негіздерде жауап береді:

Лауазымды адам өз қызметтік міндеттерін орындамауына немесе тиісінше орындамауына байланысты әкімшілік құқық бұзушылық жасалған жағдайда әкімшілік жауаптылыққа тартылады. Мұндай мән-жай болмаған кезде әкімшілік құқық бұзушылықтың жасалуына кінәлі лауазымды адам жалпы негіздерде жауаптылыққа жатады.

Ал 30-баптың ескертпесі кодекстің кімді лауазымды адам деп танитынын өте тар айтады:

Ескертпе. Осы Кодексте әкімшілік құқық бұзушылық жасалған кезде тұрақты, уақытша немесе арнаулы өкілеттік бойынша билік өкілінің функцияларын жүзеге асыратын немесе жүзеге асырған не әкімшілік құқық бұзушылық жасалған кезде мемлекеттік мекемелерде, квазимемлекеттік сектордың субъектілерінде, жергілікті өзін-өзі басқару органдарында ұйымдастырушылық-өкімдік немесе әкімшілік-шаруашылық функцияларды орындайтын немесе орындаған адамдар – лауазымды адамдар деп танылады.

Сөйлемнің соңын баяу оқыңыз. Билік өкілінің функциясы не ұйымдастырушылық-өкімдік немесе әкімшілік-шаруашылық функция — мемлекеттік мекемелерде, квазимемлекеттік сектордың субъектілерінде, жергілікті өзін-өзі басқару органдарында. Жеке кафе, жеке цех, жеке дүкен, жеке тасымалдаушы бұл ескертпеге жазылмаған. Мұндай кафедегі аспаз — жеке тұлға. Ол үшін 425-баптың 1-бөлігі бір жүз алпысты емес, жиырма айлық есептік көрсеткішті атайды. Бір жүз алпыс — осы ескертпе мағынасындағы лауазымды адамға, не шағын кәсіпкерлік субъектісіне, не коммерциялық емес ұйымға.

Жеке кафедегі өндіріс меңгерушісі де «меңгеруші» сөзінен ғана 30-баптың лауазымды адамына айналмайды. Ескертпеге түсу үшін ол аталған функцияларды мемлекеттік мекемеде, квазимемлекеттік секторда немесе жергілікті өзін-өзі басқару органында орындауы керек. Мектеп асханасы немесе мемлекеттік мекеменің асханасы — адам сонда мұндай функция орындай ма, соны салыстыруға себеп. Салыстыру «асхана» деген маңдайша бойынша жасалмайды. Ол қайда жұмыс істейтіні және қандай функция орындайтыны бойынша жасалады.

Екінші айырық — дара кәсіпкер және заңды тұлға. 33-баптың 2-тармағы:

1. Егер осы бөлімнің Ерекше бөлігінде көзделген іс-әрекетті (әрекетті не әрекетсіздікті) заңды тұлғаны басқару функцияларын жүзеге асыратын орган, тұлға немесе дара кәсіпкердің және заңды тұлғаның ұйымдастырушылық-өкімдік немесе әкімшілік-шаруашылық функцияларын орындайтын қызметкері жасаса, рұқсат берсе, мақұлдаса, дара кәсіпкерлер мен заңды тұлғалар әкімшілік құқық бұзушылық үшін әкімшілік жауаптылыққа жатады.

2-тармақтың мәні: кәсіпкер немесе заңды тұлға жауап береді, егер іс-әрекетті басқару функциясын жүзеге асыратын орган не тұлға жасаса, рұқсат берсе, мақұлдаса, немесе дара кәсіпкердің және заңды тұлғаның ұйымдастырушылық-өкімдік не әкімшілік-шаруашылық функциясын орындайтын қызметкері жасаса. Аспаз көмекшісінің әр қимылы фирманың жауапкершілігін өзінен-өзі қоспайды. Оны басқаратын адамның шешімі немесе мақұлдауы, не осы функциясы бар қызметкердің әрекеті қосады.

Сол баптың 4-тармағы қызметкердің өз суретін өзгертеді:

1. Дара кәсіпкерлер мен заңды тұлғаларды әкімшілік жауаптылыққа тарту дара кәсіпкердің және заңды тұлғаның қызметкерін осы құқық бұзушылық үшін әкімшілік жауаптылықтан босатады.

Дара кәсіпкерді немесе заңды тұлғаны жауапқа тартса, қызметкер осы құқық бұзушылық үшін әкімшілік жауаптылықтан босатылады. „Фирмаға қоса“ емес. Орнына. Сондықтан „бір партия үшін кафеден де 160 алады, менен де 20 алады“ деген әңгімені 33-баптың 4-тармағы растамайды. Нақты істе субъект кім болатынын іс жүргізу шешеді. Бап айырықты қояды, екі айыппұлды бірден уәде етпейді.

33-баптың ескертпесі кодекстің мақсаты үшін дара кәсіпкерлер мен заңды тұлғалар кәсіпкерлік субъектілері ретінде жауап беретінін қосады:

Ескертпе. Осы Кодекстің мақсаттары үшін дара кәсіпкерлер мен заңды тұлғалар кәсіпкерлік субъектілері ретінде әкімшілік жауаптылықта болады.

Қандай айналым және қандай адам саны шағын кәсіпкерлікті ортадан және іріден бөлетінін 425-бап та, 33-бап та жазбайды. Осы сабақ сүйенетін актілерде бұл табалдырықтар жоқ. „Бізде бес адам, демек шағын, демек 160“ деп 425-бапқа сілтеуге болмайды: бап бизнестің көлемін өлшемейді, ол тек әртүрлі санатқа әртүрлі сома қояды.

7. Айыппұлдың төбесі және теңге мұнда неге шықпайды

44-бап әкімшілік айыппұлдың не екенін түсіндіреді. Бап «Әкімшілік айыппұл» деп аталады. 1-тармақ:

1. Әкімшілік айыппұл (бұдан әрі – айыппұл) – осы бөлімнің Ерекше бөлігінің баптарында көзделген жағдайларда және шекте әкімшілік құқық бұзушылық үшін салынатын, әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғалған кезде қолданыста болған заңға сәйкес белгіленетін айлық есептік көрсеткіштің белгілі бір мөлшеріне сәйкес келетін мөлшерде ақша өндіріп алу.

Кілт сөйлемнің соңында: айлық есептік көрсеткіштің мөлшері іс қозғалған кезде қолданыста болған заң бойынша алынады. Сіз оқытудан өткен кез бойынша емес. Өнімді пісірген кез бойынша емес. Іс қозғалған кез бойынша. Көрсеткіштің теңгедегі мөлшерін баптың өзі бермейді. Сондықтан „20 айлық есептік көрсеткіш — осынша теңге“ дегенді бұл сабақ санамайды. Көрсеткіштің қолданыстағы мөлшерін іс қозғалған жылдың республикалық бюджет туралы заңынан қарайды. Ол заң курс актілерінің арасында жоқ, және былтырғы цифрды орнына қою ойдан шығару болар еді.

44-баптың 2-тармағы төбе қояды. Олар әртүрлі адамға әртүрлі, және оларды 425-баптың сомасымен шатастыру оңай:

1. Жеке тұлғаға салынатын айыппұлдың мөлшерін екі жүз айлық есептік көрсеткіштен асыруға болмайды.

Лауазымды адамға, жекеше нотариусқа, жеке сот орындаушысына, адвокатқа, заң консультантына, шағын кәсіпкерлік субъектілеріне, сондай-ақ коммерциялық емес ұйымдарға салынатын айыппұлдың мөлшерін жеті жүз елу айлық есептік көрсеткіштен асыруға болмайды.

Орта кәсіпкерлік субъектілеріне салынатын айыппұлдың мөлшерін бір мың айлық есептік көрсеткіштен асыруға болмайды.

Iрі кәсіпкерлік субъектілеріне салынатын айыппұлдың мөлшерін екі мың айлық есептік көрсеткіштен асыруға болмайды.

Жеке тұлғаға төбе — екі жүз айлық есептік көрсеткіш. 425-баптың 1-бөлігіндегі жеке тұлғаға жиырма, бұл төбеден төмен. 2-бөліктегі екі жүз — дәл төбе, одан жоғары емес. Лауазымды адамға, шағын кәсіпкерлікке және коммерциялық емес ұйымға төбе — жеті жүз елу. 425-бапта оларға бір жүз алпыс және төрт жүз алпыс тұр, екеуі де төмен. Ортаға төбе — бір мың, 425-бапта екі жүз он және алты жүз жиырма. Іріге төбе — екі мың, 425-баптың 1-бөлігінде бір мың алты жүз, 2-бөлігінде екі мың, яғни тағы да дәл төбе.

44-баптың қасында ЗҚАИ ескертпелері бар. Олар 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап көзделген өзгерістер туралы. Бұл бүгінгі 2-тармақтың мәтіні емес. Дайындықта айыппұлды болашақ заң туралы белгі бойынша емес, қолданыстағы мәтін бойынша санайды.

40-баптың 4-тармағы асүйде „айыппұл қонаққа келген залалды жапты“ деп шатастыратын тағы бір нәрсені айтады:

1. Әкімшілік жаза мүліктік залалдың орнын толтыру құралы болып табылмайды. Әкімшілік құқық бұзушылықтан келтірілген зиянның орны осы Кодекстің 59-бабында көзделген тәртіппен толтырылады.

Айыппұл әкімшілік жаза ретінде кетеді. Құқық бұзушылық келтірген зиянның орнын 40-бап сол кодекстің 59-бабындағы тәртіпке жібереді. 59-бапты бұл сабақ ашпайды. Шегі жетеді: 425-бап бойынша айыппұл төлеу зиян келтірілген адаммен өзінен-өзі есеп айырысу деген сөз емес.

8. „Маған солай деді“ — 39-бап, және бұл еңбек тәртібі туралы емес

Мерзімі өткен салатты өз бастамаңызбен емес, бұйрықпен шығарғанда бөлек әңгіме басталады. 39-бап бұл жағдайды екіге бөледі.

1. Өзі үшін міндетті бұйрықты немесе өкімді орындау үшін әрекет еткен адамның осы Кодексте көзделген іс-әрекетті жасауы әкімшілік құқық бұзушылық болып табылмайды. Мұндай іс-әрекеттің жасалуына заңсыз бұйрық немесе өкім берген адам әкімшілік жауаптылықта болады.

1. Көрінеу заңсыз бұйрықты немесе өкімді орындауы үшін қасақана әкімшілік құқық бұзушылық жасаған тұлға жалпы негіздерде әкімшілік жауаптылықта болады. Көрінеу заңсыз бұйрықты немесе өкімді орындамау әкімшілік жауаптылықты болғызбайды.

Бірінші сөйлем өзі үшін міндетті бұйрықты орындаған адамды қорғайды: іс-әрекеттің өзі құқық бұзушылық емес, заңсыз бұйрық не өкім берген адам жауап береді. Екінші сөйлем қорғауды кері алады, егер құқық бұзушылық қасақана болса және бұйрық көрінеу заңсыз болса: сонда жалпы негіздерде жауап береді. Іле-шала: көрінеу заңсыз бұйрықты не өкімді орындамау әкімшілік жауаптылықты болғызбайды.

Ауысым үшін бұл былай оқылады. „Шығар, қонақ күтіп тұр“ деген бұйрық 425-бапты өшірмейді, егер өнім талапқа сай емес екені сізге түсінікті болса. Көрінеулік — заңсыздықтың түсінікті болғаны туралы, дауыстап дауласқаныңыз туралы емес. Көрінеу мерзімі өткенді үнсіз шығару — 1-тармақтың сауыты емес. Көрінеу заңсызды шығарудан бас тартуды 2-тармақ дәл жауаптылықты болғызбайтын негіз деп атайды.

Бап меңгерушімен даудың байсалды өтетініне уәде бермейді. Ол әкімшілік жауаптылық туралы. Бас тартудың еңбек салдары Еңбек кодексінде тұрады, және оларды 39-баптың орнына емес, бөлек оқу керек.

9. Әскери қызметші және 32-бап — сіздің тәртіптік жарғыңыз емес

Кейде 32-бапты асүй қызметкеріне „міне, санитария үшін айыппұлдың орнына тәртіптік жаза болады“ деп көрсетеді. 32-бап басқа адамдар туралы жазылған. Оның тақырыбы ұзын әрі дәл: әскери қызметшінің, прокурордың және тәртіптік жарғылардың не арнайы ережелердің күші қолданылатын өзге де адамдардың өздері әкімшілік құқық бұзушылық жасағаны үшін әкімшілік жауаптылығы. 4-тармақ былай дейді:

1. Әкімшілік жазаны қолдану құқығы берілген органдар (лауазымды адамдар) осы баптың бірінші және үшінші бөліктерінде аталған адамдарға әкімшілік жазалар қолданудың орнына кінәлілерді тәртіптік жауаптылыққа тарту туралы мәселені шешу үшін тиісті органдарға құқық бұзушылықтар туралы материалдарды беруге тиіс.

„Бірінші және үшінші бөліктерде аталған адамдар“ — әскери қызметшілер, әскери жиындағы әскери міндеттілер, арнаулы мемлекеттік органдар мен құқық қорғау органдарының қызметкерлері, және бөлек, айыппұл қолданылмайтындар: мерзімді қызметтегілер мен курсанттар. Жеке кафедегі аспазға, дүкен сатушысына, цех аппаратшысына, азық-түлік машинасының жүргізушісіне бұл „айыппұлдың орнына материал беру“ адрестелмеген.

Сол баптың 2-тармағы осы адамдар жалпы негіздер бойынша әкімшілік жауап беретін бұзушылықтардың ұзын тізімінде халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы туралы заңнаманы да атайды. «қызмет орындарынан тыс жерде» деген сөз осы тізбенің ішінде „кеден қағидаларының“ қасында тұр. „Кафе аспазы 32-бап бойынша тәртіптік жауап береді“ деген жеке сөйлем онда жоқ.

1. Қазақстан Республикасының тіл туралы заңнамасын, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы режимін, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы және Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік шекарасы арқылы өткізу пункттеріндегі режимді, Қазақстан Республикасының мемлекеттік құпиялар, халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы туралы заңнамасын, өрт қауіпсіздігінің талаптарын, жол жүрісі қағидаларын, қызмет орындарынан тыс жерде кеден қағидаларын, Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасын, Қазақстан Республикасының бюджет және салық заңнамасын, Қазақстан Республикасының мемлекеттік сатып алу туралы заңнамасын, аң аулау, балық аулау қағидаларын, табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану мен қорғау нормаларын, Қазақстан Республикасы экология заңнамасының талаптарын бұзғаны үшін осы баптың бірінші бөлігінде аталған адамдар жалпы негіздер бойынша әкімшілік жауаптылықта болады. Аталған адамдарға атыс және суық қаруды алып жүру мен сақтау құқығынан айыру, қоғамдық жұмыстарға тарту және әкімшілік қамаққа алу түрінде әкімшілік жазалар қолдануға болмайды.

Асүй қызметкерінің тәртіптік жауапкершілігі — Еңбек кодексі, 32-бап емес.

10. Тәртіптік жақ: бұзушылық қашан теріс қылыққа айналады

Бұл сабақ пайдаланатын Еңбек кодексінің өз мәтіні оны 2016 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізеді:

1. Осы Кодекс 2016 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі.

Бұл — Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 23 қарашадағы № 414-V Еңбек кодексі. Әрі қарай — „Еңбек кодексі“.

Тәртіптік теріс қылық былай айқындалған. Анықтама 1-бапта, 76) тармақшада тұр:

1. тәртіптік теріс қылық – жұмыскердің өз еңбек міндеттерін құқыққа қарсы, кінәлілікпен орындамауы немесе тиісінше орындамауы, сондай-ақ еңбек тәртібін бұзуы;

Бір анықтамада үш белгі тұр: құқыққа қарсылық, кінә, және мазмұн — еңбек міндетін орындамау не тиісінше орындамау, немесе еңбек тәртібін бұзу. Санитариялық мүлт кету тәртіптік теріс қылыққа айналады, егер ол осы болса. Ауысымның әрбір кедір-бұдыры ол бола бермейді. Еңбек міндетіңізге өндірістік санитария кіргенде кір қол — анықтамаға жақын. Тұздықтың дәмі туралы дау — жоқ.

Өндірістік санитарияның өзі де сол 1-бапта, 66) тармақшада, жұмыскерге зиянды өндірістік фактордың әсерін болғызбайтын немесе азайтатын шаралар мен құралдардың жүйесі деп ашылған:

1. өндірістік санитария – зиянды өндірістік факторлардың жұмыскерлерге әсерін болғызбайтын немесе азайтатын санитариялық-гигиеналық, ұйымдастыру іс-шаралары мен техникалық құралдар жүйесі;

Міндеттің өзі қайдан шығады. 22-баптың 2-тармағының 3) тармақшасы жұмыскердің міндеттерінің арасында мынаны атайды:

1. жұмыс орнында еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау, өрт қауіпсіздігі, өнеркәсіптік қауіпсіздік, киберқауіпсіздік және өндірістік санитария жөніндегі талаптарды сақтауға;

Бір жолда еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау, өрт қауіпсіздігі, өнеркәсіптік қауіпсіздік, киберқауіпсіздік және жұмыс орнындағы өндірістік санитария. Өндірістік санитария жұмыскердің міндеті деп тура аталған. Сондықтан „гигиена тек санитария дәрігерінің қамы, мен еңбек шарты бойынша мұнда ештеңе істемеймін“ дегенді 3) тармақша ұстамайды. Сіздің орныңызда өндірістік санитарияға нақты не кіретінін тармақша цех бойынша жазбайды. Оны объектіңіздің санитариялық қағидалары, еңбек тәртіптемесінің қағидалары және жұмыс берушінің актілері ашады.

63-бап еңбек тәртіптемесінің қағидаларын жұмыс беруші бекітетінін және оларда, оның ішінде, еңбек тәртібін қамтамасыз ету жағдайлары белгіленетінін айтады:

1. Еңбек тәртіптемесінің қағидаларын жұмыс беруші бекітеді.

1. Еңбек тәртіптемесінің қағидаларында жұмыскерлердің жұмыс уақыты мен тынығу уақыты, еңбек тәртібін қамтамасыз ету жағдайлары, еңбек қатынастарын реттеудің өзге де мәселелері белгіленеді.

Жазалау құқығы да аталған, және ол „директор қалай шешсе, солай“ емес, кодексте көзделген жағдай мен тәртіпке сілтейді. Бұл құқық жұмыскердің міндеттері тұрған 22-бапта емес. Ол 23-бапта, «Жұмыс берушінің негізгі құқықтары мен міндеттері», 1-тармақтың 6) тармақшасында:

1. осы Кодексте көзделген жағдайларда және тәртіппен жұмыскерлерді көтермелеуге, оларға тәртіптік жазалар қолдануға, жұмыскерлерді материалдық жауаптылыққа тартуға;

11. Қандай жаза бар және қайсысы жоқ

64-бап жабық жиынтық береді. 1-тармақ мына түрлерді қолдануға құқық береді. Тармақшалар бөлек жолдар:

1. ескерту;

1. сөгіс;

1. қатаң сөгіс;

1. осы Кодекстің 52-бабы 1-тармағының 8), 9), 10), 11), 12), 14), 15), 16), 17) және 18) тармақшаларында көзделген негіздер бойынша, еңбек шартын жұмыс берушінің бастамасы бойынша бұзу түріндегі тәртіптік жаза қолдануға құқылы.

Ескерту, сөгіс, қатаң сөгіс және еңбек шартын 52-баптың 1-тармағының қатаң аталған тармақшалары бойынша бұзу. Тармақшалар: 8), 9), 10), 11), 12), 14), 15), 16), 17) және 18). Бұл тізбеде 13) тармақша жоқ.

2-тармақ өз білгенінше жаза шығаруды жабады:

1. Осы Кодексте және Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында көзделмеген тәртіптік жазаларды қолдануға жол берілмейді.

Тәртіптік жазалар тізімінде ақшалай айыппұл жоқ. „Сыйақыдан мәңгі айырамын“, „өнімнің сомасына айыппұл саламын“, „бір мерзімі өткен қазанға екі сөгіс қоямын“ — мұны 64-бап бермейді. Сыйақы еңбекке ақы төлеу жағдайында тұруы мүмкін, бұл басқа әңгіме және басқа бап, оны бұл сабақ ашпайды. Теңгемен тәртіптік айыппұл жазаның түрі ретінде 64-бапта аталмаған. 425-баптың әкімшілік айыппұлы тәртіптік жаза емес және оның орнын баспайды. Оларды әртүрлі орган әртүрлі себеппен қарай алады. „20 айлық есептік көрсеткіш плюс қатаң сөгіс — бұл бір заң“ деп қосуға болмайды: бұл екі контур.

64-бап сілтейтін 52-баптың тармақшаларынан тамақ ауысымы үшеуін жиі еске алады, және үшеуі де „санитарияны бұзды — жұмыстан шығару“ дегеннен тар.

Жұмыста масаң күйде болу, оның ішінде жұмыс күні ішінде зат пайдаланса:

1. жұмыскер жұмыста алкогольдік, есірткілік, психотроптық, уытқұмарлық масаңдық (соларға ұқсас) жағдайында болған, оның ішінде жұмыс күні ішінде алкогольдік, есірткілік, уытқұмарлық масаңдық (соларға ұқсас) жағдайын туғызатын заттарды пайдаланған;

Бұл 64-бап тәртіптік жиынтыққа кіргізетін бұзу негізі. Ол күй туралы, кір алжапқыш туралы емес. Масаң күйде келген аспаз бен кір алжапқышпен жұмыс істеген аспаз — заң алдында әртүрлі жағдай.

Еңбекті қорғау, өрт қауіпсіздігі немесе көліктегі қозғалыс қауіпсіздігі қағидаларын бұзу, егер ол ауыр зардапқа әкеп соқса немесе әкеп соғуы мүмкін болса, өндірістік жарақат пен аварияны қоса:

1. өндірістік жарақаттар мен аварияларды қоса алғанда, жұмыскерлердің өмірі мен денсаулығы үшін ауыр зардаптарға әкеп соққан немесе әкеп соғуы мүмкін, еңбекті қорғау немесе өрт қауіпсіздігі не көліктегі қозғалыс қауіпсіздігі қағидаларын жұмыскер бұзған;

Тармақшада «санитариялық қағидалар» сөзі жоқ және «гигиеналық норматив» сөзі жоқ. Өмір мен денсаулық үшін ауыр зардап мұнда еңбекті қорғауға, өртке және көлік қозғалысына байланған. Тармақшаны „кез келген санитариялық бұзушылық бірден жұмыстан шығаруға жол береді“ деп қайталап айтуға мәтін жол бермейді.

Жазасы бар жұмыскердің міндетті дәлелді себепсіз қайта орындамауы:

1. тәртіптік жазасы бар жұмыскер еңбек міндеттерін дәлелді себепсіз қайталап орындамаған немесе қайталап тиісінше орындамаған;

Мұнда қайталау, дәлелді себептің болмауы және бұрын қолданылған тәртіптік жаза керек. Осы жол бойынша бірінші ескерту жұмыстан шығару емес.

64-бап тізбесіндегі қалған тармақшалар жұмыста қатарынан үш және одан да көп сағат болмау, масаңдыққа куәландырудан бас тарту, сот үкімі бойынша ұрлық, құпияны жария ету, жалған құжат және басқа аталған жағдайлар туралы. Олардың мәтінін бұл сабақ бумамен қайталамайды, тамақ ауысымына бөтен негізді жапсырмас үшін. Негізді сізге қолданса, сізге „санитария үшін“ деген жалпы сөзді емес, тармақшаны көрсетуге міндетті.

12. Жазаны қалай қолданады: түсініктеме, бір жаза, мерзім

65-бап жұмыс берушінің актісін талап етеді. Жазаның алдында жұмыскерден түсініктеме сұрайды. Сұрау нысаны жазылған:

1. Жұмыс беруші тәртіптік жазаны қолданғанға дейін жұмыскерден жазбаша нысанда (қағаз жеткізгіште немесе электрондық цифрлық қолтаңба арқылы куәландырылған электрондық құжат нысанында) не жұмыскердің авторизациялануы, сәйкестендірілуі қамтамасыз етіле отырып, электрондық түрде түсініктеме талап етуге міндетті.

Қағаз, электрондық цифрлық қолтаңбамен куәландырылған электрондық құжат, не жұмыскердің авторизациялануы мен сәйкестендірілуі қамтамасыз етілген электрондық түр. Ауызша „айтып жіберші, қалай болды“ бұл міндетті жаппайды. Талапты алу расталатын жолмен тапсырады: өзіне, не курьерлік пошта, пошта, факсимильді байланыс, электрондық пошта және өзге де цифрлық технология. Талапты алудан жалтарса немесе бас тартса, акт жасайды. Талаптың өз жолы:

Жасалған тәртіптік теріс қылық фактісі бойынша түсініктеме беру туралы талап жазбаша нысанда (қағаз жеткізгіште немесе электрондық цифрлық қолтаңба арқылы куәландырылған электрондық құжат нысанында) ресімделеді және жұмыс берушінің талабын алғаны растала отырып, жұмыскерге жеке өзіне немесе курьерлік пошта байланысы, пошта байланысы, факсимильді байланыс, электрондық пошта және өзге де цифрлық технологиялар арқылы тапсырылады.

Әрі қарай мерзім, және ол жұмыс күнімен:

Егер жұмыскер талапты алған немесе талапты алудан жалтару немесе бас тарту туралы акт жасалған күннен бастап екі жұмыс күні өткеннен кейін түсініктеме бермесе, онда жұмыс берушінің өкілі тиісті акт жасайды.

Екі жұмыс күні. „Ауысымның соңына дейін“ емес және біреу өз жанынан қосқан «тәулік» емес. Екі жұмыс күні өткен соң түсініктеме болмаса, тағы бір акт жасайды. Іле-шала келесі сөйлем, үнсіздікті жазаға тыйым деп шатастырмас үшін:

Жұмыскердің түсініктеме бермеуі тәртіптік жаза қолдану үшін кедергі бола алмайды.

Түсініктемені сұрау керек. Түсініктеменің болмауы жазаны тоқтатпайды.

Бір бұзушылық — бір жаза:

1. Әрбір тәртіптік теріс қылық үшін жұмыскерге бір тәртіптік жаза ғана қолданылуы мүмкін.

Бір мерзімі өткен партияға ескерту мен сөгісті бап қоса салмайды. Бүгін сөгіс, ертең сол бір ғана теріс қылық үшін жұмыстан шығару — бұл да „кейіннен екі түрдің бірін таңдау“ емес. Жаңа бұзушылық — жаңа теріс қылық, және онда жиынтықты қайта оқиды, егер жаза әлі тұрса, 52-баптың 16) тармақшасын қоса.

Актіні қол қойғызып хабарлайды:

1. Тәртіптік жаза қолдану туралы акт шығарылған күннен бастап үш жұмыс күні ішінде тәртіптік жазаға тартылған жұмыскерге қолын қойғызып хабарланады. Жұмыскер жұмыс берушінің актісімен танысқанын қол қойып растаудан бас тартқан жағдайда, тәртіптік жаза қолдану туралы актіде бұл туралы тиісті жазба жасалады.

Шығарылған күннен бастап үш жұмыс күні. Қол қоюдан бас тарту актіні жоймайды: актіде бас тарту туралы жазба жасалады. Жеке таныстыруға мүмкіндік болмаса, көшірмесін табыс етілгені туралы хабарламасы бар тапсырысты хатпен, шығарылған күннен бастап үш жұмыс күні ішінде жібереді. 65-баптың 4-тармағы актіні өзі санаған кезеңде шығаруға тыйым салады: еңбекке уақытша қабілетсіздік, мемлекеттік немесе қоғамдық міндет, демалыс немесе вахтааралық демалыс, іссапар және сол тармақта аталған басқа жағдайлар. „Адам аурухана парағында жатқанда бұйрыққа қол қойылып қойды“ — дәл сол тыйым.

66-бап екі бөлек мерзім қояды, және оларды үнемі бір мерзімге қосып жібереді.

Анықталған күннен:

1. Осы Кодекстің 65-бабының 4-тармағында және Қазақстан Республикасының басқа да заңдарында көзделген жағдайларды қоспағанда, тәртіптік жаза жұмыскерге тәртіптік теріс қылық анықталған кезде тікелей, бірақ ол анықталған күннен бастап бір айдан кешіктірілмей қолданылады.

Анықталған кезде тікелей, бірақ анықталған күннен бастап бір айдан кешіктірмей. Алып тастау — 65-баптың 4-тармағы және Қазақстан Республикасының басқа заңдары. Айды анықтаудан санайды, „көктемде бірдеңе болған сияқты“ деген естіген сөзден емес.

Жасалған күннен:

1. Тәртіптік жазаны – тәртіптік теріс қылық жасалған күннен бастап алты ай өткеннен кейін, ал Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген немесе ревизия немесе жұмыс берушінің қаржы-шаруашылық қызметін тексеру нәтижелері бойынша тәртіптік теріс қылық анықталған жағдайларда жұмыскер тәртіптік теріс қылық жасаған күннен бастап бір жыл өткеннен кейін қолдануға болмайды.

Теріс қылық жасалған күннен бастап алты ай өткеннен кейін қолдануға болмайды. Қазақстан Республикасының заңдары басқаша белгілеген жағдайда немесе теріс қылық ревизияның не жұмыс берушінің қаржы-шаруашылық қызметін тексерудің нәтижесімен анықталса — жұмыскер теріс қылық жасаған күннен бастап бір жыл өткеннен кейін. Мерзім анық: алты ай, ал аталған жағдайларда бір жыл өткен соң жаза қолданылмайды. Жадтан айтылатын қысқарақ формулаға сенбеңіз.

Және жазаның өзі қанша тұрады:

1. Осы Кодексте көзделген негіздер бойынша еңбек шартын бұзуды қоспағанда, тәртіптік жаза қолдану мерзімі ол қолданылған күннен бастап алты айдан аспайды.

Қолданылған күннен бастап алты айдан аспайды. Алып тастау — осы кодексте көзделген негіздер бойынша еңбек шартын бұзу: жұмыстан шығару „жарты жыл әрекет етеді“ деген емес, ол шартты тоқтатады. Жаза қолданған жұмыс беруші оны мерзімінен бұрын өз актісімен алып тастауға құқылы. Мерзімінен бұрын алу — құқық, ескертуден бір апта өткен соң міндет емес.

1. Жұмыскерге тәртіптік жаза қолданған жұмыс беруші тәртіптік жазаны мерзімінен бұрын жұмыс берушінің актісін шығару арқылы алып тастауға құқылы.

Жаза әрекет етіп тұрғанда 52-баптың 1-тармағының 16) тармақшасының астында «тәртіптік жазасы бар жұмыскер» тұрады. Мерзім өтсе немесе жазаны мерзімінен бұрын алса, бұл тірек жоғалады. Одан кейінгі жаңа бұзушылық, басқа әрекеттегі жаза болмаса, қайтадан бірінші болады.

13. Төрт орын, бір бап

425-баптың бір мәтіні 1-бағдарламаның төрт нүктесінде әртүрлі естіледі. Сома өзгермейді. Қай әрекеттің талапты бұзу екені өзгереді.

Қоғамдық тамақтану асүйінде. Кешегі салатты бүгін шығарады, дайындаушы қойған мерзім өткен, және бұл таңбалаудан көрінеді. Мұндай айналым техникалық регламентті немесе санитариялық қағиданы бұзса, денсаулыққа зиян болмағанша бұл 1-бөліктің заты. Қонақтың жайсыздануы әңгімені 2-бөлікке аударады, және тек қылмыстық жазаланатын іс-әрекеттің белгісі болмаса. Қылмыстық кодексті бұл сабақ ашпайды және қылмыс құрамын атамайды: 425-баптың өзі «қылмыстық жазаланатын іс-әрекет белгілері болмаса» деген шекарада тоқтайды. Әкімшілік айыппұлды кім төлейді — жеке тұлға, кәсіпкер не заңды тұлға — 30 және 33-баптар шешеді, төс белгідегі лауазым емес. Бас аспаздың бұйрығын 39-бап ашты. Тәртіптік жағынан сол эпизод теріс қылық болуы мүмкін, егер еңбек міндеті, оның ішінде өндірістік санитария, бұзылса. Бірінші қатеден жұмыстан шығаруды 64-бап өзі кіргізбейді.

Цехта. Аппаратшы өлшемеген температураға журналға қол қояды, ал объектінің санитариялық қағидалары өлшеуді талап етеді. Заңнама талабын немесе санитариялық қағиданы бұзу — тағы да 425-баптың айырығы, егер талап шынымен актіде болса, ауызша жоспарлауда ғана болмаса. Журнал кәсіпорынның таза өз еркі болса және бірде-бір санитариялық қағида, бірде-бір норматив, бірде-бір регламент оны талап етпесе, жалғыз „өтірік ұяшықтан“ 425-бап жиналмайды. Тәртіптік контур сол кезде қалуы мүмкін: жұмыс беруші актіде және еңбек шартында бекіткен міндетті тиісінше орындамау. Екі контур әртүрлі шартпен қосылады. Оларды бөлек тексереді.

Дүкенде. Сатушы қаптамадағы мерзімнің өткенін көреді де, „таңертең есептен шығарады“ деп буманы сөреде қалдырады. Талапқа сай емес өнімді өткізу — денсаулыққа зиян болмаса, 1-бөліктің заты. Буманы сөреден алу — өнім иесінің әрекеті, оны техникалық регламент айналымнан алу деп сипаттайды. Бұл келесі сабақ, қауіпсіздік және айналым туралы. Мұнда басқасы маңызды: үнсіз „мен жай ғана кассада тұрмын“ деген сөз өндірістік санитария міндетін де, сізге көрінеу сәйкес еместі сатуды тура айтса, 39-бапты да өшірмейді.

Машинада. Жүргізуші тағамдық өнімді апарады. 1-бағдарлама тасымалдауды қамтиды. 95-баптың 1-тармағының 6) тармақшасы тасымалдауды санитариялық қағидалардың тақырыбына кіргізеді. 425-бапта бөлек „жүргізушілік“ сома жоқ. Сол айыппұл: 1-бөлікте жеке тұлғаға жиырма айлық есептік көрсеткіш, басқа сома — субъект басқа болса немесе денсаулыққа зиян болып, қылмыстық белгі болмаса. Шанақтағы температура режимін бұл сабақ белгілемейді: 425-бапта градус жоқ. Техникалық регламентте еттің жеке түрлеріне тұрған градус келесі сабақта тұрады және өзінен-өзі айыппұл кестесіне айналмайды. Айыппұл талап бұзылса туады. Шанақтағы нақты температура қай талапты бұзғанын сол өнімге және сол рейске арналған регламент не санитариялық қағида көрсетеді, „цех бойынша орташа цифр“ емес.

Төрт орында да бір жұбаныш бірдей жалған: „мен санитариялық минимумға ақша төлеп қойдым“ немесе „мен осы курстан өттім, демек 425-бап маған жоламайды“. Оқытуға ақы төлеу, Кодекстің 96-бабы бойынша, қызметкер мен жұмыс берушінің келісімі. Ол әкімшілік жазаны өтемейді. Бұл курс — бағдарлама тақырыптарына дайындық және жаттығу емтиханы. Ол ақпараттық жүйеге жазба салмайды және гигиеналық оқытуды жүргізетін адамның емтиханын алмастырмайды.

14. Осы актілер не демейді

Бос орындарды бір тізімге жинаған жөн, олар бөтен цифрмен толмасын.

94 және 95-баптарда бірде-бір жол берілетін шекті шоғырлану, бірде-бір градус, бірде-бір сақтау мерзімі жоқ. Онда жүйенің құрылғысы және санитариялық қағидалар жабуға тиіс тақырыптардың тізбесі бар.

425-бапта теңгемен сома жоқ, үшінші бөлік жоқ, қайталағаны үшін жеке айыппұл жоқ, шағын бизнесті ортадан және іріден бөлетін адам саны мен айналым табалдырығы жоқ. Екі бөлік және айлық есептік көрсеткішпен саты бар. Көрсеткіштің өзінің теңгедегі мөлшері осы бапта да, 44-бапта да жазылмаған. Оны іс қозғалған кезде қолданыстағы заңнан алады.

30-баптағы «лауазымды адам» „жеке кафедегі ауысым бастығына“ тең емес. Ескертпе шеңберді мемлекеттік мекемемен, квазимемлекеттік сектормен және жергілікті өзін-өзі басқарумен шектейді.

33-баптың 4-тармағы кәсіпкерді немесе заңды тұлғаны тартса, қызметкерді сол құқық бұзушылық үшін әкімшілік жауаптылықтан босатады. Бұл болашаққа кешірім емес және тәртіптік жазаға тыйым емес.

64-бапта ақшалай тәртіптік айыппұл жоқ. Ескерту, сөгіс, қатаң сөгіс және 52-баптың аталған тармақшалары бойынша бұзу бар. 52-баптың 11) тармақшасында «санитариялық қағидалар» сөзі жоқ.

32-бапта азаматтық аспаздың тәртіптік жарғысы жоқ. Онда басқа адамдар бар.

Бұл сабақ пайдаланатын Еңбек кодексінің мерзімдері осылар және тек осылар: түсініктемеге екі жұмыс күні, актіні хабарлауға үш жұмыс күні, анықталған күннен бір ай, жасалған күннен алты ай (не 66-баптың 2-тармағы айтқан жағдайда бір жыл), жазаның әрекеті алты ай, жұмыстан шығаруды қоспағанда. Осы тармақтарда „түсініктемеге тәулік“ жоқ.

94, 95 және 425-баптардың ескертулеріндегі заңдар қай күнтізбелік күні істей бастағаны ескертудің өзінде есептелмеген: ескерту алғашқы ресми жарияланған күннен кейінгі мерзімді береді.

Жұмыс берушінің тәртіптік жаза қолдану құқығы 23-баптың 1-тармағының 6) тармақшасында тұр. Оны жұмыскердің міндеті тұрған 22-баптың ішінен іздемеңіз: 22-баптың 2-тармағының 3) тармақшасы өндірістік санитарияны сақтау міндетін атайды, жазалау құқығын емес.

Қысқаша

• Санитариялық қағидалар мен гигиеналық нормативтер мемлекеттік санитариялық-эпидемиологиялық нормалауға кіреді. Оны санитариялық-эпидемиологиялық қызметтің жұмысы жүргізеді, 94-бап. Құқықтық актілерді, оның ішінде гигиеналық оқыту қағидаларын, осы саланың мемлекеттік органы бекітеді, 9-бап, 2) және 25) тармақшалар.
• 94-баптың 2-тармағы 4-тармақтан кең. Әдістемелік ұсыным құжаттар жүйесінде бар, сол баптың нормативтік құқықтық актілер тізбесінде жоқ. Техникалық регламент екі тармақта да бар.
• 95-бап санитариялық қағидаларды тағамдық өнімді өндіруді, өлшеп орауды, тасымалдауды, сақтауды, өткізуді және кәдеге жаратуды, қоғамдық және арнайы тамақтануды, өндірістік бақылауды, гигиеналық оқытуды және қоғамдық тамақтануда жекелеген тағамға тыйым салу талабын жабуға мәжбүр етеді. Тағам тізбесінің өзі де, шектің цифры да бапта жоқ.
• Әкімшілік кодекстің 425-бабы — екі бөлік. Денсаулыққа зиянсыз: 20, 160, 210 және 1600 айлық есептік көрсеткіш. Денсаулыққа зиянмен, егер бұл қылмыстық іс-әрекет болмаса: 200, 460, 620 және 2000, қызметін тоқтата тұрып не онсыз және өнімді тәркілеп немесе онсыз. Бапта теңге жоқ.
• Жеке объектідегі аспаз — жеке тұлға, егер ол 30-баптың лауазымды адамдар туралы тар ескертпесіне түспесе. Фирманы немесе кәсіпкерді тартса, қызметкерді сол құқық бұзушылық үшін 33-баптың 4-тармағы әкімшілік жауаптылықтан босатады. Көрінеу заңсыз бұйрық оны қасақана орындаған адамды 39-баппен жаппайды.
• Тәртіптік жағынан жұмыскер Еңбек кодексі бойынша жауап береді: өндірістік санитария — оның міндеті, 22-баптың 2-тармағының 3) тармақшасы. Жазалау құқығы 23-баптың 1-тармағының 6) тармақшасында. Жаза тек ескерту, сөгіс, қатаң сөгіс және 52-баптың аталған тармақшалары бойынша жұмыстан шығару. Түсініктемені жазаның алдында сұрайды, екі жұмыс күні күтеді, бір теріс қылыққа бір рет жазалайды. 32-бап әскери қызметшілер және тәртіптік жарғы не арнайы ереже қолданылатын өзге адамдар туралы, кафе ауысымы туралы емес.
• Бұл сабақ — дайындық. Ол гигиеналық оқытудың, емтиханның және жіберудің орнын баспайды. Төленген айыппұл қонаққа келген зиянды өзінен-өзі өтемейді: 40-бап өтеуді басқа тәртіпке жібереді.