Қазақстанда такелажшы мен кран машинисін оқыту: куәлікті қалай алу, қайда және қанша тұрады

Бұл — міндеттері де, куәліктері де әртүрлі екі бөлек мамандық. Кран машинисі жүк көтергіш кранды басқарады — жүкті пульттен немесе кабинадан көтереді, жылжытады және түсіреді. Такелажшы такелаждауды орындайды: жүкті алмалы-салмалы жүк ұстағыш құрылғылармен байлайды, іліп, кранның ілмегіне іледі, аймақтың қауіпсіздігін қадағалайды және кран машинисіне белгі береді. Сондықтан бір операцияға әдетте екеуі де қажет: біреуі іліп, команда береді, екіншісі кранды басқарады. Бір куәлік екі мамандықты қамтымайды — әрқайсысына жеке құжат керек.

№ 359 бұйрық «Азаматтық қорғау туралы» ҚР Заңының 79-бабына сәйкес кезекті білім тексеруінен өтпеген кран машинистері мен такелажшылардың кранға қызмет көрсетуіне тікелей тыйым салады. Практикалық мәні қарапайым: қолданыстағы білім тексеруі мен куәлігі болмаса, кран машинисін де, такелажшыны да жүк көтергіш механизмдердегі жұмысқа жіберуге болмайды — бұл жұмыс беруші жауап беретін бұзушылық.

Разряд адам жіберілген жұмыстардың біліктілігі мен күрделілігін көрсетеді және кәсіби оқыту қорытындысы бойынша беріледі. Разряд неғұрлым жоғары болса, соғұрлым күрделі техника мен жүктерге қызмет көрсетуге болады. Қажетті кран түріне (көпірлі, козлолы, мұнаралы, автомобильді) және жүктер сипатына нақты разрядты оқу орталығы мен біліктілік комиссиясы анықтайды — разрядты «болашаққа» алмайды, нақты жұмыстарға бағдарланады.

Практикалық тұрғыдан жол бірнеше кезеңнен тұрады. Бірінші — оқу орталығындағы кәсіби оқыту: нақты мамандыққа (кран машинисі немесе такелажшы) және адам жұмыс істейтін жүк көтергіш техника түріне арналған теориялық және практикалық дайындық. Бұл кезеңде крандар мен жүк ұстағыш құрылғылардың құрылысын, такелаждау қағидаларын, белгілерді, еңбекті қорғауды және № 359 бұйрық талаптарын меңгереді.

Екінші кезең — білімді тексеру: емтихан комиссиясының (біліктілік комиссиясының) теория мен практика бойынша емтиханы. № 359 бұйрық бойынша білім тексеруінен өткен адамдарға тиісті куәлік беріледі. Дәл осы куәлік объектіде және тексерулерде ұсынылады әрі жүк көтергіш механизмдерге қызмет көрсетуге рұқсатты растайды — «курсты тыңдадым» деген фактіні емес.

Уақыт жоғалтпау үшін алдын ала не дайындау керек: жеке басын куәландыратын құжат, білім немесе кәсіби дайындық туралы құжат, ал қайта даярлауда — алдыңғы куәлік; көптеген жұмыс берушілер мен орталықтар медициналық тексеруді де талап етеді (биіктегі / жүк көтергіш механизмдердегі жұмысқа кәсіби жарамдылық). Құжаттардың нақты тізбесін, өтінім нысанын және оқыту ұзақтығын нақты оқу орталығы белгілейді, сондықтан оларды бастамас бұрын сол орталықтан нақтылаған жөн.

Куәлік «бір рет және мәңгілікке» емес. № 359 бұйрық «Азаматтық қорғау туралы» ҚР Заңының 79-бабына сәйкес қызмет көрсетуші персоналдың білімін мерзімді тексеруді талап етеді: қолданыстағы кезекті білім тексеруінсіз кран машинисі мен такелажшыны крандардағы жұмысқа жібермейді. Мерзімді өткізіп алу адамды білімін қайта растағанға дейін жүк көтергіш механизмге формалды түрде қоюға болмайтынын білдіреді.

Бөлек Қағидалар крандармен жұмыстардың қауіпсіз жүргізілуіне жауапты тұлғалар үшін кезеңділікті белгілейді (бұл кран машинистері мен такелажшылардың өздері емес, инженер-техник қызметкерлер): олардың кезекті білім тексеруі кемінде 12 айда бір рет жүргізіледі (Қағидалардың 86-тармағы). Ал еденнен немесе стационарлық пульттен басқарылатын крандарға қызмет көрсететін және жүктерді ілетін негізгі кәсіп жұмысшыларына қайталама нұсқама әрбір 3 айда өткізіледі (108-тармақ).

Нұсқаманы білім тексеруімен шатастырмау маңызды. Нұсқама — бұл жұмыс беруші жұмыс орнында өткізетін алдағы жұмысты қауіпсіз орындау бойынша тұрақты еске салу; білім тексеруін комиссия жүргізеді, әрі оның қорытындысы бойынша куәлік расталады немесе беріледі. Екі рәсім де міндетті және бірін-бірі алмастырмайды, сондықтан жұмыс берушіде екеуінің де кестесі болуы керек — әйтпесе мерзімді өткізіп алып, тексеруде бұзушылық алу оңай.

Қазақстанда такелажшыны немесе кран машинисін оқытудың бірыңғай тіркелген бағасы жоқ: құны мамандыққа, кран түріне, берілетін разрядқа, практикалық дайындық көлеміне, өңірге және нақты оқу орталығына байланысты. Күрделі техникаға кран машинисін оқыту такелажшының базалық курсынан қымбат. Сондықтан «интернеттегі прайсқа» емес, қажетті мамандыққа, кран түріне және разрядқа нақты аккредиттелген орталықтың сметасына бағдарлану дұрыс — сомасын төлемес бұрын сұраңыз.

Қайда оқу керек: кәсіби оқытуды аккредиттелген оқу орталығында өтеді, ал кран машинисі немесе такелажшы куәлігін осы оқу орталығы біліктілік (емтихан) комиссиясы білімді тексеру қорытындысы бойынша береді — жұмыс беруші де, онлайн-платформа да емес. Қажетті мамандық пен жүк көтергіш техника түрі бойынша оқытуға құқығы бар орталықты таңдаңыз, әйтпесе берілген құжат сізге қажет жұмыстарға таралмайды.

Қымбатқа түсетін жиі кездесетін қателер: бір куәлік такелажшыны да, кран машинисін де қамтиды деп ойлау; жұмыс орнындағы нұсқаманы комиссияның білім тексеруімен шатастыру; кезекті білім тексеруінің мерзімін өткізіп алу; орталықты бағасы бойынша таңдап, оның қажетті мамандық пен кран түрі бойынша оқытуға құқығын тексермеу. Олардың барлығы жоспарлау кезеңінде жойылады — егер кімге қандай мамандық пен разряд керегін алдын ала анықтап, білім тексерулері мен нұсқамалардың күнтізбесін жүргізсе.