Куәлік бар, бірақ жұмысты бастауға болмайды
Жұмысшы жөндеуге өнеркәсіптік қауіпсіздік бойынша оқығаны туралы құжатпен келді. Тапсырмада қауіпті өндірістік объект жабдығының қосылысын дәнекерлеу көрсетілген. Дәнекерлеушінің аттестаттау куәлігі туралы сұраққа ол сол құжатты көрсетеді: емтихан тапсырылған ғой. Дәл осы жерде қауіпті алмастыру пайда болады — табысты өткен тексеру басқа пәнге қатысты.
Қауіпті өндірістік объект, қысқаша ҚӨО, — өнеркәсіптік қауіпсіздік талаптары қолданылатын, белгіленген құқықтық мәртебесі бар объект. Бұл сабақта мұндай мәртебені ғимараттың түрі, шу, құбырдың өлшемі немесе бригаданың тәжірибесі бойынша өз бетінше анықтау ұсынылмайды. Тапсырылған жұмыс үшін оны объектінің құжаттамасы бойынша және жұмыс берушінің жауапты адамдарынан анықтайды.
Дәнекерлеушілерді және дәнекерлеу өндірісінің мамандарын аттестаттау қағидалары (№ 468) бойынша дәнекерлеушіні аттестаттау ҚӨО-да жұмыстарды орындауға байланысты теориялық және практикалық даярлықты тексереді. Мақсаты Қағидалардың 3-тармағында белгіленген. Аттестаттау ұйымы бұл тексеруді осы Қағидалардың тәртібімен жүргізеді; анықтамасы 2-тармақтың 5) тармақшасында берілген. Басқа бағдарлама бойынша берілген құжат мұқабасы ұқсас болғандықтан оның нәтижесіне айналмайды.
Сабақтың басты идеясы: бір жұмыс үшін бір мезгілде әртүрлі негіздер талап етілуі мүмкін, және әрқайсысын өз мақсаты бойынша тексереді. Төмендегі жағдаяттар оқу мақсатындағы. Олар келесі қадамды таңдауға көмектеседі, тыңдаушының дәнекерлеуді орындауға дайындығын куәландырмайды.
Бұл курс қандай орын алады
Курс жұмысшыларға теориялық даярлық береді: дәнекерлеу мен кесу тәсілдерін, материалдарды, қосылыстарды дайындауды, сапа мен қауіпсіздікті түсінуге көмектеседі. Дәнекерленген қосылыс — бөлшектердің дәнекерлеумен қосылған учаскелері іргелес аймақтарымен бірге; тігіс — қосылыстың дәнекерлеу кезінде пайда болған бөлігі. Бұл сөздер тапсырманы да, аттестаттаудың саласын да сипаттағанда қолданылады.
Курс кәсіпті, разрядты немесе біліктілікті бермейді және дәнекерлеуші болып жұмыс істеуге жібермейді. Ол практикалық даярлықты және кәсіпке оқытуды; аттестаттау ұйымында бақылау дәнекерлеу қосылыстарымен өтетін практикалық емтиханы, аттестаттау комиссиясы, хаттамасы мен куәлігі бар дәнекерлеушіні аттестаттауды; оқу ұйымында өнеркәсіптік қауіпсіздік бойынша оқыту мен емтиханды; электр қауіпсіздігі бойынша топты; медициналық куәландыруды; тағылымдаманы, наряд-рұқсатты және жұмыс берушінің жұмысқа жіберуін алмастырмайды. Аттестаттау № 468 Қағидалар бойынша, ал өнеркәсіптік қауіпсіздік бойынша оқыту мен емтихан № 332 Қағидалар бойынша өтеді.
Бұл ұсақ әріппен жазылған ескертпе емес, оқытуды дұрыс пайдалану тәсілі. Теориядан кейін жұмысшы нақты жұмыс үшін өзіне не жетіспейтінін жақсырақ түсінеді. Ол материалды оқығаны туралы жалпы құжат барлық кәсіби және қауіпсіздік рәсімдерін бірден растайды деп күтпеуі керек.
Курстың оқу тексеруінен өту дәнекерлеушіні аттестаттау деп аталмайды. № 468 Қағидалардың 7–8-тармақтары бойынша ол аттестаттау ұйымының өндірістік базасында, емтихандарды аттестаттау комиссиясы қабылдай отырып жүргізіледі. Мәтін, сұрақтар мен жауаптар даярлық үшін пайдалы, бірақ бұл жағдайларды өздігінен жасамайды.
Жалпы өнеркәсіптік жұмыс және ҚӨО-дағы жұмыс
Дәнекерлеу жабдығы жөндеу шеберханасында да, құрылыс алаңында да, өндірістік цехта да, қауіпті объектіде де кездеседі. Дәнекерлеу бекеті — дәнекерлеу жұмыстарын орындауға арналған жабдықталған орын. Оның болуы операцияны ұйымдастыру тәсілін көрсетеді, бірақ өздігінен объектінің құқықтық мәртебесін және адамға қойылатын барлық талаптарды айқындамайды.
№ 468 Қағидалардың 18-тармағы дәнекерлеушілерді аттестаттауды ҚӨО-дағы жұмыстар кезінде балқытумен дәнекерлеудің нақты тәсілдерімен дәнекерлеу және балқытып қаптау жұмыстарын орындау құқығына жатқызады. Онда қолмен, механикаландырылған және автоматтандырылған әдістер аталған. Сондықтан қағидаларды тек қолында электроды бар адамға ғана тірелетіндей етіп қысқартуға болмайды.
Балқытумен дәнекерлеу процесс аймағында қосылатын материалды балқыта отырып қосылыс түзеді. Балқытып қаптау бетке материал қабатын салады. Механикаландырылған тәсіл операциялардың бір бөлігін, мысалы сымды беруді, жабдыққа береді, ал жұмысшы басқа әрекеттерді басқарады. Автоматтандырылған әдіс операциялардың адам мен жүйе арасында бөлінуін өзгертеді, бірақ жұмысты орындаушының жауапкершілігінсіз әрекетке айналдырмайды.
№ 468 Қағидалардың 18-тармағының саласынан кез келген жердегі кез келген дәнекерлеу ҚӨО-дағы жұмыс болып табылады деген қорытынды шықпайды. Керісінше де шықпайды: бұл саланың болмауы кәсіпке, оқытуға және электр қауіпсіздігіне қойылатын талаптардың жоқтығын білдірмейді. Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау мәселелері бойынша оқыту қағидаларының (№ 1019) 6-тармағы көзделген оқытудан және білімін тексеруден өтпеген жұмыскерлерді жұмысқа жібермейді; Тұтынушылардың электр қондырғыларын техникалық пайдалану қағидаларының (№ 246) 437-тармағы электрмен дәнекерлеу жұмыстарының шарттарын бөлек белгілейді.
Бөлшектің қарапайым сыртқы түрі талаптардың қолданылуын айқындамайды. Бірдей кронштейн тұрмыстық дайындама, технологиялық конструкцияның бөлігі немесе арнайы талаптары белгіленген жабдықты жөндеудің элементі болуы мүмкін. Шешімді кронштейннің пішінінен емес, мақсаты мен құжаттарынан бастап құрады.
Жұмыс саласын болжамсыз қалай анықтау керек
Басшымен практикалық әңгіме тапсырманың нақты сипаттамасынан басталады: қандай жабдық, қандай операция, қандай объектіде және қандай құжаттама бойынша. Мұндай әңгіме объектіні сәйкестендіруді жұмысшыға жүктемейді. Ол тапсырманы өз құжаттарымен салыстыру үшін қажетті мәліметтерді алуға мүмкіндік береді.
Тексерудің оқу тәртібі:
- Жұмыс қандай объектіге және жабдыққа қатысты екенін анықтаңыз.
- Оған 3 және 18-тармақтарды ескере отырып № 468 Қағидалар қолданыла ма, соны анықтаңыз.
- Дәнекерлеу немесе балқытып қаптау тәсілін және жұмыстың сипатын атаңыз: дайындау, монтаждау не жөндеу.
- Тапсырма сіздің кәсіби даярлығыңызға сәйкес келе ме, тексеріңіз.
- № 468 Қағидалар саласындағы жұмыс үшін жұмыс түрлерін 5-тармақ бойынша аттестаттау куәлігімен салыстырыңыз.
- Өнеркәсіптік қауіпсіздік бойынша оқытуды және жұмысқа жіберу шарттарын жұмыс берушіден бөлек нақтылаңыз.
Бұл — қосымша мемлекеттік нысан емес, оқу талдауына арналған жадынама. Егер объект туралы мәліметтер жоқ болса, объект қарапайым деген болжам жауап болмайды. Алдымен белгілі бір тапсырма мен құжаттарды алады. Жөндеудің шұғылдығы белгісіз шарттарды белгілі етпейді.
Оқу жағдаятында мердігер өнеркәсіптік алаң ішіндегі тіректі жөндеуге өтінім алды. Тірек деген сөз бойынша дәнекерлеудің жабдықтың нақты тобына жататынын және қандай құжаттар қажет болатынын шешуге болмайды. Жұмыскер конструкцияның тиесілігін және жөндеу құжаттамасын нақтылайды. Осылайша ол белгісіздікті бақылаушының ескертуінен кейін емес, қосылысты орындағанға дейін жояды.
Кәсіпке оқыту адамның не істей алатыны туралы сұраққа жауап береді
№ 468 Қағидалардың 2-тармағының 9) тармақшасында кәсіби даярлық дәнекерлеу өндірісінің міндеттерін тиісінше орындау үшін кәсіби білім мен тәжірибе алу ретінде айқындалады. Мұнда білім мен тәжірибе қатар тұр. Теорияны түсіну пайдалы, бірақ операцияның байқалатын орындалуы болып табылмайды.
Жұмысшы жиектерді, яғни қосылатын бөлшектердің шеттерін, дайындауды; қосылысты құрастыруды; процесті жүргізуді; өз тапсырмасы шегінде нәтижені тазартуды және бағалауды үйренеді. Ол дәнекерлеу режимін — процестің келісілген параметрлерінің жиынтығын түсінуі керек. Нақты материалға арналған баптауларды жалпы курсты аяқтау фактісі емес, технологиялық құжаттама береді.
Технологиялық карта — нақты операцияның материалдары, дайындығы, параметрлері мен реттілігі сипатталған жұмыс құжаты. Кәсіпорында атауы мен нысаны басқаша болуы мүмкін. Картаны пайдалана білу көзделген жұмысты орындаудан, оның ішінде бастапқы шарттар сәйкес келмегенде тоқтай білуден көрінеді.
Разряд беру, яғни тарифтік-біліктілік сипаттамалар жүйесіндегі біліктілікті беру, БТБА (1-шығарылым) 14-тармағымен реттеледі. Онда комиссияның қарауы, білімді бағалау, өз бетінше біліктілік сынағы және шешімді ресімдеу көзделген. Ақаудың себебі туралы сәтті жауап осы даярлық үшін пайдалы, бірақ өздігінен бүкіл рәсімнен өтпейді.
Оқу мысалында жаңадан келген жұмысшы ластанудың сапалы қосылыс алуға неліктен кедергі келтіретінін дұрыс түсіндіреді. Іс жүзінде ол жанарғыны әлі тұрақты жүргізе алмайды. Оның білімі қазірдің өзінде құнды, алайда оны бүкіл кәсіби даярлықтың растауы ретінде жазуға болмайды. Қате дұрыс жауапты тексерілген практикалық білік туралы мәлімдемеге айналдырған сәтте пайда болады.
Дәнекерлеушіні аттестаттау қандай жұмыс расталғаны туралы сұраққа жауап береді
№ 468 Қағидалардың 3-тармағы бойынша теориялық және практикалық даярлықтың жеткіліктілігі анықталады, ҚӨО-да жұмыстарды орындауға арналған білім мен дағдылар тексеріледі. 5-тармақ бойынша аттестатталған дәнекерлеушілер олардың аттестаттау куәліктерінде көрсетілген жұмыс түрлерін орындауға жіберіледі. Демек, куәліктің бар болу фактісі ғана емес, оның мазмұны да маңызды.
Аттестаттаудың таралу саласы — рәсімнің расталған нәтижесі таралатын жұмыстардың шегі. Осы саланы түсіну үшін № 468 Қағидалардың 36-тармағы ескерілетін сипаттамаларды тізбелейді: дәнекерлеу және балқытып қаптау тәсілдері, тігістер мен бөлшектердің түрлері, бақылау дәнекерлеу қосылыстары, негізгі және қоспа материалдар, өлшемдер, кеңістіктік жағдайлар және қауіпті техникалық құрылғылардың тобы, сондай-ақ тармақта аталған басқа да шарттар.
Негізгі материал — қосылатын бөлшектердің материалы. Қоспа материал — тігісті немесе балқытылып қапталған қабатты қалыптастыру үшін қосымша енгізілетін материал. Бақылау дәнекерлеу қосылысы — кейіннен сапаны бақылау үшін практикалық дағдыларды тексеру кезінде орындалатын қосылыс. Бұл еркін оқу суреті де, бұрынғы кез келген өндірістік тігіс те емес.
№ 468 Қағидалардың 28-тармағы тексеруді дәнекерлеу тәсілімен және өндірістік қызмет бағытымен: ҚӨО-дағы жабдықтың тобымен немесе атауымен, сондай-ақ дайындаумен, монтаждаумен немесе жөндеумен байланыстырады. Сондықтан бірдей тәсіл сәйкестікті тексерудің бәрін қамтымайды. Бір белгінің сәйкес келуі саланың тұтастай сәйкестігін дәлелдемейді.
Оқу жағдаяты: жұмысшы қолмен доғалы дәнекерлеу бойынша куәлігін көрсетіп, қорғау жүйесі басқа өзге тәсілге тапсырма алады. Келесі қадам — тәжірибеге сілтеме жасау емес, куәліктің мазмұнын және қосымша рәсімнің қажеттілігін тексеру. № 468 Қағидалардың 22-тармағы куәлікте көрсетілмеген дәнекерлеу жұмыстарына жіберер алдында қосымша аттестаттауды көздейді.
Дәнекерлеуші деңгейі мен разряд бірін-бірі алмастырмайды
№ 468 Қағидалардың 4-тармағы аттестатталған дәнекерлеуші үшін I деңгейді, аттестатталған дәнекерлеу шебері үшін II деңгейді, аттестатталған дәнекерлеу технологы үшін III деңгейді және аттестатталған дәнекерлеу инженері үшін IV деңгейді белгілейді. Аттестаттаудан кейін дәнекерлеушіге 19-тармақ бойынша I деңгей беріледі. Әңгіме тарифтік разрядтың атауын өзгерту туралы емес, осы Қағидалардың жүйесі туралы.
Сол 4-тармақ деңгей беру біліктілік санатын, яғни разрядты, жоймайтынын тікелей көрсетеді. Жұмысшының берілген разряды да, № 468 Қағидалар бойынша I деңгейі де болуы мүмкін. Мұнда қайшылық жоқ және белгілерді бір-біріне теңестірудің қажеті жоқ.
Жоғары разряд басқа деңгейдегі маман рөлінде технологияға басшылық ету құқығын автоматты түрде білдірмейді. Бригадада аға болып тағайындалу да № 468 Қағидалар бойынша деңгейді өзгертпейді. Кәсіби функциялардың құрамын адамның ауысымдағы беделі бойынша емес, тиісті рәсім мен құжаттар бойынша тексереді.
Курс жұмысшыларға арналған. Ол II–IV деңгейдегі дәнекерлеу өндірісі мамандарын даярлау бағдарламасы болып табылмайды. Егер тыңдаушы жабдық туралы сол сөздерді білсе, бұл бағдарлама технологияны жобалауды, комиссияның өкілеттіктерін немесе инженерлік жауапкершілікті қамтиды дегенді білдірмейді.
Өнеркәсіптік қауіпсіздік басқа сұраққа жауап береді
Өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы басшыларды, мамандар мен жұмыскерлерді даярлау, қайта даярлау және білімін тексеру қағидалары (№ 332) ҚӨО-дағы қауіпсіз қызметке даярлауды сипаттайды. 5-тармақ оны персоналдың білімін арттырумен және ҚӨО-ны пайдалану, оған қызмет көрсету, монтаждау, жөндеу және басқа жұмыстар кезінде авариялық жағдайлардың туындау қаупін төмендетумен байланыстырады.
Өнеркәсіптік қауіпсіздік мәселелері бойынша даярлау, қайта даярлау және емтихандарды тапсыру мамандықтар бойынша білім мен дағдыларды беруге бағытталмаған.
Бұл — № 332 Қағидалардың 6-тармағының сөзбе-сөз бірінші сөйлемі. Тармақтың жалғасында тиісті мамандықтар бойынша оқыту мамандандырылған білім беру ұйымдарына жатқызылған. Сондықтан өнеркәсіптік қауіпсіздік бойынша құжат адамның дәнекерлеуші кәсібіне оқытылғанын растамайды.
№ 332 Қағидалардың 2-тармағының 1) тармақшасы оқу ұйымын өнеркәсіптік қауіпсіздік саласында тиісті даярлау мен қайта даярлауды жүргізу құқығына аттестатталған заңды тұлға ретінде айқындайды. Мәтіндер мен тесттердің болуы ғана мұндай мәртебені дәлелдемейді. Бұл курс оны оқу мұндай ұйымдағы оқыту мен емтиханды алмастырады деп мәлімдемейді.
Оқу мысалында слесарь өнеркәсіптік қауіпсіздік бойынша даярлықтан табысты өтіп, бөлшекті дәнекерлеуге келісті. Ол авария қаупін түсінеді, бірақ оның құжаты дәнекерлеудің кәсіби дағдыларын дәлелдемейді. Тапсырма туралы шешім үшін кәсіпті, талап етілетін дәнекерлеушіні аттестаттауды және басқа шарттарды тексереді. Қауіпсіздік бойынша дұрыс білімді құнсыздандырудың қажеті жоқ; оны мақсаты бойынша пайдалану керек.
№ 332 Қағидалар бойынша жұмысшы санаты және мерзімділік
ҚӨО-да жұмыстарды орындайтын жұмыскерлер үшін № 332 Қағидалардың 7-тармағының 1) тармақшасы ұзақтығы кемінде он сағаттық бағдарлама бойынша алдын ала оқыта отырып, жыл сайынғы даярлауды белгілейді. Бұл мерзімділік дәнекерлеу бойынша барлық мүмкін оқу бағдарламаларына емес, аталған жұмыскерлер санатына қатысты.
Басшылар, мамандар және инженерлік-техникалық жұмыскерлер үшін № 332 Қағидалардың 7-тармағының 2) тармақшасы басқа тәртіпті көздейді: ұзақтығы кемінде қырық сағаттық бағдарлама бойынша алдын ала оқыта отырып, үш жылда бір рет. Әртүрлі санаттардан неғұрлым ыңғайлы бөлігін таңдауға болмайды. Жұмысшының бағдарламасы жұмысшы тәжірибелі болғандықтан маманның мерзімділігін алмайды.
7-тармақта үлгілік бағдарлама бойынша өз бетінше оқуға рұқсат 2) тармақшадағы адамдарға берілген. Ол 1) тармақшадағы жұмысшыға автоматты түрде көшірілмейді. Өз бетінше оқу даярлыққа көмектесуі мүмкін, бірақ одан белгіленген тексерудің нәтижесін өзіне өз бетінше ресімдеу құқығы туындамайды.
Әртүрлі бағдарламалардың сағаттары да механикалық түрде қосылмайды. № 332 Қағидалар бойынша ең аз көлем өнеркәсіптік қауіпсіздік бойынша даярлауды сипаттайды. № 1019 Қағидалардың 12-тармағындағы еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бойынша теорияның ең аз көлемі басқа бағдарламаға қатысты және академиялық сағатпен аталған. Академиялық сағат — сабақтардың ұзақтығын есепке алудың оқу бірлігі; оның минутпен ұзақтығы бұл тармақта көрсетілмеген. Бұл талаптар дәнекерлеушіні кәсіпке оқытудың жалпы нормативтік ұзақтығын белгілемейді.
Курстың оқу тексеруінің өз параметрлері бар. Олар № 332 Қағидалардан көшірілмеген, курс бағдарламасымен айқындалған. Емтихан деген сөздің сәйкес келуі тексерулерді заң тұрғысынан бірдей етпейді, куәлік деген бірдей сөз құжаттарды бірін-бірі алмастыратын етпейтіні сияқты.
Қашықтықтан оқыту нысаны ұйымдастырушыға қойылатын талаптарды өшірмейді
№ 332 Қағидалардың 10-тармағы оқу ұйымы жүргізетін даярлаудың, қайта даярлаудың және емтихандардың күндізгі және қашықтықтан нысандарына жол береді. 14-тармақ ақпараттық платформалар арқылы өзара әрекеттесу режиміндегі желілік технология бойынша қашықтықтан оқытуды және процесті ұйымдастыруға қойылатын талаптарды сипаттайды.
Бұдан экрандағы мәтінді кез келген өз бетінше қарау көзделген рәсімнің бәрі болып табылады деген қорытынды шықпайды. Ұйымдастырушыны, бағдарламаны, емтиханның өткізілуін және нәтиженің ресімделуін тексереді. Сұрақтарға жауап берудің техникалық мүмкіндігі өздігінен бұл талаптардың орындалғанын растамайды.
№ 332 Қағидалардың 24-тармағы бойынша емтихан нәтижесі хаттамамен ресімделеді. Оң нәтиже болған кезде 25-тармақ бойынша оқу ұйымы белгіленген куәлікті ресімдейді. Бұл құжаттар өнеркәсіптік қауіпсіздікке қатысты және № 468 Қағидалар бойынша дәнекерлеушінің аттестаттау куәлігі болып табылмайды.
Дәнекерлеуші үшін құжаттың бағдарламасын дауыстап атай білу пайдалы. Менде бәрі бар деген сөз көбіне тек бір бағыт бойынша құжаттар жатқанын жасырады. Нақты атау мұқабалар туралы дауласпай, жұмысқа тағайындалғанға дейін жетіспейтін рәсімді анықтауға мүмкіндік береді.
Теория неліктен практикалық емтиханды алмастырмайды
№ 468 Қағидалардың 29-тармағы бастапқы және кезектен тыс аттестаттау кезінде практикалық, жалпы және арнайы емтихандарды; қосымша және мерзімді аттестаттау кезінде — практикалық және арнайы емтихандарды көздейді, ал арнайы жағдайлар сол тармақта бөлек көрсетілген. Теориялық және практикалық емтихандар аттестаттау ұйымында өткізіледі.
№ 468 Қағидалардың 30-тармағы бойынша рәсім практикалық емтиханнан басталады. Егер дәнекерлеуші оны тапсырмаса, ол келесі емтихандарға жіберілмейді. Бұл практикалық нәтиженің маңызын көрсетеді: расталмаған біліктің орнын дұрыс жауаптардың көптігімен толтыруға болмайды.
№ 468 Қағидалардың 34-тармағы бойынша табысты нәтиже көзделген теориялық және практикалық емтихандарды тапсырумен байланысты. Жалпы емтихан дәнекерлеу өндірісінің негіздерін, арнайы емтихан — нақты объектілер технологияларының ерекшеліктерін тексереді; анықтамалар № 468 Қағидалардың 2-тармағының 7) және 2) тармақшаларында берілген. Білім орындалатын жұмыспен сәйкес болуы керек.
Бастапқы аттестаттау үшін № 468 Қағидалардың 25-тармағы аттестатталатын тәсіл бойынша теориялық және практикалық даярлықты және 1-қосымшаның 2-кестесі бойынша ең аз өндірістік жұмыс өтілін талап етеді. Курсты табысты аяқтау алғышарттарды осылай тексеруді жоймайды. Кестені және оның ескертпелерін егжей-тегжейлі оқу келесі сабаққа жатады.
Электр қауіпсіздігі бөлек шарт болып қалады
Электр қауіпсіздігі — электр тогының соғуының және электрдің басқа қауіпті әсерлерінің алдын алумен байланысты шаралар мен білім. Электрмен дәнекерлеу жұмыстары үшін № 246 Қағидалардың 437-тармағы оқытуды, нұсқаманы, қауіпсіздік талаптарын білуін тексеруді, II-ден төмен емес топты және тиісті куәліктерді көздейді. Нұсқама — белгіленген ресімдеумен қызметтің көзделген түріне және жағдайларына қатысты қауіпсіз жұмыс талаптарын жеткізу.
№ 246 Қағидалардың 439-тармағы электрмен дәнекерлеу қондырғыларын желіге қосуды және желіден ажыратуды, сондай-ақ пайдалану кезінде олардың ақаусыздығын қадағалауды кәсіпорынның III-тен төмен емес тобы бар электр техникалық персоналына жатқызады. 437-тармақта арнайы оқытылған электрмен дәнекерлеушілерге белгіленген тәртіппен жылжымалы қондырғыларды қосу және ажырату құқығымен III және одан жоғары топ беру бөлек көзделген.
Сондықтан электрмен дәнекерлеуге жіберудің базалық шартын қоректендіру желісімен кез келген әрекетті орындаудың әмбебап құқығы ретінде оқуға болмайды. Кәсіби ептілік, разряд және № 468 Қағидалар бойынша аттестаттау куәлігі арнайы оқытуды және ресімделген электр техникалық құқықтарды алмастырмайды.
Оқу жағдаяты: жұмысшының дәнекерлеушілік тапсырмаға толық сәйкестігі бар, бірақ ток көзін басқа жерде қосу талап етіледі. Ол бұл әрекетке құқықты тігісті орындау құқығынан шығармауы керек. Алдымен қосуды кім және қандай негізде орындайтынын тексереді. Осылайша даярлықтың бір дұрыс бөлігі жетіспейтін басқа бөлігін жасырмайды.
Орынға жіберу және отпен жұмыс
Бұл сабақта от жұмыстары — ашық отпен және тұтану қаупімен байланысты дәнекерлеу және басқа операциялар; дәнекерлеу ұшқындар мен қызған бөлшектерді де түзеді. № 55 Өрт қауіпсіздігі қағидаларының 1465-тармағы ашық отпен байланысты дәнекерлеу және басқа от жұмыстарын тиісті бөлімнің талаптарына жатқызады.
№ 55 Қағидалардың 1471-тармағы от жұмыстарының тұрақты орындарын басшының бұйрығымен айқындауды көздейді. 1472-тармақ бойынша уақытша электрмен дәнекерлеу және басқа от жұмыстарына рұқсат көзделген тәртіппен наряд-рұқсатқа сәйкес беріледі. Наряд-рұқсат белгілі бір қауіпті жұмыстың ұйымдастырушылық шарттарын белгілейді; оның мазмұны № 1019 Қағидалардың 2-тармағының 13) тармақшасында ашылған.
Дәнекерлеуші куәлігі кез келген орынға наряд болып табылмайды. Керісінше де дұрыс: ресімделген орын кездейсоқ орындаушыда біліктілік жасамайды. Қосылысты бастағанға дейін адамның дайындығы да, технология да, нақты жұмысты ұйымдастыру да сәйкес келуі керек.
Мұнда от жұмыстарының толық тәртібі белгіленбейді: ол арнайы модульде егжей-тегжейлі талданады. Бұл кезеңде шекараны байқау маңызды. Бекетті шеберханадан жабдыққа ауыстыру тәсіл, материал және бригада құрамы сақталса да ұйымдастырушылық шарттарды өзгертуі мүмкін.
Құжаттар кестесі: әрқайсысы қандай сұраққа жауап береді
| Тексеру пәні | Қандай сұраққа жауап береді | Одан не туындамайды |
|---|---|---|
| Кәсіп және разряд | БТБА бойынша қандай кәсіби жұмыстар мен білім расталған | ҚӨО-дағы жұмыстардың кез келген саласы; БТБА (1-шығарылым) 14-тармағы және № 468 Қағидалардың 4–5-тармақтары |
| Дәнекерлеушінің аттестаттау куәлігі | № 468 Қағидалардың рәсімінде қандай жұмыс түрлері расталған | Кез келген тәсілмен шектеусіз жұмыс; № 468 Қағидалардың 5-тармағы |
| Өнеркәсіптік қауіпсіздік | Осы бағыт бойынша белгіленген даярлық пен тексеруден өтті ме | Мамандық алу; № 332 Қағидалардың 6-тармағы |
| Электр қауіпсіздігі | Қажетті білім, топ және құқықтар расталды ма | Дәнекерлеуге жіберудің бір фактісінен желімен кез келген әрекет; № 246 Қағидалардың 437, 439-тармақтары |
| Уақытша от жұмыстарына наряд-рұқсат | Нақты жұмысқа қалай рұқсат етілген және ол қалай ұйымдастырылған | Кәсіп беру немесе куәлікті алмастыру; № 55 Қағидалардың 1472-тармағы |
| Осы курстың оқу тексеруі | Теориялық бағдарламаның материалы қалай меңгерілген | Тізбеленген белгіленген рәсімдерден өту |
Кесте кез келген кәсіпорынға арналған құжаттардың толық тізбесі болып табылмайды. Медициналық куәландыру, тағылымдама және басқа қолданылатын шарттар бөлек тексеріледі. Оның міндеті — бір таныс құжаттың барлық сұрақты бірден жабуына жол бермеу.
Талдау: ҚӨО-дағы жөндеу, жалпы цех және газбен кесу
ҚӨО-дағы оқу жөндеуінде жұмысшы разрядын және қажетті тәсіл бойынша қолданыстағы куәлігін көрсетеді. Сонымен қатар саланың нақты жабдыққа және жұмысқа № 468 Қағидалардың 5, 28 және 36-тармақтары бойынша сәйкестігін, сондай-ақ № 332 Қағидалардың 7-тармағы бойынша өнеркәсіптік қауіпсіздік бойынша даярлықты тексеру керек. Бір тәсілдің сәйкестігі — талдаудың қажетті бөлігі, бірақ бүкіл талдау емес.
Жалпы цехта тапсырма ҚӨО-дағы жұмыстар саласына жатқызылмаған. Осы негізде еңбекті қорғау бойынша оқытуды алып тастауға болмайды: № 1019 Қағидалардың 6-тармағы оқытусыз және білімін тексерусіз жұмысқа жіберуге бөлек тыйым салады. Электрмен дәнекерлеу кезінде № 246 Қағидалардың 437-тармағының шарттары сақталады. ҚӨО емес деген тұжырым қағидасыз дегенді білдірмейді.
Газбен кесушіге дайындаманы бөлу жұмысы берілді. Тек газбен байланысты болғаны үшін дәнекерлеушінің құжатын дәл осы операцияның міндетті растауы деп автоматты түрде атаудың қажеті жоқ. Алдымен кәсіпті және кесудің сипатын БТБА (2-шығарылым) 11–15-параграфтары бойынша, объектінің және қауіпсіздіктің қолданылатын талаптарын айқындайды. № 468 Қағидалардың 18-тармағы нақты тәсілдермен орындалатын дәнекерлеу және балқытып қаптау жұмыстары туралы айтады, металл өңдеудің барлық кәсіптерінің сипаттамаларын алмастырмайды.
Егер сол газбен кесушіге бөлгеннен кейін қосылысты орындау ұсынылса, тапсырма өзгерді. Сонда дәнекерлеуге арналған кәсіби даярлықты және оған жіберу шарттарын қайтадан тексереді. Алаңда болу ұзақтығы емес, дәл операцияның өзгеруі құжаттарға қайта оралуға мәжбүр етеді.
Негіз жетіспегенде не істеу керек
Алдымен олқылықты нақты атаңыз: куәлікте тәсіл расталмаған, жабдық саласы түсініксіз, белгіленген білімін тексеру жоқ, уақытша от жұмыстарының шарттары айқындалмаған. Мені жібермейді деген сөз шешім үшін пайдасыз; жетіспейтін шартты дәл көрсету келесі қадамды ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Олқылықты ұқыпты орындаймын деген уәдемен алмастырмаңыз. Ұқыптылық сапаға көмектеседі, бірақ куәлікті, оқу бағдарламасын немесе қосу құқығын жасамайды. Оны басқа адамның қатысуымен де алмастырмаңыз: жаныңызда тұрған тәжірибелі әріптес сіздің құжаттарыңыздың мазмұнын өзгертпейді.
Басшыға арналған пайдалы тұжырым: тапсырма пәлен тәсілге және жабдыққа қатысты; менің құжатымда басқасы расталған; бастағанға дейін көзделген тәртіпті нақтылау керек. Ол тоқтауды жеке даумен емес, нақты сәйкессіздікпен байланыстырады. № 468 Қағидалар саласындағы жұмыстарды кеңейту үшін жазбаны жұмысшының өзі түзетуі емес, белгіленген рәсім, оның ішінде 22-тармақ қолданылады.
Келесі сабақтардың алдында кәсіпті, разрядты, дәнекерлеу тәсілін, куәліктің саласын және қауіпсіздік бойынша оқытуды бөлек атай алатыныңызды тексеріңіз. Бұл негіздерді ажырата білу — теорияның нәтижесі. Жұмыс істеу құқығының растауы осы өзіне-өзі сауалнамадан емес, тиісті рәсімдерден және жұмыс берушінің тапсырмаға қатысты шешімінен туындайды.